Luận án: Đánh giá hiệu quả điều trị rối loạn lo âu lan tỏa bằng liệu pháp thư giãn luyện tập

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN NGUYỄN NGỌC ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA BẰNG LIỆU PHÁP THƯ GIÃN LUYỆN TẬP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2018 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN NGUYỄN NGỌC ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA BẰNG LIỆU PHÁP THƯ GIÃN LUYỆN TẬP Chuyên ngành: Tâm thần Mã số: 62720148 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS TS. Nguyễn Kim Việt HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Nguyễn Ngọc, nghiên cứu sinh khóa 31 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Tâm thần, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Kim Việt.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Trần Nguyễn Ngọc DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ACS Attentional Control Scale: Thang kiểm soát chú ý BOLD Blood oxygen level dependent: Lệ thuộc mức oxi máu CIDI Composite International Diagnostic Interview Bản phỏng vấn chẩn đoán quốc tế kết hợp DSM Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Tài liệu thống kê và chẩn đoán các rối loạn tâm thần.

EPI Eysenck's Personality Inventory Trắc nghiệm tâm lý đánh giá nhân cách của Eysenck fMRI Functional magnetic resonance imaging Hình ảnh cộng hưởng từ chức năng GCS Greene Climacteric Scale: Thang đánh giá mãn kinh Greene GWAS Genome-wide association study Nghiên cứu liên kết toàn bộ hệ gen HAM-A Hamilton Anxiety Rating Scale Thang đánh giá lo âu – Hamilton HRV Heart rate variability: Biến thiên tần số tim ICD International Classification of Diseases Bảng phân loại bệnh quốc tế. NST Nhiễm sắc thể PSQI Pittsburgh Sleep Quality Index Trắc nghiệm đánh giá chất lượng giấc ngủ PSWQ Penn State Worry Questionnaire Câu hỏi đánh giá lo âu của Đại học Penn State RLLALT Rối loạn lo âu lan tỏa SOD Super Oxide Dismutase: Chất chống oxi hóa SPECT Single Photon Emission Computed Tomography Chụp cắt lớp vi tính photon đơn MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN. TỔNG QUAN RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA.

Khái niệm rối loạn lo âu lan tỏa. Dịch tễ RLLALT. Bệnh nguyên, bệnh sinh RLLALT. Tiến triển và tiên lượng.

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG RLLALT. Đặc điểm lâm sàng triệu chứng lo âu trong RLLALT. Đặc điểm lâm sàng triệu chứng khác của RLLALT. LIỆU PHÁP THƯ GIÃN - LUYỆN TẬP TRONG ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA.

Liệu pháp Thư giãn - Luyện tập. Tác động của liệu pháp thư giãn luyện tập trong điều trị RLLALT. Hiệu quả điều trị của liệu pháp thư giãn – luyện. 33 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

QUI TRÌNH NGHIÊN CỨU. Mô tả đặc điểm lâm sàng RLLALT. Điều trị bằng liệu pháp thư giãn - luyện tập. Theo dõi tại các thời điểm điều trị.

ĐO LƯỜNG SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU. CÁC BIẾN SỐ, CHỈ SỐ VÀ PHƯƠNG PHÁP THU THẬP. NHẬP VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.

Tính tự nguyện. Tính bảo mật. Tính minh bạch. Đạo đức của nhà nghiên cứu.

HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU, SAI SỐ VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC. Hạn chế của nghiên cứu. Biện pháp khắc phục. 56 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG RLLALT. Đặc điểm tiền sử, bệnh sử bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng RLLALT theo ICD 10.

HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG LIỆU PHÁP THƯ GIÃN LUYỆN TẬP. Hiệu quả điều trị triệu chứng lo âu tại các thời điểm điều trị. Hiệu quả điều trị các triệu chứng khác tại các thời điểm. 77 Chương 4: BÀN LUẬN.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Đặc điểm tuổi của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm giới của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm trình độ học vấn của bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm tình trạng hôn nhân của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm nghề nghiệp của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm địa dư và dân tộc của bệnh nhân nghiên cứu. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG RLLALT.

Đặc điểm tiền sử, bệnh sử bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng RLLALT theo ICD 10. HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG LIỆU PHÁP THƯ GIÃN LUYỆN TẬP. Hiệu quả điều trị triệu chứng lo âu tại các thời điểm điều trị.

Hiệu quả điều trị các triệu chứng cơ thể và tâm thần của RLLALT tại các thời điểm. Một số kết quả khác trong nghiên cứu. 129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Phân bố tuổi bệnh nhân nghiên cứu.

Phân bố trình độ học vấn của bệnh nhân. Phân bố tình trạng hôn nhân của bệnh nhân. Phân bố nghề nghiệp của bệnh nhân. Phân bố nơi sống, dân tộc của bệnh nhân.

Đặc điểm các triệu chứng khởi phát của bệnh nhân. Thời gian xuất hiện triệu chứng đầu tiên đến khi vào viện khám, điều trị. Đặc điểm sang chấn tâm lý của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm các vấn đề kết hợp của bệnh nhân nghiên cứu.

Chủ đề lo âu thường gặp trong nhóm nghiên cứu. Số chủ đề lo âu từ khi khởi phát đến lúc vào viện. Đặc điểm tần suất xuất hiện lo âu của bệnh nhân. Thời điểm triệu chứng lo âu nặng lên.

