Luận án tiến sĩ: Thực trạng, căn nguyên viêm não vi rút và chi phí điều trị tại 3 tỉnh Tây Bắc Việt Nam (2017-2018)

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- VŨ VI QUỐC THỰC TRẠNG, CĂN NGUYÊN VIÊM NÃO VI RÚT VÀ CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ TRỰC TIẾP CHO NGƯỜI BỆNH TẠI 3 TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM, 2017 - 2018 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI – 2021 luan an ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- VŨ VI QUỐC THỰC TRẠNG, CĂN NGUYÊN VIÊM NÃO VI RÚT VÀ CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ TRỰC TIẾP CHO NGƯỜI BỆNH TẠI 3 TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM, 2017 - 2018 Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG Mã số: 62 72 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Người hướng dẫn khoa học: 1.TS TRẦN NHƯ DƯƠNG 2. HOÀNG MINH ĐỨC HÀ NỘI – 2021 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hợp tác của đồng nghiệp và đã được sự đồng ý của Chủ nhiệm đề tài cấp Bộ cho công bố luận án này. Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những lời cam đoan này.

Hà Nội, ngày. năm 2021 Tác giả luận án Vũ Vi Quốc luan an ii LỜI CẢM ƠN Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm ơn: PGS. Trần Như Dương, Phó Viện trưởng, Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương và TS. Hoàng Minh Đức, Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế là những người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, xây dựng đề cương, thu thập, phân tích số liệu, viết báo cáo và hoàn thiện luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban lãnh đạo Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương, Khoa Dịch tễ, Khoa Côn trùng và Động vật y học, Khoa Vi rút, Trung tâm Đào tạo và Quản lý khoa học - Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương đã hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập triển khai nghiên cứu trên thực địa, trong phòng thí nghiệm và hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Sở Y tế, lãnh đạo và cán bộ Trung tâm kiểm soát bệnh tật, các bệnh viện thuộc 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong quá trình tổ chức triển khai, thu thập số liệu, luôn tạo điều kiện tốt nhất trong suốt quá trình nghiên cứu, h oàn thiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế đã hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu này. Tôi xin được tri ân những tình cảm vô bờ của bà, bố mẹ, vợ con tôi và các bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ và động viên tôi trong những ngày tháng học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, ngày. năm 2021 Nghiên cứu sinh Vũ Vi Quốc luan an iii MỤC LỤC Trang DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi DANH MỤC BẢNG viii DANH MỤC HÌNH ix ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1. Một số điểm đại cương về Viêm não vi rút 3 1. Khái niệm hội chứng Viêm não cấp và Viêm não vi rút 3 1.

Một số loại Viêm não vi rút thường gặp 3 1. Nguồn truyền nhiễm với các tác nhân truyền qua véc tơ 4 1. Phương thức lây truyền 4 1. Tính cảm nhiễm 4 1.

Đặc điểm lâm sàng của Viêm não vi rút 4 1. Thực trạng Viêm não vi rút trên thế giới và tại Việt Nam 6 1. Thực trạng hội chứng viêm não cấp và Viêm não vi rút trên thế giới 6 1. Thực trạng hội chứng viêm não cấp và Viêm não vi rút tại Việt Nam 16 1.

Tác nhân gây Viêm não vi rút 22 1. Vi rút arbo gây Viêm não vi rút 23 1. Vi rút đường ruột gây Viêm não vi rút 25 1. Vi rút Herpes gây Viêm não vi rút 28 1.

Véc tơ muỗi truyền bệnh Viêm não vi rút và Viêm não Nhật Bản 33 1. Muỗi véc tơ truyền Viêm não vi rút 33 1. Muỗi véc tơ truyền bệnh Viêm não Nhật Bản 34 1. Gánh nặng kinh tế và chi phí điều trị của bệnh Viêm não vi rút 36 1.

Gánh nặng của bệnh Viêm não vi rút 36 1. Chi phí điều trị bệnh tật 38 1. Giới thiệu địa điểm nghiên cứu 41 1. Tỉnh Điện Biên 42 1.

Tỉnh Lào Cai 43 CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 44 2. Mục tiêu 1: Mô tả thực trạng của Viêm não vi rút tại 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 44 2. Đối tượng nghiên cứu 44 2.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu 44 luan an iv 2. Thiết kế nghiên cứu 45 2. Phương pháp và công cụ thu thập thông tin 45 2. Các biến số và chỉ số nghiên cứu 46 2.

Mục tiêu 2: Xác định một số tác nhân vi rút gây viêm não và sự có mặt của muỗi truyền bệnh Viêm não Nhật Bản tại 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018. Xác định một số tác nhân vi rút gây viêm não 47 2. Đối tượng nghiên cứu 47 2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 47 2.

Thiết kế nghiên cứu 47 2. Phương pháp và công cụ thu thập thông tin 47 2. Tóm tắt các quy trình xét nghiệm 48 2. Các biến số và chỉ số nghiên cứu 63 2.

Xác định sự có mặt của muỗi truyền bệnh Viêm não Nhật Bản tại khu vực nghiên cứu 63 2. Đối tượng nghiên cứu 63 2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 63 2. Thiết kế nghiên cứu 64 2.

