Luận án đánh giá hiệu quả điều trị sai khớp cắn loại II do lùi hàm dưới với khí cụ Forsus

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Sự tăng trưởng của xương hàm và phương pháp xác định đỉnh tăng trưởng xương hàm. Sự tăng trưởng của xương hàm trên.

Sự tăng trưởng của xương hàm dưới. Thời gian tăng trưởng của xương hàm. Phương pháp xác định đỉnh tăng trưởng của xương hàm. Khả năng tăng trưởng của bệnh nhân sai khớp cắn loại II.

Sai khớp cắn loại II và các phương pháp điều trị. Phân loại sai khớp cắn loại II. Tần suất sai khớp cắn loại II. Bệnh căn sai khớp cắn loại II.

Các phương pháp điều trị sai khớp cắn loại II. Khí cụ chức năng trong điều trị sai khớp cắn loại II do lùi xương hàm dưới. Khái niệm về khí cụ chức năng. Phân loại khí cụ chức năng.

Hiệu quả của khí cụ chức năng trong điều chỉnh sai khớp cắn loại II do lùi xương hàm dưới. Khí cụ Forsus. 25 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Chọn cỡ mẫu. Các bước tiến hành. Khám lâm sàng, cận lâm sàng. Điều trị bệnh nhân.

Kết thúc điều trị. Đánh giá kết quả điều trị. Xử lý số liệu và hạn chế sai số. Đạo đức trong nghiên cứu.

58 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, Xquang các bệnh nhân sai khớp cắn loại II lùi xương hàm dưới. Tỷ lệ giới. Tuổi của nhóm bệnh nhân điều trị.

Đặc điểm khớp cắn trước điều trị theo chỉ số PAR. Đặc điểm Xquang bệnh nhân trước điều trị. Đánh giá hiệu quả điều trị sai khớp cắn loại II do lùi xương hàm dưới bằng khí cụ Forsus. Thời gian điều trị trung bình.

Thời gian lắp khí cụ Forsus trung bình. Đánh giá sự khác biệt trước và sau điều trị dựa trên phân tích mẫu thạch cao tính theo chỉ số PAR. Đánh giá sự khác biệt trước và sau điều trị dựa trên phân tích phim sọ nghiêng. Kết quả điều trị chung.

85 Chương 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng, Xquang các bệnh nhân sai khớp cắn loại II lùi xương hàm dưới. Tỷ lệ giới trong nhóm bệnh nhân điều trị. Tuổi của nhóm bệnh nhân điều trị.

Đặc điểm khớp cắn trước điều trị theo chỉ số PAR. Đặc điểm X quang. Hiệu quả điều trị bệnh nhân sai khớp cắn loại II lùi xương hàm dưới có sử dụng khí cụ Forsus. Thời gian điều trị.

Thời gian lắp khí cụ Forsus. Tỷ lệ gãy của khí cụ Forsus. Đánh giá sự khác biệt trước và sau điều trị dựa trên phân tích mẫu thạch cao tính theo chỉ số PAR. Sự khác biệt trước và sau điều trị dựa trên phân tích phim sọ nghiêng.

