Luận án tiến sĩ: Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng và yếu tố nguy cơ tiêu chảy do Clostridium difficile tại Bệnh viện Bạch Mai (2013-2017)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, LÂM SÀNG, YẾU TỐ NGUY CƠ MẮC TIÊU CHẢY DO CLOSTRIDIUM DIFFICILE Ở NGƯỜI LỚN TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI, 2013 – 2017 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, LÂM SÀNG, YẾU TỐ NGUY CƠ MẮC TIÊU CHẢY DO CLOSTRIDIUM DIFFICILE Ở NGƯỜI LỚN TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI, 2013 – 2017 Chuyên ngành: Dịch tễ học Mã số: 62.17 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Như Dương 2. Phạm Thị Thanh Thủy HÀ NỘI – 2020 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới: PGS. Trần Như Dương, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, người thầy đã hết lòng dìu dắt, tận tình chỉ bảo cho tôi các kiến thức và kỹ năng trong thực hành nghiên cứu của người làm khoa học, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, trực tiếp hướng dẫn giúp tôi hoàn thành luận án này.

Phạm Thị Thanh Thủy, nguyên Phó Trưởng khoa Truyền nhiễm – bệnh viện Bạch Mai, người thầy luôn luôn động viên, hướng dẫn, khích lệ tôi tích cực nghiên cứu ngay từ những bước đi đầu tiên, giúp tôi tiếp cận những kiến thức mới, tận tình hướng dẫn giúp tôi hoàn thành luận án này. Vũ Thị Thu Hường, nguyên Trưởng phòng Vi khuẩn Kỵ khí, khoa Vi khuẩn, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, chủ nhiệm của đề tài: “Nghiên cứu vai trò gây bệnh và đặc điểm dịch tễ học phân tử của các vi khuẩn kỵ khí và hiếu khí gây hội chứng tiêu chảy liên quan đến kháng sinh ở một số bệnh viện ở Hà nội” do Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia tài trợ, mã số đề tài: 106.65; và một số đề tài trong chương trình hợp tác của Nhật Bản với Viện VSDTTW, người đã cho phép tôi tham gia đề tài, sử dụng một phần số liệu trong đề tài vào luận án, tận tình chỉ bảo, chia sẻ kiến thức khoa học, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cám ơn: - Đảng Ủy, Ban Giám đốc và các khoa phòng của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi học tập và hoàn thành luận án. - Đảng Ủy, Ban Giám đốc bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

- Phòng Đào tạo sau đại học – Khoa Đào tạo và Quản lý Khoa học - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã luôn nhắc nhở, động viên khuyến khích, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. - Ban lãnh đạo Trung tâm Bệnh nhiệt đới – bệnh viện Bạch Mai đã ủng hộ, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. - Các thầy cô trong bộ môn Dịch tễ học, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã nhiệt tình dạy bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. - Các cán bộ nhân viên phòng Vi khuẩn Kỵ khí, khoa Vi khuẩn, Viện VSDTTW đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài - Tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Bệnh nhiệt đới, khoa Hồi sức tích cực, bệnh viện Bạch Mai đã nhiệt tình giúp đỡ, ủng hộ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin gửi lời cám ơn tới chồng, các con và gia đình - những người thân yêu đã luôn động viên, chia sẻ, khích lệ tôi vượt qua khó khăn trong quá trình học tập và nghiên cứu. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hương Giang LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi được thực hiện dưới sự hướng dẫn của tập thể hướng dẫn. Các số liệu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai khác công bố. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hương Giang DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CA - community associated Tiêu chảy do C.difficile xuất hiện CDI C.difficile infection từ cộng đồng CCFA Cefoxitin-Cycloserine Môi trường thạch kỵ khí chọn lọc Fructose Agar CCFA CCMA cefoxitin-cycloserine Môi trường thạch kỵ khí chọn lọc mannitol agar CCMA CDC Centers for Disease Control Trung tâm kiểm soát và phòng and Prevention ngừa dịch bệnh CDT Clostridium difficile Viết tắt độc tố kép của transferase Clostridium difficile CI confidence interval khoảng tin cậy C.difficile Clostridium difficile CLSI Clinical and Laboratory Tiêu chuẩn Lâm sàng và Phòng Standards Institude thí nghiệm, để xác định ngưỡng nhạy cảm của các kháng sinh CO - Community onset, healthcare Tiêu chảy do C.difficile có liên HCFA facility associated C.difficile quan đến cơ sở y tế, xuất hiện infection trong cộng đồng CT scan Computed tomography scan Chụp cắt lớp vi tính DNA Deoxyribonucleic Axit EIAs Enzyme immunoassays Thử nghiệm miễn dịch gắn men EUCAST European Committee on Xét nghiệm độ nhạy cảm với Antimicrobial Susceptibility kháng sinh của châu Âu Testing FDA Food and Drug Cơ quan quản lý Thực phẩm và Administration Dược phẩm G/L Giga/ litter =109 / lít HIV Human Immuno-deficiency Virut gây suy giảm miễn dịch ở Virus người HO - Hospital onset healthcare Tiêu chảy do C.difficile xuất hiện HCFA facility associated C.difficile tại cơ sở y tế infection IDSA The infectious diseases Hội các bệnh truyền nhiễm Hoa society of America Kỳ IgG Immunoglobulin G kháng thể loại G MIC Minimal Inhibitory Nồng độ ức chế tối thiểu Concentration NAP1 North America pulsed field Tên 1 chủng Clostridium difficile gel electrophoresis type 1 được phát hiện ở Bắc Mỹ, typ 1 khi dùng kỹ thuật điện di xung trường kD kilo Dalton OR Odd ratio tỉ suất chênh PCR Polymerase Chain Reaction phản ứng chuỗi polymerase REA Endonuclease Restriction Phân tích đoạn nhờ enzym giới Analysis hạn RNA Ribonucleic acid RR Relative Risk Nguy cơ tương đối SHEA The society for healthcare Hội dịch tễ học các vấn đề về y tế epidemiology of America Hoa Kỳ splaAST splA Sequence Typing Phương pháp phân loại giải trình tự gen splA tcdA Gen mã hóa tạo độc tố A của Clostridium difficile tcdB Gen mã hóa tạo độc tố B của Clostridium difficile tcdC Gen điều hòa âm quá trình sản xuất độc tố của Clostridium difficile tcdD Gen điều hòa dương quá trình sản xuất độc tố của Clostridium difficile tcdE Gen mã hóa sản xuất một protein trên vùng gen gây bệnh PaLoc của Clostridium difficile tpi triose phosphate isomerase Gen đặc hiệu loài của Clostridium T/L Tera/ litter = 1012 / lít VSDTTW Vệ sinh Dịch tễ Trung ương WHO World health organization Tổ chức Y tế Thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. Một số điểm đại cương về tiêu chảy do Clostridium difficile. Vi khuẩn Clostridium difficile. Tiêu chảy do Clostridium difficile.

Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng của tiêu chảy do C. Dịch tễ bệnh tiêu chảy do Clostridium difficile. Lâm sàng bệnh do Clostridium difficile. Yếu tố nguy cơ mắc tiêu chảy do C.

Yếu tố vật chủ. Yếu tố bên ngoài. Đặc điểm phân bố kiểu gen của Clostridium difficile. Cấu trúc phân tử của Clostridium difficile.

Sự phân bố một số kiểu gen của C. 33 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu:. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu và chọn mẫu. Thu thập đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu:. Thu thập mẫu bệnh phẩm, kỹ thuật xét nghiệm. Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu:.

Khống chế sai số. Đạo đức nghiên cứu. 57 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm dịch tễ, lâm sàng của tiêu chảy do C.difficile ở người lớn tại bệnh viện Bạch Mai, 2013 – 2017.

Đặc điểm dịch tễ tiêu chảy do C. Đặc điểm lâm sàng tiêu chảy do C. Một số yếu tố nguy cơ mắc tiêu chảy do C.difficile ở người lớn tại bệnh viện Bạch Mai, 2013 - 2017. Các yếu tố nguy cơ mắc tiêu chảy do C.difficile qua phân tích đơn biến.

Yếu tố nguy cơ mắc tiêu chảy do C.difficile ở người lớn trong phân tích đa biến. Một số đặc điểm phân bố kiểu gen của C.difficile gây tiêu chảy ở người lớn tại bệnh viện Bạch Mai, 2013 - 2017. Các gen sinh độc tố của C. Đặc điểm về kiểu gen ribotype của C.

90 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng của tiêu chảy do C.difficile ở người lớn tại Bệnh viện Bạch Mai, 2013 – 2017. Đặc điểm dịch tễ tiêu chảy do C. Đặc điểm lâm sàng tiêu chảy do C.

Một số yếu tố nguy cơ mắc tiêu chảy do C.difficile ở người lớn tại bệnh viện Bạch Mai, 2013 - 2017. Một số đặc điểm phân bố kiểu gen của C.difficile gây tiêu chảy ở người lớn tại bệnh viện Bạch Mai, 2013 - 2017. Đặc điểm về loại gen sinh độc tố của C. Đặc điểm về kiểu gen ribotype của C.

128 MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU. 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Trình tự các cặp mồi trong phản ứng PCR đa mồi phát hiện gen sinh độc tố .2: Trình tự cặp mồi trong phản ứng PCR ribotype. Triệu chứng lâm sàng bệnh nhân mắc tiêu chảy do C. Đặc điểm của tiêu chảy do C.difficile trong nghiên cứu.

Xét nghiệm phản ứng viêm ở bệnh nhân tiêu chảy do C. Các xét nghiệm máu khác. Kết quả soi đại tràng của bệnh nhân tiêu chảy do C. Điểm mức độ nặng của C.difficile theo diễn biến bệnh.

Điểm mức độ nặng của C.difficile theo khoa. Can thiệp điều trị bệnh nhân tiêu chảy do C. Đề kháng kháng sinh của các chủng C. Diễn biến điều trị bệnh nhân tiêu chảy do C.

Phân bố diễn biến điều trị theo nhóm tuổi. Tuổi bệnh nhân và tiêu chảy do C. Mắc bệnh mạn tính và tiêu chảy do C. Loại bệnh mạn tính/ trạng thái sức khỏe và tiêu chảy do C.

Nơi sống của bệnh nhân tiêu chảy. Tiền sử nằm viện trong vòng 8 tuần trước tiêu chảy. Tiền sử dùng kháng sinh trong 8 tuần trước tiêu chảy. Nhóm kháng sinh sử dụng trong 8 tuần trước tiêu chảy.

Một số tiền sử can thiệp khác. Các triệu chứng lâm sàng. Số lần tiêu chảy trong ngày. Số ngày tiêu chảy.

Một số triệu chứng cận lâm sàng .