Luận án tiến sĩ: Giá trị cận lâm sàng tiên lượng điều trị ung thư gan TACE kết hợp đốt sóng cao tần

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CẬN LÂM SÀNG TRONG TIÊN LƯỢNG VÀ THEO DÕI HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN NÚT MẠCH HÓA CHẤT KẾT HỢP ĐỐT SÓNG CAO TẦN LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CẬN LÂM SÀNG TRONG TIÊN LƯỢNG VÀ THEO DÕI HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN NÚT MẠCH HÓA CHẤT KẾT HỢP ĐỐT SÓNG CAO TẦN Chuyên ngành : N Mã số : 62.43 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Ngọc Ánh HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án tiến sĩ, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ rất nhiều của các thầy cô, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: PGS. Trần Ngọc Ánh - Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Người thầy đã tận tâm hướng dẫn tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Phạm Cẩm Phương - Phó giám đốc Trung tâm y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai. Người thầy đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thu thập số liệu. Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học trong Hội đồng chấm luận án đã góp ý, chỉ bảo cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu để hoàn thiện luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới: Ban giám hiệu, phòng Quản lý Đào tạo sau đại học, bộ môn Nội tổng hợp trường Đại học Y Hà Nội, Phòng Kế hoạch tổng hợp, khoa Nội tổng hợp bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Ban giám đốc, Phòng kế hoạch tổng hợp và lưu trữ hồ sơ, trung tâm Điện quang, trung tâm y học hạt nhân và Ung bướu bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Ban giám đốc, khoa Nội tiêu hóa bệnh viện E đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. luan an Tôi xin được gửi lời cảm ơn tới tất cả các bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi quá trình nghiên cứu để hoàn thành nghiên cứu này. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và người thân đã động viên chia sẻ giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Hà Nội, tháng 12 năm 2019 Tác giả luận án Đặng Trung Thành luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đặng Trung Thành, nghiên cứu sinh khóa 35 chuyên ngành Nội tiêu hóa, trường Đại học Y Hà Nội, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Trần Ngọc Ánh. Công trình này không trùng lặp với bất kì nghiên cứu nào đã công bố trong nước và quốc tế.

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực, khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, tháng 12 năm 2019 Người viết cam đoan Đặng Trung Thành luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT AASLD : American Association for the Study of Liver Disease (Hội nghiên cứu bệnh lý gan Hoa Kỳ) AFP : α-feotoprotein ALT : Alanin amino transferase AST : Aspartate amino transferase APASL : Asian Pacific Association for the Study of the liver (Hội gan mật Châu Á Thái Bình Dương) Anti-HBc : Kháng thể kháng HBc Anti-HBe : Kháng thể kháng Hbe BCLC : Barcelona Clinic Liver Cancer (Phân loại ung thư gan dựa theo Barcelona) BALAD : Bilirubin Albumin Leuthin Alphafetoprotein Decarboxyl CCA : Chất cản âm CĐHA : Chẩn đoán hình ảnh CHT : Cộng hưởng từ CLVT : Chụp cắt lớp vi tính CR : Complete Response (Đáp ứng hoàn toàn) DAA : Direct-Acting Antiviral (Thuốc kháng virus trực tiếp) ĐNSCT : Đốt nhiệt sóng cao tần EASL : European Association for the Study of the Liver (Hội nghiên cứu gan học châu Âu ) GOT : Glutamat Oxaloacetat Transaminase GPT : Glutamat Pyruvat transaminase GALAD : Gender Age Leuthin Alphafetoprotein Decarboxyl luan an HAI : Histologic Activity Index (Chỉ số viêm hoạt động) HBcAg : Hepatitis B core antigen (Kháng nguyên lõi viêm gan B) HBeAg : Hepatitis B envelope antigen (kháng nguyên vỏ viêm gan B) HBsAg : Hepatitis B surface antigen (Kháng nguyên bề mặt viêm gan B) HBV : Hepatitis B virus (Virus viêm gan B) HCV : Hepatitis C virus (Virus viêm gan C) IFN : Interferon IL : Interleukin JSH : Japan Society of Hepatology (Hội gan mật Nhật Bản) MELD Model for end-stage liver disease (Thang điểm cho bệnh gan giai đoạn cuối) MHC : Major-histocompatibility-complex (Phức hợp hòa hợp mô chủ yếu) NA : Nucleoside analogue (Chất tương tự nucleoside) NK : Natural killer (Tế bào giết tự nhiên) PET/CT : Positron Emision Tomography/Computed Tomography (Chụp cắt lớp vi tính phát xạ positron) luan an PR : Partial Response (Đáp ứng 1 phần) PIVKA-II : Vitamin K Absence or Antagonist-II SACA : Siêu âm cản âm TCLS : Triệu chứng lâm sàng TNM : Tumour, Lymp Node, Metastasiss (Hệ thống phân chia giai đoạn TNM) TACE : Transcatheter arterial chemoembolization (Nút mạch hóa chất khối u gan) UTBMTBG : Ung thư biểu mô tế bào gan luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. CHẨN ĐOÁN UNG THƯ BIỂU MÔ TẾ BÀO GAN.

Các tiêu chuẩn chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan. Theo Hiệp Hội Gan mật Hoa Kỳ. Theo Hiệp hội Gan Mật Châu Âu. Theo Hiệp Hội Gan Mật Châu Á Thái Bình Dương.

