Định kiến giới tính cách nữ nông dân đồng bằng sông Hồng - Luận án TS Tâm lý học Nguyễn Thị Thịnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -----------*--------- NGUYỄN THỊ THỊNH ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NỮ NÔNG DÂN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -----------*---------- NGUYỄN THỊ THỊNH ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NỮ NÔNG DÂN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Chuyên ngành: Tâm lý học xã hội Mã số: Thí điểm LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Chủ tịch hội đồng Ngƣời hƣớng dẫn khoa học GS. Nguyễn Hữu Thụ GS. VŨ DŨNG HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi đƣợc thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của GS. Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thịnh Lời cảm ơn! Đây là lần thứ hai tôi được GS.TS Vũ Dũng hướng dẫn làm nghiên cứu khoa học. Lần đầu tiên tôi được Thầy hướng dẫn khi tôi làm luận văn thạc sỹ bắt đầu từ năm 2006, và lần này tôi được Thầy hướng dẫn làm luận án tiến sĩ. Suốt 10 năm qua, tôi luôn nhận được sự hướng dẫn tận tình, nghiêm túc của Thầy. Thầy là người định hướng cho tôi những hướng đi ban đầu cho nghiên cứu một cách đúng đắn.

Thầy luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi, động viên, khuyến khích để tôi có thể vượt qua những năm tháng khó khăn của cuộc sống, hoàn thành việc học tập và nghiên cứu. Qua luận án này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy. Tôi xin cảm ơn! - Ban Giám hiệu trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. - Ban chủ nhiệm khoa và toàn thể các Thầy, Cô Khoa Tâm lý học.

- Các Thầy, Cô trong các Hội đồng khoa học. - Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS.Phan Thị Mai Hương. Cô đã giúp đỡ, chỉ bảo cho tôi khi tôi gặp những vướng mắc trong quá trình xử lý, phân tích số liệu của luận án. - Xin cảm ơn Ban Giám Hiệu, đồng nghiệp đang công tác tại Trường Đại học Hoa Lư, Ninh Bình.

- Cảm ơn những người nông dân ở 3 tỉnh: Ninh Bình, Thái Bình, Hà Nam đã tham gia nghiên cứu, cung cấp nguồn dữ liệu cho đề tài. - Cảm ơn những người bạn đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận án. - Xin cảm ơn gia đình thân yêu đã luôn bên tôi, yêu thương, chia sẻ, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thịnh MỤC LỤC MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC BIỂU ĐỒ DANH MỤC SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI. Một số lý thuyết cơ bản lý giải về nguồn gốc hình thành định kiến giới. Nghiên cứu định kiến giới về tính cách ngƣời phụ nữ.

NHỮNG NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƢỚC. Những nghiên cứu lý luận về định kiến giới. Nghiên cứu định kiến giới về tính cách ngƣời phụ nữ .18 Tiểu kết chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NGƢỜI NỮ NÔNG DÂN.

ĐỊNH KIẾN GIỚI. Định kiến giới. Đặc điểm của định kiến giới. ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NGƢỜI NỮ NÔNG DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG.

Các khái niệm cơ bản. Một số nét tính cách cơ bản của ngƣời nữ nông dân vùng đồng bằng sông Hồng. Biểu hiện của định kiến giới về tính cách nữ nông dân vùng đồng bằng sông Hồng. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NỮ NÔNG DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG.

Tƣ tƣởng phong kiến mang định kiến về ngƣời phụ nữ. Ngƣời nữ nông dân tự định kiến giới với chính mình. Những yếu tố khác .54 Tiểu kết chƣơng 2:. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU. Các giai đoạn nghiên cứu. Vài nét về địa bàn nghiên cứu và mẫu nghiên cứu. CÁC PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phƣơng pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu. Phƣơng pháp chuyên gia. Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi. Phƣơng pháp phỏng vấn.

Phƣơng pháp thảo luận nhóm. Phƣơng pháp nghiên cứu chân dung tâm lý (trƣờng hợp điển hình). Các phƣơng pháp phân tích kết quả nghiên cứu. CÁC LOẠI THANG ĐO TRONG BẢNG HỎI VÀ THANG ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NGƢỜI NỮ NÔNG DÂN.

