Luận án Tiến sĩ: Quản lý nhà nước về báo chí ở Việt Nam hiện nay - Nguyễn Thị Mai Anh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA NGUYỄN THỊ MAI ANH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA NGUYỄN THỊ MAI ANH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 62 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TS, Nguyễn Hữu Khiển 2. TS, Tạ Ngọc Tấn HÀ NỘI - 2016 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin can đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu dẫn trong luận án là hoàn toàn trung thực.

Các kết luận khoa học chưa từng được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. TÁC GIẢ LUẬN ÁN 3 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. 9 Chương 1 - TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.1 Tình hình nghiên cứu trong nước .1 Nhóm nghiên cứu lý luận chung về báo chí .2 Nhóm nghiên cứu quản lý nhà nước về báo chí. Tình hình nghiên cứu ngoài nước .1 Nhóm nghiên cứu về lý luận báo chí chung trên thế giới .2 Nhóm nghiên cứu quản lý nhà nước về báo chí chung trên thế giới .3 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu .2 Về thực tiễn.

28 Chương 2 - CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ .1 Lý luận chung về báo chí .1 Khái niệm, các loại hình báo chí và các thuật ngữ liên quan .2 Vai trò, chức năng của báo chí đối với đời sống xã hội .3 Vấn đề về tự do báo chí .2 Lý luận quản lý nhà nước về báo chí .1 Khái niệm, đặc điểm và các yếu tố cấu thành quản lý nhà nước về báo chí .2 Sự cần thiết quản lý nhà nước về báo chí .3 Yêu cầu và các nguyên tắc quản lý nhà nước về báo chí ở Việt Nam.4 Nội dung quản lý nhà nước về báo chí .5 Những yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về báo chí .3 Kinh nghiệm một số quốc gia về quản lý báo chí.1 Kinh nghiệm một số quốc gia .2 Những vấn đề tham chiếu cho Việt Nam. 71 TỔNG KẾT CHƯƠNG 2. 75 Chương 3 - THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM .1 Thực trạng báo chí Việt Nam thời kỳ đổi mới.2 Những quy định trong Hiến pháp năm 2013 liên quan đến báo chí 84 3.3 Thực trạng thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về báo chí .1 Hệ thống pháp luật quản lý nhà nước về báo chí .2 Tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí.3 Đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước về báo chí .4 Công tác kiểm tra, giám sát, khen thưởng, kỷ luật .4 Nguyên nhân và những bài học kinh nghiệm .2 Bài học kinh nghiệm. 126 TỔNG KẾT CHƯƠNG 3.

130 Chương 4 - QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ .1 Bối cảnh và quan điểm, định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về báo chí .1 Bối cảnh chung .2 Quan điểm và định hướng .2 Các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về báo chí .1 Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong quản lý nhà nước về báo chí .2 Nâng cao chất lượng hoạt động các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí .3 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về báo chí .4 Tăng cường các nguồn lực tài chính .5 Tăng cường hợp tác quốc tế .6 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. 150 TỔNG KẾT CHƯƠNG 4. 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

160 PHỤ LỤC 6 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BTGTU Ban Tuyên giáo Trung ương BNG Bộ Ngoại giao BTTVTT Bộ Thông tin và Truyền thông CQBC Cơ quan báo chí HNB Hội Nhà báo LBC Luật Báo chí Nxb. Nhà xuất bản PLVBC Pháp luật về báo chí QLNN Quản lý nhà nước STTVTT Sở Thông tin và Truyền thông TCTT Tiếp cận thông tin TDBC Tự do báo chí TDNL Tự do ngôn luận TBCN Tư bản chủ nghĩa XHCN Xã hội chủ nghĩa 7 DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN ÁN STT Tên hình Trang Hình 3.1 Tổng quan thái độ với internet 72 Hình 3.2 Mục đích sử dụng internet 72 Hình 3.3 Biểu đồ dân số sử dụng các loại hình báo chí ở Việt 73 Nam Hình 3.4 Số người sử dụng internet và tỷ lệ trên tổng số dân ở 74 Việt Nam Hình 3.5 Số nhà báo bị thu thẻ từ năm 1998 đến năm 2014 108 Hình 4.1 Tỷ lệ người sử dụng internet theo mục đích và độ tuổi 126 8 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Báo chí với vai trò phục vụ chế độ, phục vụ nhân dân, phản ánh mọi mặt đời sống xã hội nên khi xã hội có những bước chuyển đổi sâu sắc thì báo chí cũng có sự chuyển đổi. Báo chí nước ta đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, đồng thời là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, vừa là diễn đàn của nhân dân.

