Luận án nghiên cứu đột biến gen CYP1B1 gây glôcôm bẩm sinh nguyên phát - Phát hiện người lành mang gen

DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các loại đột biến gen CYP1B1 gây bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát tại các nước khác nhau tính đến năm 2010. Các loại đột biến gen CYP1B1 hay gặp theo vùng lãnh thổ. Phân loại mức độ nặng của bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát.

Lâm sàng và điều trị của bệnh nhân glôcôm bẩm sinh nguyên phát trong phả hệ. Tên, kích thước và vị trí của các sản phẩm PCR trong Kit MLPA P128-CYP450 (MRC- Holland). Trình tự mồi dùng cho phản ứng PCR. Tuổi phát hiện bệnh.

Phân bố mắt theo giai đoạn bệnh. Tỷ lệ các triệu chứng cơ năng. Tình trạng giác mạc của nhóm nghiên cứu. Kết quả dự đoán gây bệnh của đột biến điểm mới gen CYP1B1.

Các đa hình SNP của gen CYP1B1 trên bệnh nhân nghiên cứu 57 Bảng 3. Đặc điểm bệnh nhân mang đột biến trên gen CYP1B1. Tỷ lệ các dạng đột biến gen CYP1B1. Mối liên quan giữa thời gian phát hiện bệnh và đột biến gen.

Mối liên quan giữa giới tính và tình trạng đột biến gen. Mối liên quan giữa tiền sử mắc bệnh của mẹ khi mang thai với tình trạng đột biến gen CYP1B1. Mối liên quan giữa tình trạng đột biến gen với số mắt bị bệnh. Mối liên quan giữa giai đoạn bệnh với tình trạng đột biến gen.

Mối liên quan giữa nhãn áp với đột biến gen CYP1B1. Mối liên quan giữa đường kính giác mạc với đột biến gen. Mối liên quan giữa chiều dài trục nhãn cầu với đột biến gen. Mối liên quan giữa mức độ lõm đĩa với đột biến gen CYP1B1 67 Bảng 3.

Mối liên quan giữa số lần phẫu thuật với tình trạng đột biến. Mối liên quan giữa thời gian xuất hiện bệnh với tình trạng đột biến. Mối liên quan giữa thời gian xuất hiện bệnh và số mắt bị bệnh với tình trạng đột biến. Mối liên quan giữa thời gian xuất hiện bệnh, số mắt bị bệnh và giai đoạn bệnh với tình trạng đột biến.

Tỷ lệ phát hiện đột biến gen CYP1B1 di truyền qua các thế hệ 73 Bảng 3. Đột biến gen CYP1B1 của các thành viên gia đình bệnh nhân. Kết quả phát hiện đa hình gen một số gia đình bệnh nhân. Kết quả phát hiện tỷ lệ đột biến ở bệnh nhân châu Á.

94 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Phát triển một phần mống mắt trên bề mặt vùng bè. Vị trí của gen MYOC trên nhánh dài nhiễm sắc thể 1. Vị trí của gen LTBP2 trên nhánh dài nhiễm sắc thể 14.

Vị trí của gen CYP1B1 trên nhánh ngắn nhiễm sắc thể 2. Hình ảnh không gian 3 chiều vùng C' tận của protein CYP1B1. Sơ đồ minh họa cơ chế ảnh hưởng của đột biến gen CYP1B1. Vết rạn giác mạc màng Descemet.

Hình ảnh soi góc tiền phòng. Vị trí đột biến gen CYP1B1 thường gặp. Loại và vị trí đột biến gen CYP1B1 thường gặp ở người châu Á. Loại và vị trí đột biến gen CYP1B1 thường gặp ở người da trắng 21 Hình 1.

Loại và vị trí đột biến gen CYP1B1 thường gặp ở người Di-gan. Loại và vị trí đột biến gen CYP1B1 gặp ở người Trung Đông. PCR khuếch đại exon 2, gen CYP1B1 đột biến p. Cấu trúc phân tử dNTP và ddNTP.

Quá trình tổng hợp DNA bình thường (A)và DNA bị ức chế (B). Quy trình giải trình tự theo phương pháp ddNTP. Các giai đoạn của Kỹ thuật MLPA (Schouten, 2002). Tỷ lệ phẫu thuật thành công ở nhóm có và không có đột biến.

