Luận án: Giá trị sinh thiết cột sống qua da dưới hướng dẫn cắt lớp vi tính trong chẩn đoán tổn thương cột sống

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRUONG DAI HỌC Y HÀ NỘI Ce bu} )y 1902 » La y š ly j S afta Ÿ Ly) KG PHAM MANH CUONG NGHIEN CUU GIA TRI CUA PHUONG PHAP SINH THIET COT SONG QUA DA DUOI HUONG DAN CAT LOP VI TINH TRONG CHAN DOAN MOT SO TON THUONG COT SONG LUAN AN TIEN SI Y HOC HA NOI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRUONG DAI HỌC Y HÀ NỘI PHẠM MẠNH CƯỜNG NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA PHƯƠNG PHÁP SINH THIẾT COT SONG QUA DA DUOI HUONG DAN CAT LOP VI TINH TRONG CHAN DOAN MOT SO TON THUONG COT SONG Chuyên ngành: Chân đoán hình ảnh Mã sô: 62720166 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Phạm Minh Thông HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Phạm Mạnh Cường, nghiên cứu sinh khoá 31 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Chân đoán hình ảnh, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy GS. Pham Minh Thong.

Công trình này không trùng lặp voi bat kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bồ tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày.

Lời cảm ơn Với tắt cả sự chân thành và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân trọng cam on: e Ban giám hiệu, phòng Sau đại học Trường Đại Học Y Hà Nội. e Bộ môn Chân đoán hình ảnh Trường Đại Học Y Hà Nội. e _ Ban lãnh đạo khoa Chân đoán hình ảnh Bệnh Viện Bạch Mai. e - Phòng Kế hoạch tông hợp và phòng lưu trữ hồ sơ Bệnh Viện Bạch Mai.

Đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: GS. Phạm Minh Thông Phó giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Chủ nhiệm khoa Chân đoán hình ảnh Bệnh viện Bạch Mai. Chủ nhiệm Bộ môn Chân đoán hình ảnh Trường Đại Học Y Hà Nội.

Người thây đã trực tiếp hướng dẫn, truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án này. Nguyén Duy Hué. Nguyên chủ nhiệm bộ Bộ môn Chân đoán hình ảnh Trường Đại Học Y Hà Nội. Nguyên chủ nhiệm khoa Chân đoán hình ảnh Bệnh viện Việt Đức.

