Đánh giá kết quả hóa xạ trị ung thư phổi không tế bào nhỏ bằng kỹ thuật PET/CT - Luận án TS Y học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI VŨ HỮU KHIÊM ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƢ PHỔI KHÔNG TẾ BÀO NHỎ BẰNG PHÁC ĐỒ HOÁ - XẠ TRỊ VỚI KỸ THUẬT PET/CT MÔ PHỎNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI VŨ HỮU KHIÊM ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƢ PHỔI KHÔNG TẾ BÀO NHỎ BẰNG PHÁC ĐỒ HOÁ - XẠ TRỊ VỚI KỸ THUẬT PET/CT MÔ PHỎNG Chuyên ngành : Ung thư Mã số : 62720149 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Mai Trọng Khoa PGS. Nguyễn Văn Hiếu HÀ NỘI - 2017 LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành bằng sự cố gắng nỗ lực của tôi cùng với sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và tập thể. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới: GS.

Mai Trọng Khoa - Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Giám đốc Trung tâm Y học Hạt nhân và Ung bướu, Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Y học Hạt nhân Trường Đại học Y Hà Nội, đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo, đưa ra nhiều ý kiến quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Nguyễn Văn Hiếu - Nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện K, Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Ung thư Trường Đại học Y Hà Nội, đã tận tình hướng dẫn chi tiết, góp nhiều ý kiến quan trọng và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và hoàn thành bản luận án này. Lê Văn Quảng - Phó Giám đốc Bệnh viện K, Chủ nhiệm Bộ môn Ung thư Trường Đại học Y Hà Nội, đã tận tình hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn tới: Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Hà Nội, Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học, Bộ môn Ung thư, Bộ môn Y học Hạt nhân Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và nghiên cứu.

Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Ban lãnh đạo và toàn thể cán bộ Trung tâm Y học Hạt nhân và Ung bướu, Phòng Kế hoạch tổng hợp đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu để hoàn thành bản luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn của tôi đến các bệnh nhân, gia đình bệnh nhân đã tin tưởng tôi giúp đỡ tôi cho tôi cơ hội, điều kiện để thực hiện bản luận án này. Cuối cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bố, mẹ, vợ, con, những người thân trong gia đình và các bạn bè đồng nghiệp đã luôn ở bên tôi những lúc khó khăn nhất, chia sẻ động viên khích lệ tôi trong suốt những năm tháng học tập, nghiên cứu và hoàn thành bản luận án này. Hà Nội, ngày 07 tháng 11 năm 2017 Vũ Hữu Khiêm LỜI CAM ĐOAN Tôi là Vũ Hữu Khiêm, nghiên cứu sinh khoá 29 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Ung thư, xin cam đoan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thày GS. Mai Trọng Khoa và PGS. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 31 tháng 8 năm 2016 Ngƣời viết cam đoan Vũ Hữu Khiêm CÁC CHỮ VIẾT TẮT 3D CRT (3D conformal radiation therapy): Xạ trị theo hình dạng khối u BN: Bệnh nhân BT: Bình thường BTV hay GTV-PET (Biological Target Volume): Thể tích sinh học CT (Computer Tomography): Chụp cắt lớp vi tính CTV (Clinical Target Volume) Thể tích lâm sàng DCPX Dược chất phóng xạ ĐM Động mạch ENI (Elective Nodal Irradiation) Kỹ thuật xạ trị hệ thống GTV (Gross Tumor Volume) Thể tích khối u thô HXTĐT Hóa xạ trị đồng thời HXTTT Hóa xạ trị tuần tự IFRT (Involved field radiation therapy) Kỹ thuật xạ trị khu trú IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy): Xạ trị điều biến liều maxSUV (max standard uptake value): Giá trị hấp thu chuẩn tối đa MRI: Chụp cộng hưởng từ PET (Positron Emisson Tomography): Ghi hình bức xạ positron SBRT: Sterotactic Body Radiation Therapy: Xạ trị định vị thân SUV (Standard uptake value): Giá trị hấp thu chuẩn TGST: Thời gian sống thêm TGSTTB: Thời gian sống thêm trung bình TLSTKB: Tỉ lệ sống thêm không bệnh TLSTTB: Tỉ lệ sống thêm toàn bộ UTBM: Ung thư biểu mô UTP: Ung thư phổi UTPKTBN: Ung thư phổi không tế bào nhỏ UTPTBN: Ung thư phổi tế bào nhỏ XQ: Chụp X - quang MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN. Đặc điểm giải phẫu và sinh lý học của phổi.

Cây phế quản .2 Động mạch phổi .3 Tĩnh mạch phổi.4 Động mạch và tĩnh mạch phế quản. Thần kinh của phổi. Hệ bạch huyết của phổi. Màng phổi và khoang màng phổi.

Liên quan với trung thất và thành ngực. Dịch tễ học. Các phương pháp chẩn đoán UTPKTBN. Chẩn đoán lâm sàng.

Các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng. Chẩn đoán mô bệnh học: UTPKTBN gồm các thể chính sau. Chẩn đoán giai đoạn theo TNM. Các phương pháp điều trị UTPKTBN.

Vai trò của phẫu thuật trong điều trị UTPKTBN. Vai trò của xạ trị trong điều trị UTPKTBN. Điều trị hoá chất UT phổi không tế bào nhỏ. Vai trò của điều trị đích.