Đặc điểm số lượng triệu chứng khác của bệnh nhân. Đặc điểm triệu chứng cơ thể của bệnh nhân. Đặc điểm triệu chứng tâm thần của bệnh nhân. Đặc điểm sự kết hợp các triệu chứng trong nhóm thần kinh thực vật 72 Bảng 3.

Đặc điểm loại hình thần kinh và tính cách của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm mức độ nặng của bệnh tại thời điểm khám theo thang CGI theo giới. Hiệu quả điều trị mức độ triệu chứng lo âu theo thang HAM-A tại các thời điểm điều trị. Tần suất xuất hiện và thời gian tồn tại của triệu chứng lo âu tại các thời điểm điều trị.

Hiệu quả điều trị các triệu chứng khác tại các thời điểm. Hiệu quả điều trị nhóm triệu chứng kích thích thần kinh thực vật theo các thời điểm điều trị. Hiệu quả điều trị nhóm triệu chứng liên quan đến vùng ngực, bụng theo các thời điểm điều trị. Hiệu quả điều trị nhóm triệu chứng toàn thân theo các thời điểm điều trị.

Hiệu quả điều trị nhóm triệu chứng liên quan đến trạng thái tâm thần theo các thời điểm điều trị. Hiệu quả điều trị nhóm triệu chứng căng thẳng theo các thời điểm điều trị. Hiệu quả điều trị nhóm triệu chứng không đặc hiệu khác theo các thời điểm điều trị. Hiệu quả cải thiện mức độ nặng của bệnh tại các thời điểm điều trị theo thang CGI.

Hiệu quả cải thiện tại các thời điểm điều trị theo thang CGI. Chỉ số hiệu quả tại các thời điểm theo thang CGI. Hiệu quả điều trị giữa nhóm bệnh nhân có sang chấn tâm lý và không có sang chấn tâm lý tại các thời điểm. So sánh hiệu quả điều trị giữa nhóm bệnh nhân có tính cách hướng nội và tính cách hướng ngoại tại các thời điểm.

So sánh hiệu quả điều trị giữa nhóm bệnh nhân có loại hình thần kinh ổn định và không ổn định tại các thời điểm. So sánh hiệu quả điều trị giữa 2 giới tại các thời điểm điều trị 85 Bảng 3. So sánh hiệu quả điều trị các nhóm tuổi tại các thời điểm điều trị. Tự đánh giá về thư giãn.

So sánh mối liên quan giữa chỉ số hiệu quả (CGI_T4) và sự tự đánh giá về thư giãn tại thời điểm cuối cùng của điều trị. 86 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố bệnh nhân theo giới tính. Phân bố chuyên khoa đã khám trước khi vào viện.

Số lần khám chuyên khoa tâm thần của bệnh nhân. Đặc điểm thời gian từ khi bệnh toàn phát đến khi đến viện khám, điều trị. Đặc điểm mức độ lo âu theo HAM – A. Đặc điểm giấc ngủ của bệnh nhân theo giới.

Mối liên quan giữa mức độ lo âu và sang chấn tâm lý. Mối liên quan giữa mức độ lo âu và nhân cách. 75 DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Cơ sở hình thành triệu chứng rối loạn lo âu lan tỏa.

Tác động của liệu pháp Thư giãn – Luyện tập đến RLLALT. Qui trình nghiên cứu. 44 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Rối loạn lo âu lan tỏa (RLLALT) được đặc trưng bởi tình trạng lo âu quá mức không kiểm soát được, lan tỏa nhiều chủ đề, không khu trú bất cứ tình huống đặc biệt nào, thường kéo dài nhiều tháng [1]. Trong Phân loại bệnh Quốc tế lần thứ 10, triệu chứng lo âu dễ phát hiện nhưng cũng dễ nhầm lẫn trong thực hành lâm sàng.

Biểu hiện lo âu có thể xuất hiện ở người bình thường, trong nhân cách bệnh và có thể xuất hiện trong một số bệnh lý như: rối loạn lo âu lan tỏa, rối loạn hoảng sợ, rối loạn trầm cảm, rối loạn stress sau sang chấn, các rối loạn ám ảnh. Các triệu chứng của RLLALT đa dạng và phong phú bao gồm: các triệu chứng kích thích thần kinh thực vật, các triệu chứng vùng ngực, bụng, các triệu chứng liên quan đến trạng thái tâm thần và một số triệu chứng khác [2]. Sự đa dạng, phong phú của các triệu chứng gây không ít khó khăn trong nhận biết và xác định chẩn đoán. Nhiều khi bệnh nhân đến khám không phải với lý do là triệu chứng lo âu mà vì các triệu chứng khác.

Các bệnh nhân đi khám vì các lý do khác chiếm tỉ lệ cao hơn: 47,8% đến khám vì các triệu chứng cơ thể khác nhau (34,7% với các triệu chứng đau và 32,5% với các rối loạn giấc ngủ) [3],[4]. Do vậy, xác định chính xác đặc điểm lâm sàng RLLALT là cần thiết giúp chẩn đoán đúng và điều trị hiệu quả. Trong thực hành lâm sàng, điều trị RLLALT có thể sử dụng liệu pháp hóa dược, liệu pháp tâm lý hoặc kết hợp cả hai liệu pháp.