Luận án tiến sĩ nghiên cứu điều trị phẫu thuật bệnh lý thoái hoá khớp gối với kỹ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HUY PHƯƠNG NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT BỆNH LÝ THOÁI HOÁ KHỚP GỐI VỚI KỸ THUẬT THAY KHỚP TOÀN PHẦN ỨNG DỤNG CÁC GÓC CỦA LỒI CẦU XƯƠNG ĐÙI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HUY PHƯƠNG NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT BỆNH LÝ THOÁI HOÁ KHỚP GỐI VỚI KỸ THUẬT THAY KHỚP TOÀN PHẦN ỨNG DỤNG CÁC GÓC CỦA LỒI CẦU XƯƠNG ĐÙI Chuyên ngành : Chấn thương chỉnh hình và tạo hình Mã số : 62720129 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. TRẦN TRUNG DŨNG HÀ NỘI - 2021 LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy hướng dẫn của tôi: GS. Trần Trung Dũng - người Thầy đã hết lòng dìu dắt, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi vô cùng cảm ơn các thầy trong hội đồng đánh giá luận án đã đóng góp cho tôi những ý kiến quý báu để hoàn thành tốt luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn:  Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Bộ môn Ngoại Trường Đại Học Y Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này.  Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Xanh Pôn, Ban lãnh đạo khoa Chấn thương chỉnh và y học thể thao, Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Xanh Pôn đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án này.  Ban giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Ban lãnh đạo khoa Chấn thương chỉnh và y học thể thao Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các bác sĩ, cán bộ nhân viên Khoa Chấn thương chỉnh và y học thể thao, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Khoa gây mê hồi sức, phòng kế hoạch tổng hợp - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Xanh Pôn đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị, các bạn đồng nghiệp, các em sinh viên luôn động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu. Tôi vô cùng biết ơn bố mẹ, các anh chị, vợ và hai con đã luôn cổ vũ, động viên và là chỗ dựa vững chắc cho tôi vượt qua những khó khăn trong suốt quá trình nghiên cứu để đạt được kết quả ngày hôm nay. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nguyễn Huy Phương LỜI CAM ĐOAN Tên tôi là: Nguyễn Huy Phương, nghiên cứu sinh khóa 35 Trường Đại Học Y Hà Nội, chuyên ngành chấn thương chỉnh hình và tạo hình, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy GS.

Trần Trung Dũng. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Người viết cam đoan Nguyễn Huy Phương DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ 1 APA Anterior - Posterior axis (trục trước - sau lồi cầu đùi) 2 BN Bệnh nhân 3 CLS Cận lâm sàng 4 CHT Cộng hưởng từ 5 CS Cộng sự 6 DCCS Dây chằng chéo sau 7 KFS Knee Functional Score (Điểm chức năng khớp gối) 8 KS Knee Score (Điểm khớp gối) 9 KSS Knee Society Scoring system (Hệ thống thang điểm khớp gối) 10 LCĐ Lồi cầu đùi 11 LS Lâm sàng 12 MC Mâm chày 13 PCA Posterial Condylar axis (Trục nối bờ sau hai lồi cầu đùi) 14 PHCN Phục hồi chức năng 15 TKGTP Thay khớp gối toàn phần 16 THKG Thoái hóa khớp gối 17 Surgical TransEpicondylar Axis sTEA (Trục liên mỏm trên lồi cầu đùi phẫu thuật) 18 VAS Visual Analogue Scale (Thang điểm đánh giá mức độ đau) 19 VCA Valgus cut angle 20 XQ X-quang MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Đặc điểm giải phẫu khớp gối. Cấu trúc xương.

Hệ thống dây chằng giữ khớp. Thần kinh, mạch máu. Đặc điểm cơ sinh học khớp gối. Trục ngang gối.

Các trục giải phẫu của lồi cầu xương đùi. Trục cơ học và trục giải phẫu của chi dưới. Góc xoay của lồi cầu xương đùi. Góc nghiêng của lồi cầu xương đùi.

Cộng hưởng từ khớp gối.quang toàn trục chi dưới.quang tiếp tuyến xương bánh chè. Bệnh lý thoái hoá khớp gối. Cơ chế bệnh sinh. Nguyên nhân gây đau trong bệnh thoái hóa khớp gối.

Lâm sàng, cận lâm sàng của thoái hoái khớp gối. Chẩn đoán xác định THKG tiên phát dựa vào tiêu chuẩn của hội khớp học Hoa Kỳ (ACR) 1991, gồm 21 1. Các phương pháp điều trị thoái hoá khớp gối. Khớp gối toàn phần.

Cấu tạo khớp gối toàn phần. Chỉ định và chống chỉ định của phẫu thuật TKGTP. Tình hình thay khớp gối toàn phần tại Việt Nam. Các kỹ thuật thay khớp gối toàn phần.

Tai biến, biến chứng của phẫu thuật TKGTP.40 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu. Các bước tiến hành thu thập số liệu.

Địa điểm nghiên cứu. Kỹ thuật thay khớp gối toàn phần ứng dụng góc nghiêng và góc xoay của lồi cầu xương đùi. Đánh giá các thông số khớp gối của bệnh nhân trước phẫu thuật 47 2. Chuẩn bị bệnh nhân, đường vào khớp gối cho phẫu thuật thay khớp gối.

Cắt xương đầu xa xương đùi. Cắt xương mâm chày. Cắt các lát cắt trước sau và các lát cắt còn lại của xương đùi. Cắt tạo rãnh của khay mâm chày.