116 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các thành phần của khớp cắn phân tích theo chỉ số PAR .2: Đánh giá vùng răng phía trước hàm trên và hàm dưới .3: Đánh giá khớp cắn phía sau hai bên.4: Đánh giá độ cắn chìa .5: Đánh giá độ cắn phủ .6: Cách tính điểm sự lệch đường giữa .7: Các chỉ số đo góc sử dụng trong nghiên cứu .8: Các chỉ số đo khoảng cách sử dụng trong nghiên cứu .9: Các chỉ số đo khoảng cách khác sử dụng trong nghiên cứu .10: Phân loại khớp cắn theo phần trăm chỉ số PAR giảm sau điều trị .11: Phân loại kết quả điều trị trên phim sọ nghiêng .12: Đánh giá kết quả điều trị chung .1: Đặc điểm khớp cắn trước điều trị theo chỉ số PAR .2: Tương quan giữa các chỉ số PAR thành phần với PAR trước điều trị .3: Các chỉ số đánh giá kích thước và vị trí xương hàm trên .4: Các chỉ số đánh giá kích thước và vị trí xương hàm dưới .5: Các chỉ số đánh giá tương quan xương hàm theo chiều trước sau.6: Các chỉ số đánh giá tương quan xương hàm theo chiều đứng dọc .7: Các chỉ số đánh giá về răng- xương ổ răng .8: Các chỉ số đánh giá tương quan mô mềm trước điều trị .9: Tương quan giữa điểm PAR trước điều trị, điểm các thành phần khớp cắn trước điều trị với thời gian điều trị .10: Tương quan giữa chỉ số PAR trước điều trị, các thành phần chỉ số PAR, thời gian điều trị với thời gian lắp Forsus.11: Sự thay đổi chỉ số PAR trước và sau điều trị. Tương quan giữa điểm PAR sau điều trị, mức độ thay đổi chỉ số PAR với điểm PAR trước điều trị .13: Tương quan giữa phần trăm thay đổi các thành phần chỉ số PAR sau điều trị với phần trăm thay đổi của chỉ số PAR .14: Thay đổi vị trí và kích thước xương hàm trên .15: Thay đổi vị trí và kích thước xương hàm dưới.16: Thay đổi tương quan xương hàm theo chiều trước-sau .17: Thay đổi tương quan xương hàm theo chiều đứng.18: Thay đổi tương quan răng-xương ổ răng .19: Thay đổi tương quan mô mềm.20: Tương quan sự thay đổi mô cứng và mô mềm sau điều trị.21: Kết quả điều trị chung .1: So sánh thời gian điều trị Forsus với một số tác giả khác. 94 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố bệnh nhân theo giới .2: Tuổi điều trị trung bình .3: Phân loại mức độ lệch lạc khớp cắn theo PAR trước điều trị .4: Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa tổng điểm PAR với độ cắn chìa trước điều trị. Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa thời gian lắp Forsus với tổng điểm PAR trước điều trị.6: Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa thời gian lắp Forsus với độ cắn chìa của răng trước điều trị.7: Sự thay đổi các thành phần chỉ số PAR trước và sau điều trị .8: Phân loại khớp cắn sau điều trị theo mức độ thay đổi chỉ số PAR 73 Biểu đồ 3.

Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa tổng điểm PAR trước điều trị với tổng điểm PAR sau điều trị. Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa tổng điểm PAR trước điều trị với phần trăm thay đổi của chỉ số PAR .11: Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa phần trăm thay đổi của chỉ số PAR với phần trăm thay đổi độ cắn chìa .12: Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa phần trăm thay đổi của chỉ số PAR với phần trăm thay đổi độ lệch đường giữa. 77 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Một số đường khớp của xương hàm trên .2: Hoạt động bồi (+) và tiêu xương bề mặt (-) của phức hợp mũi- hàm trên .3: Sự tăng sản xương hàm dưới .4: Quá trình bồi- đắp của xương hàm dưới .5: Hướng tăng trưởng của phức hợp hàm trên .6: Các giai đoạn của đốt sống cổ từ CS1 đến CS6 .7: Khớp cắn loại II do răng .8: Các hình thái khớp cắn loại II do nguyên nhân xương hàm .9: Góc ANB trên phim sọ nghiêng .10: Chỉ số Wits trên phim sọ nghiêng .11: Các kiểu tăng trưởng xương hàm .12: Khí cụ chức năng tháo lắp: Activator, Twin block, Frankel .13: Khí cụ chức năng cố định: MARA, Herbst .14: Khí cụ Forsus.15: Hộp khí cụ Forsus .16: Tác động của khí cụ Forsus lên xương hàm và răng.2: Thước đo chỉ số PAR trên mẫu .3: Các điểm mốc trên xương và mô mềm.4: Các mặt phẳng tham chiếu .6: Phân tích McCulloch và Mills .7: Gắn band và mắc cài .8: Buộc liên kết và bẻ đầu tận dây cung .9: Đo và lựa chọn thanh đẩy .10: Lắp phức hợp chốt-lò xo .11: Kẹp thanh đẩy vào dây cung .12: Kẹp nút chặn tăng lực lò xo .13: Hình ảnh Forsus trong miệng .14: Điều chỉnh chi tiết và hoàn thiện khớp cắn. 55 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Khớp cắn loại II là loại sai khớp cắn thường gặp trong lâm sàng nắn chỉnh răng.

