Luận án mối liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ và tình trạng rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái quát về vô sinh. Định nghĩa vô sinh.

Nguyên nhân vô sinh. Điều trị vô sinh. Sự phát triển bình thường của phôi trước khi làm tổ trong kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm. Phôi ở giai đoạn tiền nhân.

Phôi ở giai đoạn phân chia (ngày 2-3 sau thụ tinh trong ống nghiệm) 5 1. Các rối loạn NST ở noãn và phôi trước chuyển phôi. Rối loạn NST. Phôi thể khảm.

Rối của phôi và noãn ở các giai đoạn phát triển của phôi. Các yếu tố nguy cơ rối loạn NST ở phôi thụ tinh trong ống nghiệm. Tuổi của người mẹ. Tiền sử sẩy thai tái diễn.

Tiền sử IVF và IUI thất bại. Loại vô sinh và rối loạn NST. Yếu tố thể chất và môi trường ảnh hưởng đến rối loạn NST. Các nguyên nhân gây vô sinh liên quan tới rối loạn NST.

Kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm. Hormon kích thích và sự đáp ứng của buồng trứng. Các kỹ thuật sàng lọc di truyền trước chuyển phôi. Quy trình sinh thiết phôi để sàng lọc di truyền trước chuyển phôi.

Các kỹ thuật sàng lọc di truyền trước chuyển phôi. Ứng dụng của kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới trong sàng lọc di truyền trước chuyển phôi trong thụ tinh ống nghiệm. Đặc điểm của kỹ thuật NGS. Ứng dụng kỹ thuật NGS trong sàng lọc di truyền trước chuyển phôi.

34 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Chọn mẫu nghiên cứu. Phương tiện và quy trình thực hiện. Các biến số và chỉ số nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. 57 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đánh giá kết quả PGT-A trước chuyển phôi của các phôi thụ tinh trong ống nghiệm.

Kết quả khuếch đại được DNA từ mẫu phôi bào. Tỷ lệ rối loạn NST ở phôi ngày 5. Đặc điểm rối loạn NST ở phôi ngày 5. Mối liên quan giữa tuổi mẹ và rối loạn nhiễm sắc thể ở phôi thụ tinh ống nghiệm.

Một số yếu tố nguy cơ rối loạn NST ở phôi thụ tinh ống nghiệm. Một số yếu tố tiền sử thai sản và rối loạn NST. Đánh giá kết quả áp dụng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) trong sàng lọc 24 NST trước chuyển phôi. Một số đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm về các chỉ số của noãn và phôi và chuẩn bị niêm mạc tử cung ở đối tượng nghiên cứu. Kết quả phân tích rối loạn NST của phôi blastocyst ở nhóm nghiên cứu. Kết quả thụ tinh trong ống nghiệm ở hai nhóm nghiên cứu. 82 Chương 4: BÀN LUẬN.

Phân tích kết quả chẩn đoán di truyền trước chuyển phôi bằng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới ở các phôi thụ tinh trong ống nghiệm. Đánh giá hiệu quả chẩn đoán di truyền trước chuyển phôi đối với kết quả có thai trong thụ tinh trong ống nghiệm và một số yếu tố liên quan đến tình trạng rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi. Đánh giá hiệu quả chẩn đoán di truyền trước chuyển phôi đối với kết quả có thai trong thụ tinh trong ống nghiệm.

116 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. So sánh các kỹ thuật sàng lọc phôi. Đánh giá phôi nang theo tiêu chuẩn của Gardner D. Xếp loại tiêu chuẩn đánh giá phôi.

Tỷ lệ rối loạn NST của 578 mẫu nghiên cứu. Đặc điểm rối loạn NST của phôi 5 ngày tuổi IVF. Tỷ lệ rối loạn số lượng NST của phôi 5 ngày tuổi IVF. Đặc điểm rối loạn cấu trúc NST ở phôi IVF 5 ngày tuổi.

Tuổi người mẹ và rối loạn NST. Tuổi người mẹ và loại rối loạn NST .7: Tiền sử thất bại IUI và RLNST. Tiền sử thất bại làm tổ và RLNST. Tiền sử sẩy thai/thai lưu và RLNST.

Loại vô sinh và RLNST. Một số đặc điểm về tuổi. Một số đặc điểm thể trạng của hai nhóm nghiên cứu. Nồng độ một số hormon.

Kết quả kích thích buồng trứng của 2 nhóm nghiên cứu. Kết quả nuôi cấy phôi của 2 nhóm nghiên cứu. Số lượng noãn và phôi thu được. Chất lượng phôi blastocyst của bệnh nhân nghiên cứu.

Độ dày niêm mạc tử cung. Tỷ lệ rối loạn NST của phôi blastocyst. Kết quả có thai của hai nhóm nghiên cứu. 82 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Kết quả khuếch đại toàn bộ hệ gen của 603 mẫu nghiên cứu. Mức độ lệch bội NST của phôi IVF 5 ngày tuổi. Tần suất rối loạn cấu trúc NST của 578 mẫu phôi IVF. Mối tương quan giữa tuổi mẹ và tỷ lệ rối loạn số lượng NST.

Đường hồi quy tuyến tính thể hiện mối tương quan giữa tuổi mẹ và tỷ lệ rối loạn số lượng NST. 71 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Sự phát triển của phôi ngày 2 và 3. Phôi dâu ngày 4.