Nguyễn Thị Ngọc Lan Bộ môn Nội tổng hợp, trường Đại học Y Hà Nội Nguyên trưởng khoa Cơ xương khớp, bệnh viện Bạch Mai Tôi xin chân trọng cảm ơn các thấy trong bộ môn Chan đoán hình ảnh Trường Đại Học Y Hà Nội; Tập thể các anh chị cán bộ nhân viên khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh Viện Bạch Mai đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện dé tai. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm tạ và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân yêu trong gia đình: Bố, Mẹ, Anh chị em, Vợ và các con yêu dấu đã dành cho tôi sự giúp đỡ, động viên, khích lệ trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống. Phạm Mạnh Cường CHU VIET TAT TRONG LUAN VAN CHT: cong hưởng từ CLVT: cắt lớp vi tính DS: dét sống GPB: giai phẫu bệnh MBH: m6 bénh hoc PCR: Polymerase Chain Reaction — phản ứng khuếch đại gen STCSQD: sinh thiết cột sống qua da TBH: té bao hoc VS: vi sinh XHX: xạ hình xương XQTS: Xquang tang sáng MUC LUC Chuwong 1 TONG QUAN TAI LIEU .1 Những nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến dé tai nghién cttu.1 Những nghiên cứu tiên phOng.--- --- 5 + + + x SE *vE+ESEEskekkekrekrkkrkerkrrerkre 11 1.2 Những báo cáo trong nước .3 Các nghiên cứu mới nhât trên thÊ gIỚI.2 Các phương tiện hướng dẫn sinh thiết cột sống qua da.-- + k1 11111111 TH TH HT HT TH ng nh 21 1.2 Cộng hưởng từ.3 Xquang tăng sáng.4 Cat lop vi tinh occ eeccecccecssecsssessseesssesssesseessseesseessseesseessseesseesesessseessseessesssseesseetes 23 I PP c0 bì 0 .3 Chỉ định, chống chỉ định và biến chứng của STCSQD dưới hướng dẫn CLVT.2 Chống chỉ định.4 Tư thế bệnh nhân và đường STCSQD dưới hướng dẫn CLVT.1 Sinh thiết tôn thương ở cung sau đốt sống.2 Sinh thiết tôn thương trong thân đốt sống hoặc đĩa đệm .3 Sinh thiết tốn thương trong phần mềm cạnh sống IS sáui0 0s) 1000) 1.2 Dụng cụ và kĩ thuật cắt tổ chức phần THỂm.3 Dụng cụ và kĩ thuật sinh thiệt tôn thương đặc xương.-- --- --- «+s+ s52 42 Chương 2 ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Đối tượng nghiên cứu.--- 2 ©+2+2+++2EE+EEE+EE1271112212271127112271171127110211 xe 56 2.2 Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân .- 2 2-- &© £+E£+EEEEEE+EEE+EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkerkree 57 V32 3801 )50i 131100 0.4 Cỡ mẫu nghiên cứu.-- -- + 2 2+5£++£+EE+E++Ex£EkEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE112112111111 112 re, 57 P3 oi i0): 0u 0.6 Quy trình kĩ thuật sinh 7 ecceceeseeessessessessvessecssessueseresscssecssessuesssesetessesstesseesees 60 2.7 Các biến số nghiên cứu.8 Xử lÍ số liệu.1111 TH TH Hà Hạ ng ng 76 PI`Š90t((10069015800120119000ì0) 0T.11 Lee 78 Chương 3 KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU.-e--scs<cssecssecsseess TỔ 3.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu, triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng .1 Tuổi và giới tính.2 Triệu chứng lâm sang.3 Trigu chitng can 14m Sang oo.2 Danh gia gia tri chấn đoán của phương pháp sinh thiết cột sống qua da dưới hướng dẫn CILVTT.-2--s©22+EEt2EE22EE22122212112712211211271.1 Gia tri chung clia số.1 Mức độ thoả đáng, tỉ lệ chân đoán đặc hiệu, độ chính xác và tỉ lệ tai biến của Kĩ thuật.2 Chân đoán trước sinh thiệt, chân đoán sau sinh thiệt và chân đoán ra viện .2 Giá trị của kĩ thuật sinh thiết theo các nhóm bệnh lí cột sống TH ng tt 90 3.3 Giá trị chân đoán theo đặc điểm tốn thương trên CLVT.4 Giá trị chân đoán theo đặc điểm hình ảnh CHT .5 Đánh giá kết quả các xét nghiệm TBH, Vi sinh dựa trên bệnh phâm sinh thiết bì).3 Nhận xét về kĩ thuật sinh thiết cột sống được thực hiện trong đề tài nghiên cứu.1 Số lần sinh thiết trên một bệnh nhân. 2-2 2£+£+EEE+£E+£+EEE+£xz+czzree 3.2 Phương pháp giảm đau trong quá trình sinh thiết.3 Vị trí sinh thiết trên cột sông và đốt sống — ve 3.4 Đường chọc kim sinh thiết vào thân đốt sống .5 Kích thước kim sinh thiết, kĩ thuật sinh thiết.6 Bệnh phẩm sinh thiết .-- 2© 2©+2+EEE+EEEE9EEECEE11277127112711127117212 1E rrXE Chương 4 BÀN LUẬN .1 Nhân khẩu, triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng.1 Tuổi và giới tính bệnh nhân.