Hình ảnh giải trình tự gen của đột biến p. Phả hệ gia đình bệnh nhân mang đột biến gen p. Phả hệ gia đình Nhật Bản mang đột biến Asp192Val và Val364Met. Phả hệ 5 gia đình bệnh nhân Việt Nam mang đột biến gen CYP1B1.

Phả hệ các gia đình bệnh nhân tại Tây Ban Nha. Kết quả MLPA sử dụng Kit MLPA P128-CYP450. Sản phẩm PCR exon 2 (A), exon 3 (B) của gen CYP1B1 (+)mẫu đối chứng dương, (-) mẫu đối chứng âm, (1-5) mẫu bệnh nhân, (MK) Marker. Hình ảnh cấu trúc gen CYP1B1 với đột biến p.

Hình ảnh đột biến gen của bệnh nhân mã G15. Hình ảnh đột biến gen của bệnh nhân mã G09. Hình ảnh đột biến gen của bệnh nhân mã G24. Hình ảnh cấu trúc gen CYP1B1 với 04 đột biến mới.

Hình ảnh MLPA (hình trái) và kết quả tính toán (Relative Peak Area) bằng phần mềm coffalyser (hình phải) của bệnh nhân G40 và G02. Hình ảnh MLPA (hình trái) và kết quả tính toán (Relative Peak Area) bằng phần mềm coffalyser (hình phải) của bệnh nhân G45 và G56. Mối liên quan giữa phương pháp phẫu thuật với đột biến gen. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G40.

Hình ảnh đột biến gen của gia đình bệnh nhân mã số G40. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G85. Hình ảnh đột biến gen của gia đình bệnh nhân mã số G85. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G02.

Hình ảnh MLPA của các thành viên gia đình bệnh nhân mã số G02. Các đỉnh tương ứng với vị trí exon 1, exon 3 của gen CYP1B1. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G56. Phả hệ gia đình bệnh nhân G08.

Hình ảnh đột biến p. Hình ảnh đa hình gen ở gia đình bệnh nhân G08. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G11. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G19.

Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G20. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G21. Phả hệ gia đình bệnh nhân mã số G24. 87 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Glôcôm bẩm sinh nguyên phát là tình trạng tăng nhãn áp do sự phát triển bất thường của bán phần trước nhãn cầu.

Bệnh thường xảy ra ở hai mắt (65%-80%), phát hiện ở giai đoạn muộn, điều trị gặp tỷ lệ thất bại cao nếu không được điều trị kịp thời và theo dõi chặt chẽ. Đây là một trong những nguyên nhân gây mù lòa quan trọng ở trẻ nhỏ [1], [2], [3]. Glôcôm bẩm sinh nguyên phát là bệnh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường với tần suất mắc bệnh khoảng 1/10. Một số nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối liên quan của bệnh với tình trạng đột biến gen CYP1B1, LTBP2, MYOC, trong đó đột biến gen CYP1B1 chiếm tỷ lệ cao nhất (10%-100%) [3], [4], đột biến gen MYOC và LTBP2 ít gặp hơn (0%-5,5%) [5], [6], [7], [8], [9].

Đột biến gen CYP1B1 chủ yếu là đột biến điểm nằm rải rác trên toàn bộ chiều dài gen, với tỷ lệ phát hiện đột biến khác nhau giữa các quốc gia trên thế giới (Nhật là 23,1%, Indonesia là 38,1%, Ấn Độ là 44% và Ả Rập tỷ lệ này rất cao 100% do tình trạng kết hôn cận huyết gây nên) [8], [9], [10]. Những nghiên cứu ở mức độ in vitro và in vivo đã chỉ ra rằng protein CYP1B1 đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cấu trúc và duy trì chức năng của mắt [10]. Theo Khan và cộng sự (2012), 90% những người mang đột biến gen CYP1B1 sẽ biểu hiện bệnh ở cả hai mắt với các mức độ khác nhau [11]. Trong 5 năm gần đây, các nghiên cứu về bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát đã và đang tập trung đi sâu vào cơ chế bệnh sinh ở mức độ phân tử, làm cơ sở cho việc triển khai chẩn đoán trước sinh cũng như liệu pháp điều trị gen, đồng thời giúp việc quản lý tốt những người mang gen gây bệnh.

