Luận án TS Báo chí học: Xu hướng thông tin chuyên đề báo in VN (2012-2014)

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN TRI THỨC XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN BÁO IN VIỆT NAM HIỆN NAY (Khảo sát chuyên san Hồ sơ sự kiện, Tạp chí Xây dựng Đảng, Báo Lao Động cuối tuần, báo An ninh thế giới cuối tháng, trong 3 năm, 2012 - 2014) NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC MÃ SỐ: 62.01 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC HÀ NỘI – 2016 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN TRI THỨC XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN BÁO IN VIỆT NAM HIỆN NAY (Khảo sát chuyên san Hồ sơ sự kiện, Tạp chí Xây dựng Đảng, Báo Lao Động cuối tuần, báo An ninh thế giới cuối tháng, trong 3 năm, 2012 - 2014) NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC MÃ SỐ: 62.01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM TẤT THẮNG PGS, TS. HÀ HUY PHƯỢNG HÀ NỘI – 2016 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Tất Thắng, PGS, TS.

Hà Huy Phượng. Các số liệu thống kê, kết quả nghiên cứu, phát hiện mới của luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây. Luận án có sử dụng, phát triển, kế thừa một số tư liệu, số liệu, kết quả nghiên cứu từ các sách, giáo trình, tài liệu. liên quan đến nội dung đề tài.

Tác giả luận án Nguyễn Tri Thức 4 MỤC LỤC Trang Danh mục các chữ viết tắt Danh mục biểu đồ, bảng, ảnh MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11 1. Khái quát về vấn đề nghiên cứu 11 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài 13 1. Các nghiên cứu trong nước 24 Chương 2: THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN BÁO CHÍ – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 37 2.1 Các khái niệm cơ bản 37 2.

Vai trò của thông tin chuyên đề báo chí 46 2. Đặc điểm của thông tin chuyên đề báo in 54 2. Phân loại thông tin chuyên đề 62 2. Những yêu cầu đối với việc tổ chức thông tin chuyên đề 72 Chương 3: THỰC TRẠNG THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN BÁO IN VIỆT NAM 83 3.

Tổng quan về các báo, tạp chí thuộc diện khảo sát 83 3. Thực trạng nội dung thông tin chuyên đề trên các báo, tạp chí thuộc diện khảo sát 92 3. Thực trạng hình thức tổ chức thông tin chuyên đề trên các báo, tạp 111 5 chí thuộc diện khảo sát Chương 4: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC TỔ CHỨC THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ BÁO IN 127 4. Đánh giá về việc tổ chức thông tin chuyên đề trên báo in Việt Nam 127 4.

Những yếu tố tác động đến xu hướng phát triển thông tin chuyên đề ở Việt Nam hiện nay 135 4. Thực tiễn, bài học kinh nghiệm tổ chức thông tin chuyên đề trên thế giới 140 Chương 5: DỰ BÁO XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ 150 5. Xu hướng phát triển thông tin chuyên đề trên báo in 150 5. Các xu hướng phát triển nội dung thông tin chuyên đề 152 5.

Các xu hướng tổ chức hình thức thông tin chuyên đề 160 5. Giải pháp, khuyến nghị nhằm phát triển thông tin chuyên đề báo in 166 Việt Nam hiện nay KẾT LUẬN 177 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 181 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 6 Xu hướng phát triển: XHPT Thông tin chuyên đề: TTCĐ Báo in Việt Nam: BIVN Cơ quan báo chí: CQBC Báo chí – Truyền thông: BCTT Mạng xã hội: MXH DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG, ẢNH TRONG LUẬN ÁN 7 STT Tên biểu đồ, bảng, ảnh Trang 1 Biểu đồ 3. Tỷ lệ chủ đề thông tin chuyên đề trên Báo Lao Động 94 cuối tuần 2 Biểu đồ 3. Tỷ lệ dung lượng thông tin chuyên đề trên chuyên 95 san Hồ sơ sự kiện 3 Biểu đồ 3.

Đánh giá của bạn đọc về thông tin chuyên đề trên Hồ 96 sơ sự kiện 4 Biểu đồ 3. Tỷ lệ dung lượng thông tin chuyên đề trên Tạp chí 98 Xây dựng Đảng 5 Biểu đồ 3. Số lượng bài trong chuyên đề trên An ninh thế giới 100 6 Bảng 3. Tỷ lệ thông tin chuyên đề phản ánh theo lĩnh vực trên 101 Hồ sơ sự kiện 7 Biểu đồ 3.

Tỷ lệ lĩnh vực phản ánh của thông tin chuyên đề trên 102 Lao động cuối tuần 8 Biểu đồ 3. Tỷ lệ các bài chính có hộp dữ liệu trên Lao động 115 cuối tuần 9 Biểu đồ 3. Tỷ lệ sử dụng thể loại báo chí trên Hồ sơ sự kiện 117 10 Biểu đồ 3. Tỷ lệ thể loại báo chí dùng trên 118 Tạp chí Xây dựng Đảng 11 Biểu đồ 3.

Tỷ lệ thể loại báo chí dùng trên Lao động cuối tuần 119 12 Bảng 3. Tỷ lệ số người hài lòng về việc trình bày của Hồ sơ sự 121 kiện 13 Biểu đồ 3. Tỷ lệ giới thiệu thông tin chuyên đề trên Báo Lao 123 động cuối tuần ở trang bìa 14 Biểu đồ 3. Tỷ lệ sử dụng ảnh chân dung trên Báo An ninh thế 124 giới 15 Ảnh 4.