Phôi giai đoạn tạo nang. Các giai đoạn phát triển phôi. Ba giai đoạn thực hiện sinh thiết phôi. Đầu dò huỳnh quang.

Quy trình thực hiện giải trình tự thế hệ mới. Phôi IVF 5 ngày tuổi không phát hiện rối loạn NST. Phôi IVF 5 ngày tuổi phát hiện lệch bội ở 1 NST. Phôi IVF 5 ngày tuổi phát hiện lệch bội ở 2 NST.

Phôi IVF 5 ngày tuổi phát hiện lệch bội ở 3 NST. Phôi IVF 5 ngày tuổi phát hiện lệch bội ở nhiều NST. Phôi IVF 5 ngày tuổi phát hiện bất thường cấu trúc NST. 61 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Vô sinh là tình trạng cặp vợ chồng sau một năm chung sống, quan hệ tình dục bình thường, không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào vào giai đoạn có thể mang thai trong chu kì kinh nguyệt mà người vợ vẫn không thể có thai 1.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ các cặp vợ chồng vô sinh từ 6%-12%. Tỷ lệ này ở Việt Nam là 7,7% 2. Trong số các phương pháp điều trị vô sinh, thụ tinh trong ống nghiệm là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả nhất. Tuy nhiên, mặc dù các phôi trước khi được chuyển đã được sàng lọc hình thái tốt, tỷ lệ có thai lâm sàng của IVF vẫn thấp, chỉ từ 30-35% 3,4.

Rối loạn NST ở noãn hoặc phôi là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới thai không làm tổ, sẩy thai, thai lưu và dị tật thai nhi 5. Tần suất rối loạn NST cao ở phôi đã đặt ra yêu cầu phải sàng lọc rối loạn NST đối với phôi trước khi chuyển vào tử cung của người phụ nữ. Cùng với sự phát triển của khoa học, sự ra đời của kỹ thuật chẩn đoán di truyền trước làm tổ (Preimplantation Genetic Testing for Aneuploidy – PGT- A) giúp các nhà khoa học có thể chọn được tương đối chính xác các phôi không có các rối loạn cấu trúc và số lượng NST trước khi chuyển vào tử cung người mẹ. Phương pháp này đã được ứng dụng trên lâm sàng để tăng tỷ lệ thành công trong điều trị vô sinh, đặc biệt trên các cặp vợ chồng có nguy cơ cao rối loạn NST (mẹ lớn tuổi, chuyển phôi thất bại nhiều lần, sẩy thai tái diễn.

Gần đây, tổng hợp các kết quả nghiên cứu về sàng lọc rối loạn NST trước chuyển phôi cho thấy tỷ lệ có thai trong chuyển phôi tăng lên đáng kể 6. Kỹ thuật lai huỳnh quang tại chỗ (Fluorescence In Situ Hydridization – FISH) có thể phát hiện rối loạn NST như 21, 18, 13, X, Y. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây chỉ ra kỹ thuật FISH không làm tăng hiệu quả có thai trong kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm do hạn chế về số lượng NST được khảo sát. Để khắc phục hạn chế của FISH, nhiều kỹ thuật giúp sàng lọc 24 2 NST trên một tế bào như aCGH, SNP, QF-PCR, trong đó kỹ thuật aCGH hiện đang được coi là tiêu chuẩn vàng trong sàng lọc di truyền trước chuyển phôi trên thế giới 6.

Tuy vậy, kỹ thuật aCGH không phát hiện được các tái sắp xếp cân bằng NST, các mất đoạn nhỏ, giá thành cao và kém tự động hóa. Sự ra đời của kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (Next-Generation Sequencing - NGS) đã tạo ra cuộc cách mạng trong công nghệ sinh học, được ứng dụng trong cả nghiên cứu và chẩn đoán lâm sàng. Sàng lọc rối loạn NST dựa trên kỹ thuật NGS ưu điểm hơn aCGH như giảm chi phí, có khả năng đánh giá tổn thương cấu trúc NST, tự động hóa cao giúp giảm thiểu sai sót trong quá trình thực hiện 7. Ở Việt Nam, kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) trong sàng lọc 24 NST ở phôi bước đầu được thực hiện tại một số trung tâm nhưng chưa có nhiều nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả trên lâm sàng điều trị vô sinh.

Mặt khác, thực tiễn lâm sàng đặt ra nhu cầu cần đánh giá các yếu tố liên quan tới rối loạn NST của phôi thụ tinh trong ống nghiệm nhằm tư vấn cũng như lựa chọn phương án điều trị phù hợp cho từng cặp vợ chồng điều trị vô sinh. Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài “Mối liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ và tình trạng rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi”, nhằm 2 mục tiêu: Mục tiêu 1. Phân tích kết quả chẩn đoán di truyền trước chuyển phôi bằng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới ở các phôi thụ tinh trong ống nghiệm. Đánh giá hiệu quả chẩn đoán di truyền trước chuyển phôi đối với kết quả có thai trong thụ tinh trong ống nghiệm và một số yếu tố liên quan đến tình trạng rối loạn nhiễm sắc thể trước chuyển phôi.

3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát về vô sinh 1. Định nghĩa vô sinh Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vô sinh là trạng thái không có thai sau một năm chung sống vợ chồng mà không dùng một biện pháp tránh thai nào8.