Tại Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu phân tích đột biến gen cho các bệnh lý di truyền như: ung thư võng mạc, tăng sản thượng thận bẩm sinh, Wilson, Thalassemia…, tuy nhiên các nghiên cứu bệnh glôcôm bẩm sinh 2 nguyên phát mới chỉ đề cập về tỉ lệ mắc bệnh, biểu hiện lâm sàng, kết quả điều trị và các biến chứng của bệnh. Hàng năm bệnh viện Mắt Trung ương tiếp nhận khoảng 20 ca bệnh nhân glôcôm bẩm sinh nguyên phát mắc mới. Áp dụng phát hiện người lành mang gen bệnh và chẩn đoán trước sinh để đưa ra những tư vấn di truyền thích hợp sẽ làm giảm tỷ lệ trẻ mắc bệnh trong cộng đồng và về lâu dài sẽ tác động tốt tới sự phát triển kinh tế, xã hội. Xuất phát từ thực tiễn này, đề tài "Nghiên cứu xác định đột biến gen CYP1B1 gây bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát và phát hiện người lành mang gen bệnh" được thực hiện với hai mục tiêu: 1.

Xác định đột biến gen CYP1B1 và mối liên quan với lâm sàng trên bệnh nhân glôcôm bẩm sinh nguyên phát. Phát hiện người lành mang gen bệnh trên các thành viên gia đình có quan hệ huyết thống với bệnh nhân glôcôm bẩm sinh nguyên phát. 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Đại cương bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát 1.

Lịch sử nghiên cứu bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát Từ thời Hippocrates vào những năm 460-377 trước công nguyên, Celus thế kỷ thứ nhất và Galen năm 130-201 sau công nguyên đã ghi nhận bệnh mắt to (buphthalmos) bẩm sinh mặc dù thời điểm đó chưa ai biết có mối liên quan giữa mắt to và nhãn áp [12]. Cho đến thế kỷ 18, Berger (1744) đã đề cập đến vấn đề tăng nhãn áp và phân vào nhóm bệnh di truyền [1]. Năm 1896, Von Muralt xác định các trường hợp mắt to trong gia đình bệnh glôcôm [13]. Năm 1970, Shaffer và Weiss định nghĩa glôcôm bẩm sinh nguyên phát là "glôcôm di truyền phổ biến nhất ở trẻ em, di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, với bất thường đặc biệt về góc là không có hiện tượng lùi điểm gắn chân mống mắt tạo góc tại vùng bè và không kèm những bất thường phát triển khác".

Tăng nhãn áp là nguyên nhân gây giác mạc to, đục và chảy nước mắt do rạn màng Descemet [5]. Dịch tễ học bệnh glôcôm bẩm sinh nguyên phát Glôcôm bẩm sinh nguyên phát là bệnh hiếm gặp, có tần suất khoảng 1/20.000 trẻ sinh sống ở các nước châu Âu và Mỹ. Trong khi đó tỷ lệ này rất cao ở cộng đồng có cha mẹ cùng huyết thống như 1/3.500 ở Trung Đông và 1/2.250 ở Slovakia hay Rumani. Bệnh chiếm 55% tổng số glôcôm nguyên phát trẻ em.

Ở Nhật Bản, trẻ nữ bị nhiều hơn nam trong khi ở Mỹ và châu Âu thì trẻ nam mắc nhiều hơn với tỷ lệ 3:2. Bệnh xảy ra trên khắp thế giới không ưu thế rõ rệt về chủng tộc, địa lý. Hầu hết các trường hợp glôcôm bẩm sinh nguyên phát xảy ra ở cả hai mắt (65% - 80%) với mức độ bệnh thường không tương đương nhau. 4 Khoảng 25% khởi bệnh lúc sinh, 60% trẻ được chẩn đoán dưới 6 tháng tuổi và 80% xuất hiện trong năm tuổi đầu tiên [1].