Nghiên cứu đặc điểm loét bàn chân và kết quả điều trị giảm tải loét ở bệnh nhân ĐTĐ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ BÁ NGỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LOÉT BÀN CHÂN VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ GIẢM TẢI LOÉT GAN BÀN CHÂN Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ BÁ NGỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LOÉT BÀN CHÂN VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ GIẢM TẢI LOÉT GAN BÀN CHÂN Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Chuyên ngành : Nội Tiết Mã số : 62720145 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN KHOA DIỆU VÂN HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Bá Ngọc, nghiên cứu sinh khóa 33 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội Tiết, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy (Cô) PGS. Nguyễn Khoa Diệu Vân.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Người viết cam đoan Lê Bá Ngọc CHỮ VIẾT TẮT ABI : Chỉ số cổ chân - cánh tay ADA : Hiệp hội đái tháo đường Mỹ BCTKNV : Biến chứng thần kinh ngoại vi BMI: : Chỉ số khối cơ thể CFU/ g : Đơn vị vi khuẩn lạc/ gam CRP : Protein C phản ứng ĐMNV : Động mạch ngoại vi ĐTĐ : Đái tháo đường ĐTTQ : Điều trị thường quy HR : tỷ số rủi ro IDF : Hiệp hội đái tháo đường thế giới IDSA 2012 : Tiêu chuẩn của hiệp hội các bệnh truyền nhiễm Mỹ năm 2012 KQNC : Kết quả nghiên cứu LBC : Loét bàn chân MDRD : Modification of Diet in Renal Disease MLCT : Mức lọc cầu thận NTBC : Nhiễm trùng bàn chân NFK-B : Nuclear factor kappa B NO : Nitric oxide PKC : Protein kinase C mạch máu PAI-1 : Plasminogen activator inhibitor - 1 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đặc điểm tổn thương loét bàn chân do bệnh đái tháo đường. Định nghĩa loét bàn chân. Cơ chế bệnh sinh hình thành tổn thương loét bàn chân do đái tháo đường được chia thành năm yếu tố chính:. Tiến trình liền vết loét đối với loét bàn chân do đái tháo đường.

Các dạng tổn thương loét bàn chân do đái tháo đường. Tiếp cận chẩn đoán tổn thương loét bàn chân. Khai thác tiền sử và tìm hiểu nguyên nhân gây loét. Tiếp cận chẩn đoán biến chứng thần kinh ngoại vi.

Tiếp cận chẩn đoán bệnh động mạch ngoại vi. Tiếp cận chẩn đoán nhiễm trùng bàn chân. Đo diện tích ổ loét. Phân loại mức độ loét bàn chân.

Đặc điểm các yếu tố liên quan tới tổn thương loét bàn chân do đái tháo đường. Các phương pháp điều trị loét gan bàn chân do bệnh đái tháo đường. Tổng quan các phương thức điều trị loét gan bàn chân. Phương pháp điều trị bó bột tiếp xúc toàn bộ.39 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Các bước tiến hành và nội dung nghiên cứu:. Mô hình nghiên cứu. Xử lí số liệu.62 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của bệnh nhân đái tháo đường có loét bàn chân. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân đái tháo đường có loét bàn chân. Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân đái tháo đường có loét bàn chân. Tiền sử các bệnh có nguy cơ gây loét bàn chân.

Nguyên nhân ngoại sinh gây loét bàn chân. Đặc điểm biến chứng thần kinh ngoại vi. Đặc điểm bệnh động mạch ngoại vi. Đặc điểm tổn thương và một số yếu tố liên quan đến mức độ nặng của loét bàn chân do ĐTĐ.

Đặc điểm tổn thương loét bàn chân. Một số yếu tố liên quan đến mức độ loét bàn chân do đái tháo đường. Kết quả điều trị loét gan bàn chân do đái tháo đường bằng phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ. Đặc điểm chung của nhóm điều trị can thiệp và điều trị thường quy.

Thời gian liền vết loét và tỷ lệ thành công thất bại của phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ. So sánh kết quả điều trị giữa phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ và điều trị thường quy. Đánh giá tác dụng phụ của phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ.89 Chương 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của bệnh nhân đái tháo đường có loét bàn chân.

Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân đái tháo đường có loét bàn chân. Đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân đái tháo đường có loét bàn chân. Tiền sử các bệnh có nguy cơ gây loét bàn chân. Nguyên nhân ngoại sinh gây loét bàn chân.

Đặc điểm biến chứng thần kinh ngoại vi. Đặc điểm bệnh động mạch ngoại vi. Đặc điểm tổn thương loét bàn chân và các yếu tố liên quan đến loét bàn chân. Đặc điểm tổn thương loét bàn chân.

Một số yếu tố liên quan đến mức độ loét bàn chân do đái tháo đường108 4. Đánh giá hiệu quả điều trị loét gan bàn chân bằng phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ. Đặc điểm chung của hai nhóm điều trị bó bột tiếp xúc toàn bộ và điều trị thường quy. Thời gian liền vết loét và tỷ lệ thành công thất bại của phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ.