2-2 ®2+£2EE+£EEE+EEEEEEECEEEEEEErrrkrrrrree 109 4.2 Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng.2 Đánh giá giá trị chẵn đoán của phương pháp sinh thiết cột sống qua da dưới hướng dẫn CILVTT.-2-©2s©22SEEt2EE22ESEE2EEE21E22121171. crxe 114 CV AC a0 0 5s 7n.1 Mức độ thoả đáng, tỉ lệ chân đoán đặc hiệu, độ chính xác và tỉ lệ tai biến của kĩ thuẬC.2 Chân đoán trước sinh thiết, chắn đoán sau sinh thiết và chân đoán ra viện .2 Giá trị của kĩ thuật sinh thiết đối với từng nhóm bệnh lí cột sống .3 Giá trị chân đoán theo đặc điểm tồn thương trên hình ảnh CLVT.4 Giá trị chân đoán theo đặc điểm tôn thương trên hình ảnh CHT.5 Đánh giá kết quả các xét nghiệm TBH, vi sinh .3 Nhận xét về kĩ thuật sinh thiết cột sống được thực hiện trong đề tài nghiên cứu.1 Số lần sinh thiết trên một bệnh nhân.- 2-2 + £+EEt+EE£2EEEEEEtExerrxeree 4.2 Phương pháp giảm đau trong khi sinh thiết.3 Vị trí sinh thiết trên cột sống và đốt séng.4 Đường chọc kim sinh thiết vào thân đốt sống 4.5 Kích thước kim sinh thiết, kĩ thuật sinh thiết.6 Bệnh phẩm sinh thiẾt. Xe KET LUẬN .--<s<secsseerseerseersserrssersserssersssrrssersssrssserssessseee TỐ) 1 Đánh gia gia tri chan đoán của phương pháp sinh thiết cột sống qua da dưới hướng dẫn CILLVTT.-- 2-2 ©S2+Ek+2EE£EEEEEE22122112712211711112111111211 21111. 150 2 Nhận xét về kĩ thuật sinh thiết cột sống được thực hiện trong đề tài nghiên cứu.

151 HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIP.----2-ss se ssesssesseessesssess. ÍÏ ð3 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BÓ CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐÈ TÀI NGHIÊN CỨU. [54 TAI LIEU THAM KHẢO. LŠŠ DAT VAN DE Cột sống là một cấu trúc rất quan trọng của cơ thể có vai trò nâng đỡ trọng lượng co thé, duy trì trang thái đứng thăng của thân mình, ngoài ra cột sống còn đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ cột tủy, là cơ quan truyền dẫn các tín hiệu điện từ não tới các phần cơ thể [1].

Do cấu trúc của cột sống phức tạp, nằm ở sâu, bệnh lí thường có triệu chứng ít đặc hiệu, cho nên việc chấn đoán bệnh đôi khi rất khó khăn cho dù có nhiều phương tiện xét nghiệm cũng như chân đoán hình ảnh hiện đại. Nhu cầu có được chân đoán xác định bằng mô bệnh học hoặc định danh vi khuẩn đối với các tốn thương nhiễm trùng cột sống trước khi tiến hành điều trị cũng như tiên lượng là hết sức cần thiết đối với các Bác sĩ lâm sàng, đặc biệt là khi cần chấn đoán phân biệt giữa tổn thương lành tính và ác tính, giữa tốn thương viêm nhiễm và tôn thương dạng u, giữa viêm cột sống đĩa điệm do vi khuẩn lao và không phải lao. Hơn nữa, kết quả xét nghiệm Giải phẫu bệnh (GPB) còn góp phần xếp giai đoạn u xương, một khâu rất quan trọng trong việc lập kế hoạch điều trị; kết quả cấy vi khuẩn và kháng sinh đồ cho phép lựa chọn loại kháng sinh phù hợp nhất trong các trường hợp viêm cột sóng đĩa đệm. Do vậy sinh thiết xương cột sống đề lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm GPB và Vi sinh (VS) là nhu cầu thiết yếu trong các trường hợp khó khăn đó.

Cấu trúc xương cột sống phức tạp, liên quan với nhiều cấu trúc quan trọng do vậy sinh thiết không có phương tiện hướng dẫn là rất rủi ro, sinh thiết mở được coi là tiêu chuẩn vàng với tỉ tệ chính xác lên tới 98% cho phép tiếp cận tổn thương và lấy được mảnh bệnh phẩm lớn nhưng tỉ lệ có các biến chứng về da, xương và phần mềm lên tới 17%, tỉ lệ bệnh phẩm có 10 kết quả không chính xác và bỏ sót các tổn thương nhỏ là 18% [2]. Sinh thiết cột sống qua da (STCSQD) dưới hướng dẫn của các phương tiện chân đoán hình ảnh đã chứng tỏ được tính ưu việt so với phương pháp sinh thiết mở[3]. STCSQD dưới hướng dẫn cắt lớp vi tính (CLVT) được thực hiện lần đầu tiên từ năm 1981, đến nay kĩ thuật này đã được áp dụng rộng rãi, thê hiện là một kĩ thuật an toàn, chính xác va có giá trị cao [3].