Theo Hiệp Hội Gan Mật Nhật Bản .2 Tiêu chuẩn chẩn đoán nhóm u máu gan .1 Hình ảnh u máu gan trên siêu âm .2 Tiêu chuẩn chẩn đoán u máu gan trên cộng hưởng từ. Tiêm c vào khối u qua da. Đốt nhiệt sóng cao tần (Radio Frequency Ablation - RFA). Phá huỷ u gan bằng nhiệt vi sóng (Microwave thermal ablation - MWA).

Các phương pháp cắt nguồn máu nuôi khối u. Nút mạch hoá chất (TACE). Nút mạch sử dụng hạt vi cầu chuyển tải hóa chất. Phương pháp điều trị ung thư gan bằng hạt vi cầu phóng xạ Yttrium - 90.

Các phương pháp điều trị toàn thân đối với UTBMTBG. Điều trị đích. Chăm sóc giảm nhẹ và điều trị bệnh kèm theo. DCP hay PIVKA-II.

Sự phối hợp các chỉ số AFP, AFPL3, PIVKA2 và mô hình GALAD. GIÁ TRỊ CỦA AFP-L3, PIV -. Hiệu quả của phương pháp điều trị UTBMTBG phối hợp RFA và TACE. Giá trị của AFP-L3, PIVKA-II và mô hình BALAD trong theo dõi điều trị UTBMTBG bằng phương pháp RFA và TACE.

NGHIÊN CỨU AFP, AFPL3, PIVKA2 TRONG UNG THƯ GAN NGUYÊN PHÁT Ở VIỆT NAM…………………….37 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu. Thu thập số liệu.

Công cụ thu thập số liệu. Quy trình thu thập số liệu. Biến số nghiên cứu. Phương pháp tính toán .1 Phương pháp tính độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự đoán dương tính, giá trị dự doán âm tính.

Phương pháp tính thời gian sống thêm. Xử lý và phân tích số liệu. Sai số và cách khống chế. Đạo đức nghiên cứu.

64 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU. Đặc điểm về tuổi và giới. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm về một số xét nghiệm cận lâm sàng của bệnh nhân UTBMTBG. Các đặc điểm chung của khối u. GIÁ TRỊ AFP, AFP-L3, PIVKA II, GALAD TRONG CHẨN ĐOÁN UTBMTBG. Giá trị các dấu ấn AFP, AFP-L3, PIVKA II, GALAD trước điều trị.

Giá trị của xét nghiệm AFP, AFP-L3, PIVKA-II, GALAD trong chẩn đoán UTBMTBG. Giá trị chẩn đoán UTBMTBG của AFP-L3, PIVEKA II và GALAD ở những bệnh nhân có nồng độ AFP <20 (ng/ml) (n=38). ĐẶC ĐIỂM VỀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VÀ GIÁ TRỊ AFP- L3, PIVKA-II, BALAD, GALAD TRONG THEO DÕI ĐIỀU TRỊ U GAN luan an BẰNG PHƯƠNG PHÁP NÚT MẠCH HÓA CHẤT KẾT HỢP VỚI ĐỐT SÓNG CAO TẦN. Đặc điểm về kết quả điều trị.

Sự biến đổi các chỉ số cận lâm sàng qua các thời điểm đánh giá. Tiên lượng đáp ứng sau điều trị. Đặc điểm về tỷ lệ sống thêm và thời gian sống thêm trung bình. 96 CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN.

Phân bố tuổi. Phân bố giới. Các yếu tố nguy cơ. 105 - L3, PIVKA-II và GALAD trong chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan nguyên phát.

Giá trị của các phương pháp thăm dò chẩn đoán hình ảnh. Các dấu ấn ung thư trong UTBMTBG (Biomarker). 140 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ BỆNH ÁN THEO DÕI BỆNH NHÂN UNG THƯ GAN luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thang điểm AUDIT.

Bảng phân loại Child-Puhg năm 1973. Bảng phân loại giai đoạn ung thư gan theo Barcelona. Phân bố nhóm tuối của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm về giới tính của đối tượng nghiên cứu.

Triệu chứng thực thể của bệnh nhân UTBMTBG. Một số xét nghiệm cận lâm sàng của bệnh nhân UTBMTBG. Phân loại bệnh nhân theo mức độ suy gan. Phân loại bệnh nhân theo giai đoạn BCLC.

Phân loại bệnh nhân theo thang phân loại ALBI. Đánh giá chức năng gan của bệnh nhân UTBMTBG theo Child Pugh và ALBI. Đánh giá chức năng gan của bệnh nhân UTBMTBG theo BCLC và ALBI. Đặc điểm của khối u ở bệnh nhân UTBMTBG.

Đặc điểm khối u trên các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Giá trị nồng độ AFP, AFP-L3, PIVKA II và GALAD của 2 nhóm UTBMTBG và nhóm u máu gan. Giá trị nồng độ AFP, AFP – L3, PIVKA-II, GALAD theo giới tính. Giá trị nồng độ AFP, AFP – L3, PIVKA-II, GALAD, BALAD theo phân loại Barcelona.

Nồng độ AFP, AFP – L3, PIVKA-II, GALAD, BALAD theo chỉ số ALBI. Nồng độ AFP, AFP – L3, PIVKA I, GALAD, BALAD theo kích thước khối u. 78 luan an Bảng 3. Nồng độ AFP – L3 và PIVKA II, GALAD theo từng nhóm AFP80 Bảng 3.

Giá trị chẩn đoán UTBMTBG của AFP-L3 tại điểm cắt 10,0%. Giá trị chẩn đoán UTBMTBG của AFP tại điểm cắt 12,6 (ng/ml). Giá trị chẩn đoán UTBMTBG của PIVKA-II tại điểm cắt ≥42,5 mAU/ml. Giá trị chẩn đoán UTBMTBG của GALAD tại điểm cắt -1,90 .