Luận án tiến sĩ: Sàng lọc bệnh thalassemia ở phụ nữ mang thai tại BV Phụ Sản Trung ương - Đặng Thị Hồng Thiện

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI W WW .VN ĐẶNG THỊ HỒNG THIỆN NGHIÊN CỨU SÀNG LỌC BỆNH THALASSEMIA Ở PHỤ NỮ CÓ THAI ĐẾN KHÁM VÀ ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI WWW .VN ĐẶNG THỊ HỒNG THIỆN NGHIÊN CỨU SÀNG LỌC BỆNH THALASSEMIA Ở PHỤ NỮ CÓ THAI ĐẾN KHÁM VÀ ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG Chuyên ngành: Sản phụ khoa Mã số: 62720131 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Hoài Chương HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đặng Thị Hồng Thiện, nghiên cứu sinh khóa 33 -Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Sản phụ khoa, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy Lê Hoài Chương. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3.

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Người viết cam đoan Đặng Thị Hồng Thiện LỜI CẢM ƠN Sau một quá trình dài học tập, làm việc và nghiên cứu, hôm nay, với kết quả luận án này, một kết quả có được không chỉ từ riêng cá nhân mình, tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả. Lời đầu tiên, xin trân trọng cảm ơn những người phụ nữ với sứ mệnh cao cả là mang thai và sinh con, sinh cho gia đình và xã hội những thành viên khỏe mạnh, nhưng nhiều người, nhiều gia đình còn phải đối mặt với những căn bệnh ngặt nghèo. HỌ, đã hun đúc trong tôi một tâm huyết chăm sóc cho những thai kỳ mẹ khỏe, con khỏe, giảm những gánh nặng bệnh tật có thể dự phòng được, để tôi có thể mang tâm huyết này vào đời.

Xin trân trọng cảm ơn PGs. Lê Anh Tuấn- nguyên phó Giám đốc Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương, nguyên Giám đốc Trung Tâm Chẩn đoán Trước sinh- Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương, người THẦY đã khơi dậy ý tưởng cho em đi theo để nghiên cứu, để tìm tòi một con đường nhằm chẩn đoán sớm bệnh thalaasemia từ trong bào thai. Xin trân trọng cảm ơn người THẦY khoa học, PGS. Lê Hoài Chương, đã dìu dắt và động viên em không ngừng trên suốt chặng đường lâu dài này, để có được sản phẩm khoa học ngày hôm nay.

Xin trân trọng cảm ơn các quý THẦY CÔ, các quý vị LÃNH ĐẠO, các quý ĐỒNG NGHIỆP tại Bệnh Viện Phụ Sản Trung Ương nơi tôi đang công tác, đặc biệt là Trung Tâm Chẩn đoán Trước sinh, Khoa Khám bệnh, Khoa Khám bệnh theo yêu cầu, phòng Nghiên cứu Khoa học, phòng Kế hoạch Tổng hợp, phòng Công nghệ Thông tin. Xin trân trọng cảm ơn các quý THẦY CÔ tại Trường Đại Học Y Hà Nội nơi em đang học tập, đặc biệt là khoa Sau Đại học đã giúp đỡ em hoàn thành nhiệm vụ vinh quang này. Xin trân trọng cảm ơn những người BẠN yêu quý đã luôn ở bên tôi. Cuối cùng, xin được cảm ơn GIA ĐÌNH, ông bà, bố mẹ, chồng và hai con gái của tôi, những người mà tất cả những gì họ dành cho tôi đều là tình yêu thương vô bờ.