Công cuộc đổi mới của đất nước đã được Đại hội VI (năm 1986) của Đảng đề ra và cũng từ đó, báo chí bước vào giai đoạn mới, phản ánh một cách đa chiều với xu thế ủng hộ công cuộc đổi mới. Báo chí đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; góp phần vào công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; đấu tranh chống những quan điểm sai trái, thù địch, chống các tiêu cực, tệ nạn xã hội. Đây cũng là thời kỳ báo chí có bước phát triển nhanh và mạnh mẽ: tăng số lượng các cơ quan báo chí; tăng các loại hình báo chí; tăng ấn phẩm, chương trình; tăng chất lượng nội dung, hình thức, công nghệ in ấn, cách thức truyền tải thông tin; tăng số lượng, phạm vi phát hành, phạm vi phủ sóng; tăng lượng công chúng; tăng số lượng nhà báo; tăng các nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, kỹ thuật. Sự phát triển này đã giúp báo chí nước ta đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng; phát huy được vai trò trong thông tin, tuyên truyền, định hướng tư tưởng, dư luận xã hội, góp phần tích cực vào những thành tựu của công cuộc đổi mới của đất nước, công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, thể hiện vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa.

Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ báo chí bộc lộ những hạn chế cần được điều chỉnh, khắc phục, như khuynh hướng báo chí tư nhân; hiện tượng “thương mại hóa” báo chí; báo chí xa rời sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của 9 Nhà nước, xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ của mình; thông tin thiếu chính xác; tình trạng vi phạm bản quyền khá phổ biến; hoạt động kinh tế có những vi phạm quy định pháp luật; sự phát triển các CQBC thiếu quy hoạch; một bộ phận người làm báo còn hạn chế về năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp. Trong giai đoạn hiện nay, tình hình thế giới có những biến động phức tạp, mau lẹ; khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin có những bước phát triển mạnh mẽ, tạo ra những thời cơ, đồng thời cũng tạo ra những thách thức lớn đối với báo chí. Cách thức thu nhận, trao đổi thông tin nhiều chiều và tức thì mang tính toàn cầu qua mạng interrnet đã tạo ra những ảnh hưởng cả tích cực và tiêu cực đến hoạt động báo chí và QLNN về báo chí. Những năm gần đây, các thế lực thù địch thúc đẩy diễn biến hòa bình, trong đó lợi dụng những tác động, ảnh hưởng của báo chí là một chiêu bài được đẩy mạnh.

Đặc biệt, mặt trận tư tưởng mà báo chí là lực lượng đi đầu được xem là ngày càng có vai trò quan trọng đối với đời sống chính trị - xã hội, nhất là đối với báo chí điện tử. Thực tế các cuộc “cách mạng nhung”, “cách mạng sắc màu”, “cách mạng hoa nhài” ở một loạt nước khu vực Trung Đông những năm gần đây đã cho thấy những tác động to lớn và vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí đối với đời sống chính trị - xã hội của mỗi quốc gia, thậm chí là các khu vực trên thế giới. Ngày nay, báo chí trở thành mục tiêu quan trọng trong tiến trình tác động đến sự thay đổi của các hệ tư tưởng, các xu hướng chính trị. Thông tin trên báo chí ngày càng thể hiện tính định hướng dư luận.

Do vậy, việc lãnh đạo, chỉ đạo các hoạt động báo chí, hoạt động QLNN về báo chí ngày càng phải đáp ứng yêu cầu cao hơn, khó khăn, phức tạp hơn. Trong khi đó, công tác quản lý chưa thực sự theo kịp. Những sai phạm trong hoạt động báo chí thời gian này cho thấy những hạn chế trong hoạt động QLNN về báo chí. Đó là những hạn chế từ cơ chế, chính sách chưa linh hoạt, đội ngũ cán bộ, công chức chưa đáp ứng được yêu cầu, nguồn lực đầu tư còn 10 hạn hẹp… đòi hỏi phải có sự nghiên cứu để tiếp tục bổ sung, hoàn thiện hơn nữa.

Công cuộc đổi mới và hội nhập của đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo đã đưa nước ta chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của của Nhà nước. Trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế này, vai trò của Nhà nước dần thay đổi, quá trình này cũng đặt ra nhiều vấn đề với hoạt động quản lý xã hội của Nhà nước, trong đó có QLNN về báo chí. Những tác động đa chiều của quá trình hội nhập đòi hỏi hoạt động QLNN về báo chí phải được nghiên cứu thêm về mặt lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu sinh cho rằng, trong điều kiện hội nhập; trong bối cảnh công nghệ thông tin và truyền thông đa phương tiện phát triển vượt bậc, nghiên cứu để đề xuất các giải pháp QLNN về báo chí phù hợp, hiệu quả hơn nhằm tiếp tục tạo điều kiện cho báo chí phát triển đúng hướng là cần thiết.

Vì những lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài: “Quản lý nhà nước về báo chí ở Việt Nam hiện nay” làm luận án tiến sỹ chuyên ngành Quản lý công.