Sinh viên năm thứ tư Khoa Báo chí, Học viện Báo chí 172 8 và Tuyên truyền thảo luận về thông tin chuyên đề MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Đề tài “Xu hướng phát triển thông tin chuyên đề trên báo in Việt Nam hiện nay” (Khảo sát Chuyên san Hồ sơ sự kiện, Tạp chí Xây dựng Đảng, Báo Lao 9 động cuối tuần, Báo An ninh thế giới giữa tháng - cuối tháng, trong 3 năm, 2012- 2014) được thực hiện vì những lý do chính sau đây: Thứ nhất, sự bùng nổ của truyền thông trong thời gian qua đã và đang tạo ra môi trường giúp báo chí có những bước phát triển mạnh mẽ, với những khác biệt rõ ràng so với trước đây, cả về nội dung và hình thức chuyển tải thông tin. Với sự trợ giúp của những thành tựu khoa học kỹ thuật, TTĐC dần chiếm lĩnh, chi phối được quá trình tiếp nhận thông tin của cộng đồng. Việc chuyển tải thông tin không còn là một chiều nữa, đặc biệt khi truyền thông xã hội giúp công chúng không chỉ có nhiều cơ hội lựa chọn thông tin, mà còn khiến họ chính là những người chuyển tải thông tin.

Thậm chí, họ còn là những người đưa thông tin trực tiếp, nhanh chóng tại nơi sự kiện diễn ra, ở mọi lúc, mọi nơi bằng các thiết bị thông tin cầm tay có kết nối Internet. Trong “biển thông tin” đa dạng, nhiều chiều ấy, không phải công chúng nào cũng đủ điều kiện để lựa chọn và tiếp nhận thông tin chính xác, khách quan, cần thiết. Vấn đề đặt ra là các CQBC sẽ có những đường hướng, sách lược phát triển như thế nào để phù hợp với điều kiện thực tiễn? Mỗi loại hình báo chí sẽ có sự biến đổi như thế nào để không chỉ tồn tại, mà còn cùng phát triển, phát huy hết khả năng của mỗi loại hình trong hệ thống BCTT thời đại toàn cầu hóa. Đó là câu hỏi đặt ra cần có lời giải đáp một cách thỏa đáng.

Thứ hai, thực tế những năm qua cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của báo mạng điện tử và truyền hình khiến báo in gặp nhiều khó khăn. Số lượng phát hành các tờ báo hàng đầu trên thế giới sụt giảm đáng kể. Nhiều tờ báo thị trường phải giảm kỳ, thậm chí tự đình bản, do không thể cân đối được nguồn tài chính để duy trì hoạt động. Nhưng, loại hình báo in không thể “chết”, bởi nó vẫn có những giá trị với những đối tượng, mục đích, phân khúc bạn đọc khác nhau.

Vấn đề đặt ra là báo in sẽ phải thay đổi như thế nào về nội dung thông tin và hình thức trình bày để duy trì được bạn đọc và nguồn thu? Đây là câu hỏi đặt ra cần có lời giải đáp cả về mặt lý luận và thực tiễn. 10 Thứ ba, TTCĐ, dưới nhiều hình thức khác nhau, đã được thế giới thực hiện từ lâu, với lợi thế về sự phân tích, bình luận, lý giải chuyên sâu, thể hiện tầm khái quát vấn đề. Việc tổ chức TTCĐ nhằm nêu bật, chỉ rõ bản chất của vấn đề, sự kiện với những thông tin đa chiều, khách quan, sự phân tích, bình luận, kiến giải thông tin giàu hàm lượng trí tuệ, khoa học, tạo sức thuyết phục cao cho công chúng. Việc làm rõ sự cần thiết của XHPT TTCĐ cùng những yêu cầu cụ thể về nội dung, hình thức cho phù hợp với mỗi mô thức thông tin khác nhau.

là những câu hỏi đặt ra cần có sự nghiên cứu và giải đáp. Thứ tư, hiện nay còn rất ít công trình nghiên cứu hệ thống về TTCĐ trên báo in. Một số tác giả các công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề tổ chức TTCĐ trên báo chí, nhưng còn ở dạng riêng lẻ, tính khái quát chưa cao. Việc nghiên cứu một cách có hệ thống về TTCĐ trên báo chí nói chung, trên báo in nói riêng, vì thế là có ý nghĩa.

Thứ năm, thực tiễn hoạt động báo chí ở Việt Nam thời gian qua cho thấy, đã xuất hiện những hình thức lợi dụng tính chất của việc tổ chức các chuyên đề nhằm mục đích “ép” các đơn vị đăng quảng cáo trá hình, làm ảnh hưởng không nhỏ tới diện mạo nền báo chí nước nhà. Thứ sáu, trong quá trình tìm hiểu, tham gia giảng dạy ở các trung tâm đào tạo báo chí khác nhau, nghiên cứu sinh nhận thấy TTCĐ dù đã được đưa vào chương trình giảng dạy, nhưng chưa được thực sự coi trọng như những nội dung chính, trọng tâm. Thực tế, việc tổ chức TTCĐ không đơn giản chỉ là những kỹ năng đơn thuần, mà rất cần thiết được tổ chức một cách bài bản, từ lý thuyết đến thực tiễn, cho phù hợp với các mô thức TTCĐ khác nhau. Sáu lý do chính kể trên cho thấy sự cấp thiết, cả về lý luận và thực tiễn của việc thực hiện đề tài “Xu hướng phát triển thông tin chuyên đề trên báo in Việt Nam hiện nay” (Khảo sát Chuyên san Hồ sơ sự kiện, Tạp chí Xây dựng Đảng, Báo Lao động cuối tuần, Báo An ninh thế giới giữa tháng - cuối tháng, trong 3 năm, 2012-2014).

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.