Luận án Tiến sĩ: Báo chí với vấn đề án oan sai hiện nay - Trần Như Mai, 2023

TRAN NHƯ MAI BAO CHÍ VỚI VAN DE ÁN OAN SAI HIỆN NAY LUẬN AN TIEN SĨ BAO CHÍ HÀ NỘI - 2023 TRAN NHƯ MAI BAO CHI VOI VAN DE AN OAN SAI HIEN NAY Chuyén nganh: Bao chi hoc Mã số: 62 32 01 01 LUẬN AN TIEN SĨ BAO CHÍ CHỦ TỊCH HỘI DONG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. PHAM THÁI BÌNH TS. ĐỖ ANH ĐỨC HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Thái Bình và TS.

Các số liệu thống kê, kết quả nghiên cứu, phát hiện mới của luận an là trung thực và chưa từng được tác giả nào khác công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nảo trước đây. Tác giả luận án Trần Như Mai LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài “Báo chí với van dé án oan sai hiện nay” tôi đã nhận được sự giúp đỡ, hỗ trợ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, các nhà khoa học, các thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể lãnh đạo, các nhà khoa học, cán bộ, giảng viên, chuyên viên của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; tập thể lãnh đạo, cán bộ, giảng viên Viện Báo chí và Truyền thông: cán bộ, giảng viên các phòng, ban chức năng của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.

Phạm Thái Bình và TS. Đỗ Anh Đức - hai Thầy hướng dẫn đã luôn tận tình giúp đỡ, chỉ bảo tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, cơ quan, bạn bè, đồng nghiệp của tôi đã luôn giúp đỡ, động viên, khích lệ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình tôi hoàn thiện luận an này. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Trần Như Mai MỤC LỤC 098.

Ly do chọn đề tai c. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu va giả thuyết nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.----- +2 + +s+s+z£z£+xzs£zczx+xzsz 12 5.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Điểm mới của luận AN. Kết cấu của luận án.

tt ES v1 11191111 E1 11 HH nh ng rưệt 21 CHƯƠNG 1: TONG QUAN NHỮNG CONG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN ĐÈ TÀI. Nghiên cứu trên thé giới liên quan đến đề tài luận án. Nghiên cứu lý luận về vai trò, chức năng, tác động cua bảo chí trong đời sống xxã hỘI. Nghiên cứu chuyên sâu về báo chí với lĩnh vực tư pháp.

Nghiên cứu về báo chí với vấn dé GN OAN SAi.-- -csc5++ce+ceceered 31 1. Nghiên cứu van dé án oan sai từ góc độ các ngành khoa học xã hội. Nghiên cứu tại Việt Nam liên quan đến đề tài luận án. Nghiên cứu về vai trò, chức năng và cơ chế tác động của báo chí.

Nghiên cứu chuyên sâu về báo chí với lĩnh vực tư pháp. Nghiên cứu về van dé án oan sai từ góc nhìn Báo chí học. Nghiên cứu về vấn đề án oan sai từ góc độ các ngành khoa học xã hội. Đánh giá tong quan các công trình nghiên cứu liên quan đến dé tài và đề ra hướng nghiên cứu cho luận án.--- - eee 56 TIỂU KET CHUONG 1.-- 52 Set Set SE SESE+EEEEEEEEEEEEEEEEEESErEererererersrsrs 60 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, CHÍNH TRỊ, PHÁP LÝ VÀ THỰC TIEN CUA BAO CHÍ VỚI VAN DE ÁN OAN SAI.

61 97s a Ova Ae Lt ce 61 2. Hệ thong khái niệm CO DON. Vai trò của báo chi đối với vấn dé GN OAN sđi. Một số by thuyết nghiên cứu áp dụng trong để tài.

Cơ sở chính trị, pháp lý về báo chí với van đề án oan sai. Cơ sở pháp) IY ceececcesccsccescessesseesseesecsseesecseeesecsecesesseceseseeceseceeceseeseseaeeseeess 79 2. Cơ sở thực tiễn về báo chí với vấn dé án oan sai hiện nay. Tinh hình án oan SAi NIEN NAY.

Những yếu tô tác động đến chất lượng thông tin báo chí về van dé án oan `". Một số yêu câu đối với thông tin báo chí về van dé án oan sai. 88 TIỂU KET CHUONG 2.-5--52ccnHnH re 93 Chương 3: THỰC TRẠNG VÁN ĐÈ ÁN OAN SAI TRÊN BÁO CHÍ HIEN NAY 21. Nội dung, hình thức tác phẩm báo chí về van đề án oan sai.

94 SLD, NOU CUA ae h. Đánh giá của công chúng về báo chí với van đề án oan sai. Thông tin chung về đối tượng công chúng trong diện khảo sát. Đánh giá của công chúng về van dé án oan sai trên báo chí.

Đánh giá tác động của van dé án oan sai đổi với công chúng. Danh giá vai tro cua báo chí về van dé án oan sai doi với công (61 11 P7P0n101057e. Đánh giá về thành công và hạn chế «00. cece cece eects eens 139 3.

ST ng kg kg vu 139 3. Nguyén nhân của những thành công và hạn CHẾ.cccccccrcstereerea 145 TIỂU KET CHUONG 3. 2-2222 ©2<+EEC2EEEEECEEEEEEEEEErkrrkrrkrrrkee 153 CHƯƠNG 4: NHUNG VAN DE DAT RA VÀ GIẢI PHÁP NANG CAO CHAT LUONG THONG TIN VE VAN DE AN OAN SAI TREN BAO o. Những van đề đặt ra.