Liệu pháp miễn dịch. Một số nghiên cứu và quan điểm về điều trị UTPKTBN không mổ được. Phẫu thuật hay hóa xạ trị cho UTPKTBN giai đoạn IIIN2?. Các cách thức phối hợp hóa xạ trị.

Độc tính của hoá-xạ trị đồng thời. Lựa chọn phác đồ hóa chất nào thích hợp cho hóa xạ đồng thời. Hoá chất Paclitaxel và Carboplatin. Vấn đề nâng cao liều xạ và kỹ thuật xạ trị IFRT.

Hóa xạ trị đồng thời với PET/CT mô phỏng. Tình hình nghiên cứu UTPKTBN không mổ được tại Việt Nam. 40 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu:. Trang thiết bị kỹ thuật. Quy trình lập kế hoạch xạ trị với kỹ thuật PET/CT mô phỏng. Quy trình phối hợp hoá chất và xạ trị.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thu thập, phân tích, xử lý số liệu. Nội dung nghiên cứu cụ thể. Với mục tiêu số 1.

Với mục tiêu số 2. Đạo đức nghiên cứu. 57 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm bệnh nhân.

Giá trị của PET/CT trong lập kế hoạch xạ trị ung thư phổi. Đặc điểm điều trị. Độc tính trên hệ tạo huyết, gan và thận. Độc tính ngoài huyết học, gan thận.

Kết quả điều trị. 68 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng. Tuổi và giới.

Chỉ số hoạt động cơ thể. Tình trạng gầy sút cân trước điều trị. Đặc điểm mô bệnh học. Giai đoạn bệnh.

Giá trị của PET/CT trong lập kế hoạch xạ trị. Bàn luận về phương pháp điều trị và tính an toàn. Về phác đồ hóa chất. Về xạ trị.

Về độc tính hóa xạ trị. Kết quả điều trị. Đáp ứng điều trị. Tỷ lệ kiểm soát tại chỗ, thời gian và tỷ lệ sống thêm.

Phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị. Phân tích sống thêm theo phương pháp điều trị của nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu. 131 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

So sánh độc tính của hóa-xạ trị đồng thời và hóa-xạ trị tuần tự. Tiêu chuẩn đánh giá đáp ứng u đặc .2: Phân độ độc tính của thuốc với hệ thống tạo máu .3: Phân độ độc tính của thuốc với gan, thận .4: Phân độ độc tính của thuốc trên đường tiêu hóa, lông tóc, tình trạng chung.5: Độc tính viêm da, thực quản, phổi. Bảng chỉ số hoạt động cơ thể. Tình trạng gầy sút cân trước điều trị.

Đặc điểm mô bệnh học. Giai đoạn bệnh. Phân loại kích thước u và maxSUV. Giá trị maxSUV theo kích thước u.

Giá trị maxSUV hạch. So sánh giá trị maxSUV hạch theo kích thước hạch. Khả năng phát hiện thêm tổn thương di căn hạch của PET/CT. Liều - thể tích xạ trị tại các cơ quan lành khi lập kế hoạch xạ trị trên PET/CT mô phỏng.

Liều xạ trị. Đặc điểm hóa trị. Độc tính trên hệ tạo huyết, gan, thận. Độc tính ngoài huyết học.

Tỷ lệ và vị trí di căn xa. Sống thêm toàn bộ theo giới. Sống thêm không tiến triển theo giới. Sống thêm toàn bộ theo tuổi.

Sống thêm không tiến triển theo tuổi. Sống thêm toàn bộ theo tình trạng toàn thân. Sống thêm không tiến triển theo tình trạng toàn thân. Sống thêm toàn bộ theo tình trạng gầy sút.

Sống thêm không tiến triển theo tình trạng gầy sút. Sống thêm toàn bộ theo mô bệnh học. Sống thêm không tiến triển theo mô bệnh học. Sống thêm toàn bộ theo giai đoạn bệnh.

Sống thêm không tiến triển theo giai đoạn bệnh. Sống thêm toàn bộ theo kích thước u. Sống thêm không tiến triển theo kích thước u. Sống thêm toàn bộ theo di căn hạch.

Sống thêm không tiến triển theo di căn hạch. Sống thêm toàn bộ theo liều xạ. Sống thêm không tiến triển theo liều xạ. So sánh liều bức xạ tại các cơ quan lành với liều cho phép.

Độc tính điều trị độ 3-4 trong các nghiên cứu HXTĐT. Thời gian sống thêm toàn bộ trong các nghiên cứu HXTĐT. 113 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Tỷ lệ % đáp ứng sau điều trị.

Sống thêm toàn bộ. Sống thêm không tiến triển. Sống thêm toàn bộ ở nhóm đáp ứng hoàn toàn. Sống thêm không bệnh ở nhóm đáp ứng hoàn toàn.

Tỷ lệ kiểm soát tại chỗ. Sống thêm toàn bộ theo giới. Sống thêm không tiến triển theo giới. Sống thêm toàn bộ theo tuổi.

Sống thêm không tiến triển theo tuổi. Sống thêm toàn bộ theo tình trạng toàn thân. Sống thêm không tiến triển theo tình trạng toàn thân. Sống thêm toàn bộ theo tình trạng gầy sút.

Sống thêm không tiến triển theo tình trạng toàn thân. Sống thêm toàn bộ theo mô bệnh học. Sống thêm không tiến triển theo mô bệnh học .