Phương pháp và công cụ thu thập thông tin 64 2. Các biến số và chỉ số nghiên cứu 65 2. Mục tiêu 3: Xác định chi phí điều trị trực tiếp cho người bệnh Viêm não vi rút tại các cơ sở y tế ở 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 66 2. Đối tượng nghiên cứu 66 2.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu 66 2. Thiết kế nghiên cứu 67 2. Phương pháp và công cụ thu thập thông tin 67 2. Nội dung và phương pháp phân tích chi phí 67 2.

Các biến số và chỉ số nghiên cứu 68 2. Xử lý số liệu 68 2. Sai số và cách hạn chế sai số 69 2.6 Đạo đức nghiên cứu 69 luan an v CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 70 3.

Thực trạng của Viêm não vi rút tại 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 70 3. Phân bố bệnh Viêm não vi rút theo địa dư 70 3. Phân bố bệnh Viêm não vi rút theo thời gian 73 3. Phân bố bệnh Viêm não vi rút theo giới tính 76 3.

Phân bố bệnh Viêm não vi rút theo nhóm tuổi 77 3. Phân bố ca bệnh Viêm não vi rút theo nghề nghiệp 78 3. Phân bố ca bệnh Viêm não vi rút theo trình độ học vấn 79 3. Phân bố ca bệnh Viêm não vi rút theo dân tộc 81 3.

Một số đặc điểm dịch tễ của các ca bệnh tử vong do Viêm não vi rút 82 3. Một số tác nhân vi rút gây viêm não và sự có mặt của muỗi truyền bệnh Viêm não Nhật Bản tại 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 84 3. Một số tác nhân vi rút gây viêm não tại 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 84 3. Sự có mặt của muỗi truyền bệnh Viêm não Nhật Bản tại khu vực nghiên cứu 93 3.

Chi phí điều trị trực tiếp liên quan đến y tế của người bệnh Viêm não vi rút điều trị tại các cơ sở y tế ở 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 102 3. Chi phí trực tiếp cho điều trị Viêm não vi rút 105 3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chi phí điều trị trực tiếp cho y tế của người bệnh Viêm não vi rút 107 CHƯƠNG 4. Thực trạng của Viêm não vi rút tại 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 109 4.

Tỷ lệ mắc VNVR ở Tây Bắc, Việt Nam, 2017 - 2018 110 4. Diễn biến bệnh Viêm não vi rút tại 3 tỉnh Tây Bắc, Việt Nam, 2017 – 2018 theo thời gian 112 4. Phân bố ca bệnh Viêm não vi rút theo một số yếu tố dịch tễ (tuổi, giới tính, nghề nghiệp, dân tộc, trình độ học vấn) 124 4. Một số tác nhân vi rút gây viêm não và muỗi truyền bệnh Viêm não Nhật Bản tại 3 tỉnh Tây Bắc, 2017-2018 117 4.

Một số tác nhân vi rút gây viêm não tại 3 tỉnh Tây Bắc, 2017-2018 117 luan an vi 4. Sự có mặt của muỗi truyền bệnh Viêm não Nhật Bản tại khu vực nghiên cứu 127 4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của muỗi véc tơ 133 4. Chi phí trực tiếp cho y tế của người bệnh Viêm não vi rút tại các cơ sở y tế ở 3 tỉnh Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên và Lào Cai, 2017-2018 135 4.1 Chi phí trực tiếp cho y tế của người bệnh Viêm não vi rút 135 4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí điều trị trực tiếp cho y tế của người bệnh Viêm não vi rút 137 KẾT LUẬN 138 KIẾN NGHỊ 140 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ARN Axist ribonucleic CI Khoảng tin cậy Confidence Interval Cx Culex CSMĐ Chỉ số mật độ DCCN Dụng cụ chứa nước EBV Vi rút Epstein Barr (vi rút Herpes 4) Epstein Barr Virus ELISA Kỹ thuật miễn dịch gắn men Enzyme-linked Immunosorbent Assay hCMV Vi rút Cytomegalo Human Cytomegalovirus HCVNC Hội chứng Viêm não cấp HSV Vi rút Herpes Simplex Herpes Simplex Virus NPEV Các vi rút đường ruột không phải polio Non-Polio Enterovirus PCR Phản ứng khuyếch đại chuỗi Polymerase Chain polymerase Reaction PTN Phòng thí nghiệm PV Phỏng vấn SL Số lượng RdRP ARN polymease phụ thuộc ARN RNR dependent RNR polymerase TB Trung bình TCM Tay chân miệng TTYTDP Trung tâm Y tế dự phòng VNNB Viêm não Nhật Bản Japanese Encephalitis VNVR Viêm não vi rút VRĐR Vi rút đường ruột VSDTTƯ Vệ sinh dịch tễ Trung ương luan an viii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.1 Phân bố ca bệnh hội chứng não cấp do VNNB và không do 16 VNNB tại Dibrugarh, Ấn Độ, 2015 – 2016 Bảng 1.

Các tác nhân phổ biến gây viêm não do vi rút 23 Bảng 2. Các loại mẫu bệnh phẩm, thời gian và số lượng, loại xét 73 nghiệm phát hiện tác nhân gây bệnh Bảng 3. Tỷ lệ chết/mắc do VNVR tại 3 tỉnh Tây Bắc, 2017-2018 91 Bảng 3.