Luận án nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật nội soi ruột non bóng kép trong chẩn đoán và điều trị xuất huyết tiêu hóa tại ruột non

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO BỘ Y TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HOÀI NAM NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KĨ THUẬT NỘI SOI RUỘT NON BÓNG KÉP TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ XUẤT HUYẾT TIÊU HOÁ TẠI RUỘT NON LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO BỘ Y TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN HOÀI NAM NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KĨ THUẬT NỘI SOI RUỘT NON BÓNG KÉP TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ XUẤT HUYẾT TIÊU HOÁ TẠI RUỘT NON Ngành: Nội tiêu hoá Mã ngành đào tạo: 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Đào Văn Long HÀ NỘI – 2022 NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KĨ THUẬT NỘI SOI RUỘT NON BÓNG KÉP TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ XUẤT HUYẾT TIÊU HOÁ TẠI RUỘT NON LỜI CÁM ƠN Trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ tận tình của nhiều cơ quan, tập thể, các thầy cô giáo, các anh chị đồng nghiệp. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc của mình tới Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Bộ môn Nội Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng vô cùng và biết ơn sâu sắc đến GS.

Đào Văn Long là người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, động viên quan tâm giúp tôi hoàn thành được luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Ban giám đốc, phòng Kế hoạch tổng hợp và đặc biệt là Trung tâm Tiêu hoá – Gan Mật, Bệnh viện Bạch Mai, nơi tôi tiến hành nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thày, Cô trong hội đồng chấm chuyên đề, luận án, phản biện đã đóng góp những ý kiến quý báu để tôi hoàn thiện luận án này. Tôi xin chân thành cám ơn những bệnh nhân đã nhiệt tình tham gia nghiên cứu, giúp tôi có được số liệu khoa học chính xác.