Đề xuất mô hình thông tin báo chí với van đề án oan sai. Một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin về van đề án oan sai.- cc S2 St rrerrrreg 168 4. Một số giải pháp.-- 5c St EEEEEEEEE E111 1121111111 rrru 168 72c 18. 183 TIỂU KET CHƯNG 4.--- 2£ 2©52+EE+EE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrkerkerveee 188 KET LUẬN.

1 1 re 189 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN AN. eeree 196 TÀI LIEU THAM KHÁO. 211 DANH MỤC BANG Bảng 1.1: Chức năng của TTĐC (phỏng theo quan điểm của Robert K.2: Các chức năng cơ bản và trung gian của báo chí trong xã hội (phỏng theo quan điểm của Lasswell, 1948: Zelitzer, 2004; McQuail, 2005).3: Mô hình cách thức các nhà báo tham gia vao các vụ án oan sal.4: Cơ chế tác động của báo chí đối với dư luận xã hội.1: Khảo sát số lượng ảnh về van dé án oan sai trên các báo.2: Quan hệ giữa chủ đề và chuyên mục về van đề án oan sai .- 128 DANH MỤC BIEU ĐỎ, HÌNH VE Biểu đồ 3. Chủ đề tác phẩm báo chí về vấn đề án oan sai trên các báo trong diện khảo sát .2: Số lượng tác pham báo chí thé hiện chủ đề về van đề án oan sai 0x2;0e:19100111777 3ä.3: Số lượng tác pham báo chí thé hiện nội dung thông tin về xin lỗi, bồi thường thiệt hại trên các báoO.- - --- + 2 E139 9 vn ren 97 Biểu đồ 3.4: Tỷ lệ tác phẩm báo chí thể hiện chi tiết lý giải nguyên nhân án 80177 .5: Tý lệ tác phẩm báo chí có nội dung thé hiện chủ đề “vu án có dấu hiệu OAN Sal” .6: Tỷ lệ nguồn tin của các tác phâm báo chí về van đề án oan sai.7: Tỷ lệ tác phẩm báo chí thể hiện chủ trương, quan điểm của Dang, pháp luật của Nhà nước về van đề án oan sai trên các báo.8: Tỷ lệ tác phẩm báo chí thé hiện nội dung chủ đề kết quả phòng, chống Oan Sai.

- - ¿+ +S£+EE£EE£EEEEEEEEEEEEEE1211121717171171121111 112111 gyyg 104 Biểu đồ 3.9: Tỷ lệ tác phẩm báo chí thé hiện các giai đoạn của quá trình CO TUNG .10: Tỷ lệ thé loại báo chí về van dé án oan sai.11: Số lượng thể loại tác phâm báo chí về van đề án oan sai.12: Ty lệ tác phẩm báo chí về van đề án oan sai có sử dụng số liệu .13: Tỷ lệ tin, bài về van dé án oan sai trên các báo khảo sát .14: Tần suất đăng tải về van đề án oan sai qua các năm.15: Số lượng tác phẩm báo chí về van dé án oan sai theo quý.16: Tỷ lệ tác pham báo chí trên các chuyên mục của các báo.17: Sô lượng tác phâm báo chí vê các vụ án cụ thê trên các báo.18: Mức độ tiêp cận thông tin vê van đê án oan sai trên các loại 0)0l00 1) .19: Đánh giá tác động của vân đê án oan sai đên nhận thức của COME CHUNG 2 -''“-QAd(I1AÀĂẲẢ.20: Đánh giá của công chúng vé vai trò của báo chí đôi với đời sống xã hội.--- ¿52 2+S1+EE2EEEEEEEEE2112112112111111111111112111111 11111 xe 138 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CHU VIET TAT BVPL: Bao vệ pháp luật BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CAND: Công an nhân dân điện tử CQTHTT: Cơ quan tiến hành tô tụng HDTT: Hoạt động tố tụng LD: Lao động NCS Nghiên cứu sinh NXB Nhà xuất bản PLVN: Pháp luật Việt Nam điện tử PVS: Phỏng vấn sâu THTT: Tiến hành tổ tụng TTDC: Truyền thông đại chúng TT Tuôi trẻ online MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm qua, án oan sai là van dé được Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ban, ngành và Nhân dân cả nước rất quan tâm. Bởi lẽ, hậu quả mà các vụ án oan sai dé lại vô cùng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền căn bản nhất của con người - quyền được xét xử công bằng trong xã hội, gây nên những tôn thất to lớn về vật chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm đối với nạn nhân và gia đình người bị oan sai. Đối với tiến trình cải cách tư pháp nhằm góp phan xây dựng Nhà nước pháp quyén xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở nước ta hiện nay, việc để xảy ra oan sai trong hoạt động tố tụng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của các cơ quan bảo vệ pháp luật, làm suy giảm lòng tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và làm chậm, ngược lại với tiễn trình cải cách tư pháp nước ta.

Hoạt động giám sát và phản biện xã hội (trong đó có hoạt động giám sát và phản biện hoạt động tố tụng) tại nước ta được thực hiện bởi các cơ quan: Cơ quan đại biểu (Quốc hội và Hội đồng nhân dân), các tổ chức chính trị xã hội, báo chí - truyền thông và khả năng tự giám sát của các cơ quan tư pháp do hoạt động thanh tra, kiểm tra. Có thé khang định, thông tin về van dé án oan sai, báo chí Việt Nam đã khẳng định về một nền báo chí nhân văn, nhân đạo sâu sắc và có vai trò đặc biệt quan trọng tạo nên tiếng nói bênh vực, bảo vệ quyền con ngưỜi, quyền công dân.