So sánh kết quả điều trị giữa hai phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ và điều trị thường quy. Đánh giá tác dụng phụ của phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ.125 NHỮNG ĐIỂM HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI.126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Đặc điểm loét bàn chân do bệnh động mạch ngoại vi. Đặc điểm loét bàn chân do biến chứng thần kinh ngoại vi .3: Bộ câu hỏi sàng lọc biến chứng thần kinh ngoại vi .4: Bảng điểm sàng lọc Michigan .5: Bảng điểm phân độ Michigan .6: Bảng phân độ mức độ nhiễm trùng bàn chân .7: Phân loại mức độ loét bàn chân theo Meggitt -Wagner .1: Đặc điểm lâm sàng.2: Đặc điểm cận lâm sàng.3: Đặc điểm biến chứng thần kinh ngoại vi theo phân độ Michigan.4: Đặc điểm bệnh động mạch ngoại vi.5: Mức độ nhiễm trùng của tổn thương loét bàn chân.6: Mức độ nặng của tổn thương loét bàn chân.7: Đặc điểm tổn thương loét bàn chân theo yếu tố nguy cơ.8: Vị trí, thời gian bị loét và diện tích vết loét.9: Mối liên quan giữa các yếu tố lâm sàng và mức độ loét.10: Liên quan giữa các yếu tố cận lâm sàng và mức độ loét.11: Liên quan giữa bệnh động mạch ngoại vi và mức độ loét.12: Liên quan giữa biến chứng thần kinh ngoại vi và mức độ loét.13: Đặc điểm chung của nhóm can thiệp và điều trị thường quy.14: Kết quả điều trị của phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ.15: Mô hình Cox phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian liền vết loét.1: So sánh mức độ loét theo phân loại Wagner.2: So sánh đặc điểm LBC dựa theo yếu tố nguy cơ.3: So sánh diện tích vết loét.108 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Cơ chế bệnh sinh loét bàn chân do đái tháo đường .1: Tiền sử các bệnh có nguy cơ gây loét bàn chân.2: Nguyên nhân ngoại sinh gây loét bàn chân.3: Đặc điểm vi khuẩn học tại tổn thương loét bàn chân.4: Liên quan giữa biến chứng thần kinh ngoại vi và loét mức độ nặng.5: Biểu đồ phân tích sống còn Kaplan - Meier giữa hai phương pháp điều trị với thời gian liền vết loét.6: Biểu đồ phân tích sống còn Kaplan - Meier giữa yếu tố tuổi với thời gian liền vết loét.7: Biểu đồ phân tích sống còn Kaplan - Meier giữa chỉ số BMI với thời gian liền vết loét.8: Biểu đồ phân tích sống còn Kaplan - Meier giữa diện tích vết loét với thời gian liền vết loét.9: Biểu đồ phân tích sống còn Kaplan - Meier giữa mức độ loét với thời gian liền vết loét.10: Mô hình dự báo khả năng liền vết loét theo thời gian.11: Tác dụng phụ của phương pháp bó bột tiếp xúc toàn bộ.1: So sánh thời gian phát hiện đái tháo đường ở bệnh nhân loét bàn chân.92 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Đặc điểm giải phẫu hệ thống xương bàn chân .2: Mất chức năng chống sốc bàn chân do biến chứng thần kinh ngoại vi .3: Đặc điểm vi khuẩn học tại tổn thương loét bàn chân do ĐTĐ .4: Hệ thống các khoang bàn chân .5: Các giai đoạn liền vết loét.

Loét thần kinh. Loét bàn chân nhiễm trùng.9: Cách đo huyết áp tính chỉ số cồ chân - cánh tay .10: Cơ chế hình thành loét gan bàn chân do áp lực .11: Bó bột tiếp xúc toàn bộ điều trị loét bàn chân.12: Khung nẹp tháo rời điều trị loét bàn chân.13: Giày giảm tải phần bàn chân trước .1: Ca lâm sàng vết loét bị nhiễm trùng sau 1 tuần điều trị bó bột tiếp xúc toàn bộ.2: Ca lâm sàng vết loét không liền sau 4 tuần điều trị bó bột tiếp xúc toàn bộ.118 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Sự gia tăng các tổn thương loét bàn chân (LBC), nhiễm trùng bàn chân, cắt cụt chi ở người mắc bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) đang trở thành một gánh nặng cho bệnh nhân, gia đình người bệnh và xã hội do làm tăng các chi phí tài chính do thời gian nằm viện kéo dài, chi phí sử dụng thuốc. Về lâu dài, tổn thương LBC và cắt cụt chi còn làm giảm khả năng lao động của người bệnh [1]. Các số liệu thống kê dịch tễ học trên thế giới cho thấy, khoảng 85% các trường hợp cắt cụt chi khởi đầu bằng một tổn thương loét hay nói cách khác LBC ở bệnh nhân ĐTĐ là dấu hiệu chỉ điểm nguy cơ cắt cụt chi [2].

Chính vì vậy, LBC ngày càng được quan tâm và nghiên cứu nhằm hạn chế những hậu quả của tổn thương này gây ra. Bên cạnh các nghiên cứu về đặc điểm LBC và các yếu tố liên quan đến mức độ loét như biến chứng thần kinh ngoại vi (BCTKNV), bệnh động mạch ngoại vi (ĐMNV), tình trạng kiểm soát glucose máu,…[3-6], các phương pháp điều trị LBC cũng được đề cập nhằm thúc đẩy vết loét liền nhanh hơn, hạn chế tình trạng cắt cụt chi [7, 8]. Trong số các phương pháp điều trị này, điều trị giảm tải ổ loét đã được nhiều nghiên cứu chứng minh hiệu quả rút ngắn thời gian liền vết loét và cải thiện được tình trạng vết loét không liền. Loét gan bàn chân là vị trí thường gặp nhất so với các vị trí khác tại bàn chân do thường xuyên phải tiếp xúc với mặt đất khi di chuyển.