Theo điều tra tại Mỹ, tỷ lệ sai khớp cắn loại II chiếm khoảng 15% dân số [1], ở Thổ Nhĩ Kỳ là 40% [2], Ấn Độ là 20,75% [3]. Tại Việt Nam, theo một nghiên cứu thống kê, tỷ lệ này là 25% [4]. Sai khớp cắn loại II được chia ra thành nhiều loại khác nhau do các kiểu tương quan giữa xương và răng khác nhau, có thể do quá phát xương hàm trên, lùi xương hàm dưới, do cả xương hàm trên và hàm dưới hoặc do răng. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu trước đây như nghiên cứu của Proffit và Field thấy rằng nguyên nhân lùi xương hàm dưới là dạng hay gặp nhất [1],[5].

Sai khớp cắn loại II ảnh hưởng nhiều đến thẩm mỹ của khuôn mặt nhất là khi nhìn nghiêng nên từ lâu các nhà chỉnh nha đã cố gắng tìm ra những phương pháp để điều trị như Headgear, chun liên hàm, khí cụ chức năng tháo lắp hoặc cố định, nhổ răng hoặc thậm chí có thể phẫu thuật… Trong đó, khí cụ chức năng được cho là mang lại sự hài hòa cho khuôn mặt nhờ việc tác động và kích thích sự phát triển của xương hàm dưới trên những bệnh nhân đang trong thời kỳ tăng trưởng [6],[7],[8],[9]. Khí cụ chức năng đã được đưa vào sử dụng từ hơn một trăm năm nay. Ban đầu là khí cụ tháo lắp như khí cụ Monobloc, Activator, Twin bloc… Nhưng nhược điểm của các loại khí cụ này là cồng kềnh, khó chịu khi đeo và quan trọng hơn cả là kết quả điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào sự hợp tác của bệnh nhân [6]. Thế hệ khí cụ chức năng cố định sau đó ra đời như Herbst, MARA.

có đặc điểm là rất cứng, bệnh nhân ăn nhai và vệ sinh răng miệng rất khó, chúng được thực hiện trước giai đoạn nắn chỉnh răng cố định. Như vậy bệnh nhân phải điều trị qua hai giai đoạn: Giai đoạn đầu với khí cụ chức năng, giai đoạn sau với khí cụ gắn chặt [10], [11]. Sau đó, khí cụ Jasper Jumper ra đời do đáp ứng việc có thể kết hợp điều trị với khí cụ gắn chặt thành một giai đoạn. Tuy nhiên, khí cụ này đàn hồi nên phồng hơn khi đeo trong miệng, gây khó chịu cho bệnh nhân, hay bị gãy, phần nhựa phủ khí cụ làm cho bệnh nhân khó khăn trong vệ sinh răng miệng [12].

2 Để khắc phục hiện tượng gãy và sự giảm lực tác động qua thời gian của khí cụ, nhà chỉnh nha người Mỹ Bill Vogt năm 2001 đã phát triển khí cụ Forsus ban đầu với lò xo NiTi dẹt [13] và sau đó cải tiến thành khí cụ Forsus kháng lại sự rão (Forsus Fatigue Resistant Device) ngày nay với nhiều ưu điểm hơn các thế hệ khí cụ chức năng trước đây [14].