Cuối cùng, tôi vô cùng biết ơn gia đình, người thân, bạn bè đã luôn động viên, chia sẻ, dành điều kiện thuận lợi nhất giúp tôi vượt qua khó khăn để hoàn thành luận án. Tác giả luận án NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KĨ THUẬT NỘI SOI RUỘT NON BÓNG KÉP TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ XUẤT HUYẾT TIÊU HOÁ TẠI RUỘT NON Nguyễn Hoài Nam LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Hoài Nam, nghiên cứu sinh khoá 34 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội Tiêu hoá, xin cam đoan: 1. Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Hoài Nam DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT APTT activated partial thromboplastin time – thời gian thromboplastin từng phần được hoạt hoá BUN blood urea nitrogen –ni tơ trong ure máu CS Cộng sự CLVT Chụp cắt lớp vi tính DIII-IV Đoạn III, IV GIST Gastrointestinal stromal tumor - u mô đệm dạ dày ruột GOT Glutamic-Oxaloacetic Transaminase GPT Glutamat Pyruvat Transaminase INR International Normalized Ratio – tỷ lệ chuẩn hoá quốc tế IQR interquartile range - khoảng tứ phân vị MRI Magnetic Resonance Imaging - chụp cộng hưởng từ NSAIDs thuốc chống viêm giảm đau không steroid NSRN Nội soi ruột non NSRNBK Nội soi ruột non bóng kép SPECT Single-photon emission computed tomography - chụp cắt lớp bức xạ đơn proton Sp02 Độ bão hoà oxy máu ngoại vi XHTH Xuất huyết tiêu hoá MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3 1.1 RUỘT NON VÀ XUẤT HUYẾT TIÊU HOÁ RUỘT NON 3 1.1 Giải phẫu ruột non 3 1.2 Tổng quan về xuất huyết tiêu hoá tại ruột non 5 1.3 Các nguyên nhân gây XHTH tại ruột non 6 1.2 CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN XHTH TẠI RUỘT NON 10 1.1 Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh 10 1.2 Các kĩ thuật nội soi ruột non 14 1.3 ĐIỀU TRỊ NGUYÊN NHÂN XHTH TẠI RUỘT NON 23 1.1 Can thiệp nội soi 23 1.3 Can thiệp mạch 24 1.4 Điều trị thuốc 25 1.4 NSRN BÓNG KÉP TRONG XHTH ĐẠI THỂ TẠI RUỘT NON 26 1.1 Chỉ định và chống chỉ định của NSRNBK 26 1.2 Các bước tiến hành NSRNBK 26 1.3 Khả năng chẩn đoán nguyên nhân XHTH ruột non của NSRNBK 28 1.4 Khả năng can thiệp cầm máu của NSRNBK ở XHTH ruột non 30 1.5 Biến chứng của NSRNBK 31 1.6 Lựa chọn phương pháp chẩn đoán XHTH tại ruột non 33 1.5 NGHIÊN CỨU VỀ XHTH RUỘT NON VÀ NSRN Ở VIỆT NAM 34 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36 2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 36 2.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 37 2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 2.1 Thiết kế nghiên cứu 37 2.2 Cỡ mẫu nghiên cứu 37 2.4 PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU 38 2.5 CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU 39 2.1 Lựa chọn, đánh giá và xử trí bệnh nhân trước khi NSRNBK 39 2.3 Nhận định đánh giá tổn thương phát hiện bằng NSRNBK 41 2.4 Can thiệp cầm máu qua NSRNBK 44 2.5 Can thiệp phẫu thuật 46 2.6 Điều trị nội khoa, không can thiệp phẫu thuật – thủ thuật 47 2.7 Theo dõi bệnh nhân sau khi ra viện 47 2.7 CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU 49 2.1 Các biến số lâm sàng 49 2.2 Các biến số cận lâm sàng 50 2.3 Các biến số của nội soi ruột non bóng kép 51 2.4 Các biến số liên quan đến can thiệp nội soi 53 2.5 Các biến số liên quan đến phẫu thuật và điều trị nội khoa 53 2.6 Các biến số liên quan đến theo dõi tái phát XHTH 54 2.8 XỬ LÝ SỐ LIỆU 54 2.9 KHÍA CẠNH ĐẠO ĐỨC CỦA ĐỀ TÀI 55 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 56 3.1 ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG 57 3.1 Phân bố về giới và tuổi của bệnh nhân nghiên cứu 57 3.2 Tiền sử xuất huyết tiêu hoá 58 3.3 Tiền sử bệnh lý và tiền sử dùng thuốc 59 3.4 Triệu chứng lâm sàng 60 3.2 ĐẶC ĐIỂM CẬN LÂM SÀNG 61 3.1 Mức độ thiếu máu trên xét nghiệm 61 3.2 Các xét nghiệm khác 62 3.3 Số lượng chế phẩm máu phải truyền 63 3.4 Các bất thường phát hiện được trên chụp cắt lớp vi tính 63 3.3 ĐẶC ĐIỂM NỘI SOI CỦA NGUYÊN NHÂN XHTH RUỘT NON 64 3.1 Nguyên nhân gây xuất huyết tiêu hoá tại ruột non 64 3.2 Đặc điểm tổn thương tân sinh ruột non gây XHTH 64 3.3 Đặc điểm tổn thương túi thừa gây XHTH 66 3.4 Đặc điểm bất thường mạch máu gây XHTH 67 3.5 Đặc điểm tổn thương loét gây XHTH 68 3.6 Vị trí tổn thương gây XHTH 68 3.7 Phân bố nguyên nhân theo giới 70 3.8 Phân bố nguyên nhân theo tuổi 71 3.9 Tình trạng thiếu máu của bệnh nhân và nguyên nhân XHTH 73 3.10 Số lượng khối hồng cầu phải truyền và nguyên nhân XHTH 74 3.1 Các phương pháp điều trị áp dụng trong nghiên cứu 75 3.2 Nội soi can thiệp 76 3.4 Điều trị nội khoa, không can thiệp phẫu thuật – thủ thuật 81 3.5 Tỷ lệ tái chảy máu ở 3 nhóm điều trị 82 3.6 Tỷ lệ tái chảy máu theo nguyên nhân gây XHTH tại ruột non 83 3.5 Biến chứng và tác dụng không mong muốn trong khi làm NSRNBK 84 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 85 4.1 ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG 85 4.1 Đặc điểm về tuổi và giới 85 4.2 Tiền sử xuất huyết tiêu hoá 86 4.3 Tiền sử bệnh lý 86 4.4 Triệu chứng lâm sàng 87 4.5 Mức độ thiếu máu trên xét nghiệm huyết học 89 4.6 Các kết quả xét nghiệm khác 92 4.7 Đặc điểm tổn thương ruột non trên chụp cắt lớp vi tính 93 4.2 ĐẶC ĐIỂM NSRNBK VÀ NGUYÊN NHÂN XHTH RUỘT NON 94 4.1 Tỷ lệ phát hiện nguyên nhân gây XHTH tại ruột non 94 4.2 Phân bố tổn thương phát hiện qua NSRNBK 95 4.3 Phân bố nguyên nhân gây XHTH tại ruột non 101 4.4 Vị trí tổn thương 102 4.3 ĐIỀU TRỊ XHTH ĐẠI THỂ TẠI RUỘT NON 103 4.1 NSRNBK can thiệp cầm máu 104 4.2 Điều trị phẫu thuật 114 4.3 Điều trị nội khoa, không can thiệp phẫu thuật - thủ thuật 117 4.