Cắt sửa xương bánh chè, đặt khớp nhân tạo, dọn dẹp và đóng vết mổ. Chăm sóc và tập phục hồi chức năng sau mổ. Các chỉ tiêu nghiên cứu. Đặc điểm chung nhóm đối tượng nghiên cứu.

Chỉ số góc xoay của lồi cầu xương đùi. Chỉ số góc nghiêng của lồi cầu xương đùi. Đặc điểm trong phẫu thuật. Đánh giá kết quả phẫu thuật.

Phân tích và xử lý số liệu. Khía cạnh đạo đức của nghiên cứu. 63 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Liên quan giữa thể trạng và THKG. Điều trị trước mổ. Đặc điểm tổn thương khớp gối. Phân loại các bệnh lý.

Bên khớp gối bị thoái hóa. Bên thương tổn được thay khớp. Đặc điểm lâm sàng THKG. Các triệu chứng cơ năng.

Các triệu chứng thực thể. Điểm lâm sàng khớp gối trước phẫu thuật. Đặc điểm hình ảnh X-quang THKG. Đặc điểm phân bố gai xương.

Đặc điểm của hẹp khe khớp. Các dấu hiệu X-quang khác. Trục cơ học chi dưới trước mổ. Góc nghiêng của xương bánh chè (góc chè - đùi) trước mổ.

Đặc điểm hình ảnh Cộng hưởng từ khớp gối. Góc nghiêng và góc xoay của Lồi cầu đùi. Góc nghiêng của lồi cầu đùi. Góc xoay của lồi cầu đùi.

Kết quả nghiên cứu trong mổ. Phương pháp vô cảm. Thời gian phẫu thuật. Đặc điểm trong mổ.

Kết quả nghiên cứu sau mổ. Kết quả gần. Kết quả xa. Biến chứng sau mổ.

84 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Điều trị trước mổ. Đặc điểm tổn thương khớp gối.

Nguyên nhân THKG. Bên khớp gối bị thoái hóa. Bên thương tổn được thay khớp. Đặc điểm lâm sàng THKG.

Các triệu chứng cơ năng. Các triệu chứng thực thể. Điểm lâm sàng khớp gối trước phẫu thuật. Đặc điểm X-quang thoái hoá khớp gối.

Các tổn thương trên phim X-quang. Vị trí ngăn khớp bị tổn thương. Mức độ thoái hoá khớp gối. Đặc điểm Cộng hưởng từ thoái khoá khớp gối.

Chỉ số góc nghiêng của lồi cầu xương đùi. Chỉ số góc xoay của lồi cầu xương đùi. Kỹ thuật mổ thay khớp toàn phần phối hợp ứng dụng góc nghiêng và góc xoay của LCĐ. Loại khớp được sử dụng.

Bàn luận về kỹ thuật mổ ứng dụng góc nghiêng, góc xoay của lồi cầu xương đùi. Các đặc điểm phẫu thuật. Chăm sóc và phục hồi chức năng sau mổ. Kết quả theo dõi sau phẫu thuật.

Kết quả gần. Kết quả X-quang sau mổ. Góc nghiêng của xương bánh chè (góc chè - đùi). Kết quả xa.

124 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Phân bố BN theo tuổi. Liên quan giữa thể trạng và THKG. Thời gian phát hiện bệnh.

Phân loại bệnh lý THKG. Triệu chứng đau gối. Hạn chế vận động và cứng khớp buổi sáng. Các triệu chứng thực thể.

Biến dạng khớp. Điểm KS và KFS trước mổ. Phân bố gai xương. Đặc điểm hẹp khe khớp.

Các triệu chứng X-quang khác. Góc vẹo trục cơ học chi dưới (FMA,TMA) trước mổ đo trên phim XQ toàn trục 72 Bảng 3. Góc chè - đùi trước mổ đo trên XQ tiếp tuyến XBC. Đặc điểm tổn thương trên CHT khớp gối.

Góc nghiêng của lồi cầu đùi đo trên phim XQ toàn trục chi dưới 74 Bảng 3. Sự phân bố góc nghiêng của lồi cầu đùi. Góc xoay của lồi cầu đùi đo trên CHT khớp gối. Sự phân bố góc xoay của lồi cầu đùi.

Một số đặc điểm trong mổ. Thời gian theo dõi sau mổ. Góc vẹo trục cơ học chi dưới (FMA,TMA), phần đùi và phần chày nhân tạo sau mổ đo trên phim XQ toàn trục chi dưới 79 Bảng 3. Góc chè - đùi sau mổ đo trên XQ tiếp tuyến XBC.

Biên độ gấp gối sau mổ. Hạn chế duỗi gối sau mổ. So sánh điểm KS trước mổ và sau mổ 1 tháng. So sánh điểm KS sau mổ 1 tháng và 3 tháng.

So sánh điểm KS sau mổ 3 và 6 tháng. So sánh điểm KFS trước mổ và sau mổ 1 tháng. So sánh điểm KFS sau mổ 1 và 3 tháng. So sánh điểm KFS sau mổ 3 và 6 tháng.

Kết quả chung theo thang điểm KSS. Đặc điểm về tuổi theo một số tác giả. Tỷ lệ THKG tiên phát. Bên thương tổn được TKG.

So sánh mức độ vẹo trục cơ học chi dưới trước và sau mổ. Góc vẹo trục cơ học chi dưới sau phẫu thuật TKGTP. So sánh góc nghiêng XBC trước và sau mổ. Biên độ vận động khớp gối.

Kết quả chung theo một số tác giả. 120 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố BN theo giới. Phương pháp điều trị trước mổ.

Bên thương tổn được thay khớp. 67 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Giải phẫu xương và hệ thống dây chằng khớp gối.