Đặng Thị Hồng Thiện DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt BV PSTƯ Bệnh Viện Phụ Sản Trung Ương ĐBG Đột biến gen Hb Hemoglobin Huyết sắc tố HBA Gen quy định tổng hợp chuỗi alpha globin HBB Gen quy định tổng hợp chuỗi beta globin HGB(g/dL) Hemoglobin Nồng độ huyết sắc tố HbE Hemoglobin E Bệnh huyết sắc tố E HbC Hemoglobin C Bệnh huyết sắc tố C HbS Hemoglobin S Bệnh huyết sắc tố S HT Huyết thanh MCV (fL) Mean Corpuscular Volume Thể tích trung bình hồng cầu MCH (pg) Mean Corpuscular Hemoglobin Số lượng hemoglobin trung bình hồng cầu PGD Pre-implantation genetic Chẩn đoán di truyền trước diagnosis chuyển phôi PLT Platelet Tiểu cầu RBC (1012/L) Red Blood Cells Số lượng hồng cầu TIF Thalassemia International Hiệp hội Thalassemia quốc tế Fondation TPT Tổng phân tích TB Tế bào XN Xét nghiệm WBC White blood cell Số lượng bạch cầu WHO World Health Organization Tổ chức y tế thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. Cơ chế bệnh sinh của bệnh thalassemia. Cấu tạo và chức năng của hồng cầu. Cơ chế bệnh sinh.

Giảm sản xuất chuỗi globin. Thay đổi Hemoglobin. Bệnh alpha thalassemia. Cơ sở phân tử.

Quy luật di truyền. Triệu chứng và các thể bệnh lâm sàng. Alpha thalassemia thể ẩn. Alpha thalassemia thể nhẹ.Bệnh hemoglobin H (HbH)- thể trung gian.

Bệnh phù thai hemoglobin Bart’s- thể nặng. Sàng lọc và Chẩn đoán trước sinh bệnh α-thalassemia. Bệnh beta thalassemia. Cơ sở phân tử.

Quy luật di truyền. Triệu chứng và các thể bệnh lâm sàng. Bệnh beta thalassemia thể nhẹ. β thalassemia thể trung gian.

Bệnh β thalassemia thể nặng hay thể đồng hợp tử (bệnh thiếu máu Cooley). Chẩn đoán trước sinh bệnh β-thalassemia. Chẩn đoán mức độ bệnh. Nguyên tắc điều trị.

Điều trị khác. Ghép tế bào gốc tạo máu. Liệu pháp gen. Thụ tinh trong ống nghiệm với những phôi không bị mang gen thalassemia nhờ chẩn đoán di truyền trước làm tổ (PGD: pre- implantation genetic diagnosis).

Điều trị biến chứng và điều trị hỗ trợ. Ảnh hưởng của bệnh Thalassemia và quá trình mang thai. Ảnh hưởng của bệnh Thalassemia đối với thai nghén. Ảnh hưởng của thai nghén đối với bệnh thalassemia.

Sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia.Tại sao phải sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia. Đối tượng sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia. Siêu âm thai. Các phương pháp lấy bệnh phẩm của thai.

Sinh thiết gai rau. Lấy máu cuống rốn. Chẩn đoán di truyền trước làm tổ. Xét nghiệm di truyền học phân tử tìm đột biến gen thalassemia.

Phương pháp lai AND. Phương pháp GAP-PCR. Phương pháp ARMS-PCR. Phương pháp Multiplex –PCR.

Giải trình tự gen. Các nghiên cứu về thalassemia và thai nghén ở Việt Nam và Thế giới.41 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Nhóm đối tượng cho mục tiêu 1: Mô tả một số chỉ số huyết học của các thai phụ tham gia sàng lọc bệnh thalassemia. Tiêu chuẩn chọn lựa. Tiêu chuẩn loại trừ. Nhóm đối tượng cho mục tiêu 2: phân tích kết quả chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia.

Tiêu chuẩn chọn lựa. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu nghiên cứu và cách chọn mẫu. Cách chọn mẫu. Tiến trình nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu.

Các xét nghiệm trong sơ đồ nghiên cứu. Tư vấn di truyền. Các biến số và chỉ số nghiên cứu. Sai số và cách khắc phục sai số.

Phương pháp thu thập và xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. Một số chỉ số huyết học của các thai phụ tham gia sàng lọc bệnh thalassemia tại bệnh viện Phụ Sản Trung Ương. Tuổi của phụ nữ có thai được sàng lọc bệnh thalassemia.

Tuổi thai khi làm xét nghiệm sàng lọc. Tỷ lệ sàng lọc dương tính. Đặc điểm tế bào hồng cầu theo tuổi thai. Tỷ lệ thiếu máu (HGB < 110g/l).

Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân loại có thiếu máu. Kết quả xét nghiệm thể tích trung bình hồng cầu (MCV). Tỷ lệ hồng cầu nhỏ (MCV < 80fL). Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân nhóm hồng cầu nhỏ.

Kết quả xét nghiệm huyết sắc tố trung bình hông cầu (MCH). Tỷ lệ hồng cầu nhược sắc (MCH < 28pg). Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân nhóm hồng cầu nhược sắc. Kết quả chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia.Tuổi của thai phụ được chọc ối.

Đặc điểm tế bào hồng cầu theo tuổi thai. Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân loại thiếu máu. Xét nghiệm đột biến gen của thai phụ. Phân bố đột biến gen của thai phụ.

Kết quả đột biến gen của thai. Phân bố đột biến gen của thai. Phân loại thể lâm sàng của bệnh khi chọc ối. Liên quan giữa kết quả chọc ối của thai và xét nghiệm đột biến gen thalassemia của mẹ.

Liên quan giữa kết quả HGB và đột biến gen của thai phụ. Liên quan giữa kết quả MCV và đột biến gen α-thalassemia. Liên quan giữa kết quả MCH và đột biến gen α-thalassemia. Liên quan giữa kết quả MCV và đột biến gen β-thalassemia.

Liên quan giữa kết quả MCH và đột biến gen β-thalassemia. Kết quả xét nghiệm Sắt huyết thanh. Kết quả xét nghiệm Ferritin huyết thanh. Kết quả xét nghiệm điện di huyết sắc tố.

Kết quả siêu âm thai. Liên quan giữa đột biến gen của thai và kết quả siêu âm thai. Tiền sử sản khoa. Liên quan giữa kết quả đột biến gen của thai phụ và tiền sử phù thai.

Liên quan giữa kết quả đột biến gen của thai và tiền sử phù thai. Bàn luận về một số chỉ số huyết học của các thai phụ tham gia sàng lọc bệnh thalassemia tại Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương. Về tuổi của người phụ nữ khi có thai:. Về tuổi thai được làm xét nghiệm sàng lọc bệnh thalassemia:.

Tỷ lệ sàng lọc bệnh thalassemia có kết quả dương tính:. Về đặc điểm của tế bào hồng cầu ở phụ nữ có thai:. Phân tích kết quả chẩn đoán trước sinh thai mang gen bệnh thalassemia. Đặc điểm tế bào hồng cầu của các thai phụ mang đột biến gen.

Kết quả xét nghiệm đột biến gen của mẹ. Phân bố đột biến gen của thai phụ. Kết quả đột biến gen của thai. Xét nghiệm sắt huyết thanh và ferritin huyết thanh.

Xét nghiệm điện di huyết sắc tố. Kết quả siêu âm thai và tiền sử phù thai. Bàn luận về quy trình sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia ở phụ nữ có thai. Bàn luận về quy trình sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia qua nghiên cứu này.

Đề xuất quy trình sàng lọc và chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia. Một số chỉ số huyết học của các thai phụ tham gia sàng lọc bệnh thalassemia tại Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương. Kết quả chẩn đoán trước sinh bệnh thalassemia.124 TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các loại allen đột biến của bệnh -thalassemia:.2: Các đột biến gây bệnh β-thalassemia thường gặp.

Thành phần hemoglobin ở người bình thường ……………….2: Hai mươi mốt đột biến α-thalassemia …………………………….3: Hai mươi hai đột biến β-thalassemia …………………………….1: Phân bố tuổi của đối tượng nghiên cứu ………………………….2: Phân bố tuổi thai khi xét nghiệm sàng lọc ……………………….3: Đặc điểm tế bào hồng cầu theo tuổi thai …………………………….4: Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân loại thiếu máu ……….5: Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân loại hồng cầu nhỏ.6: Đặc điểm tế bào hồng cầu theo phân loại hồng cầu nhược sắc …….7: Phân bố tuổi của thai phụ được chọc ối.