Các loại thang đo trong bảng hỏi và cách tính điểm. Thang điểm đánh giá mức độ định kiến giới .74 Tiểu kết chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NỮ NÔNG DÂN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG. ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NỮ NÔNG DÂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG.

CÁC MẶT BIỂU HIỆN CỤ THỂ CỦA ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH NỮ NÔNG DÂN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG. Định kiến giới về tính cách nữ nông dân khu vực Đồng bằng Sông Hồng thể hiện ở mặt nhận thức. Những định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân vùng Đồng Bằng Sông Hồng thể hiện ở mặt xúc cảm. Những định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân biểu hiện ở mặt hành vi.

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN ĐỊNH KIẾN GIỚI VỀ TÍNH CÁCH CỦA NGƢỜI NỮ NÔNG DÂN. Tƣ tƣởng phong kiến về ngƣời phụ nữ. Sự tự định kiến với chính mình và giới mình của ngƣời nữ nông dân. Các yếu tố khác.

PHÂN TÍCH MỘT SỐ TRƢỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH. Trƣờng hợp 1: Anh N.Trƣờng hợp 2: Chị N. Trƣờng hợp 3: Chị N. Nhận xét chung qua phân tích các trƣờng hợp điển hình .137 Tiểu kết chƣơng 4: .138 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

BIỆN PHÁP TÁC ĐỘNG……………………………………………………….143 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN .144 TÀI LIỆU THAM KHẢO. ĐỘ TIN CẬY VÀ ĐỘ GIÁ TRỊ CỦA CÁC BẢNG HỎI. BẢNG CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ THẢO LUẬN NHÓM .84 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ĐBSH : Đồng bằng Sông Hồng ĐTB : Điểm trung bình ĐK : Định kiến ĐKG : Định kiến giới PN : Phụ nữ PNVN : Phụ nữ Việt Nam ĐLC : Độ lệch chuẩn HK : Hiếm khi KBG : Không bao giờ KMO : Hệ số về sự phù hợp với mô hình phân tích nhân tố Mean : Điểm trung bình N : Tổng số khách thể trong mẫu nghiên cứu TT :Thỉnh thoảng RTX : Rất thƣờng xuyên STT : Số thứ tự SPSS : Statistics Product Science Social XH : Xếp hạng R : Hệ số tƣơng quan Α : Độ tin cậy ß : Hệ số hồi quy P : Mức ý nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Đặc điểm của mẫu nghiên cứu .2: Độ tin cậy và độ hiệu lực của các thang đo trong bảng hỏi .3: Bảng quy định điểm đánh giá mức độ định kiến giới chung .4: Đánh giá mức độ định kiến giới trong nghiên cứu theo các mức điểm.1: Đánh giá chung thực trạng ĐKG về tính cách nữ nông dân .2: Định kiến giới thể hiện ở mặt nhận thức .3: Định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân trong.

mối quan hệ với ngƣời khác .4: Quan niệm về những nét tính cách đặc trƣng cho ngƣời nam/nữ nông dân .5: Thực trạng định kiến giới trong mối quan hệ với bản thân .6: Định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân trong lao động .7: Một số mong muốn về tính cách ngƣời nam giới/phụ nữ.8: Sự trải nghiệm cảm xúc trong những tình huống ngƣời nữ nông dân thể hiện tính cách theo khuôn mẫu giới .9: Sự trải nghiệm cảm xúc trong những tình huống ngƣời nữ nông dân. thể hiện tính cách không theo khuôn mẫu giới .10: Những hành vi mang định kiến giới thể hiện trong mối quan hệ vợ chồng .11: Quyền kiểm soát các tài sản trong gia đình ngƣời nữ nông dân .12: Quyền ra quyết định các công việc trong gia đình nữ nông dân .13: Định kiến giới thể hiện qua việc phân công các công việc gia đình .14: Định kiến giới thể hiện qua sự phân công công việc trong cộng đồng .15: Định kiến giới thể hiện qua hành vi tự phân biệt đối xử với chính mình .16: Mức độ đồng tình với những tƣ tƣởng phong kiến về ngƣời phụ nữ (khảo sát qua những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ Việt Nam) .17: Một số yếu tố ảnh hƣởng tới định kiến giới về tính cách nữ nông dân .125 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.1: Định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân .2: Định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân thể hiện ở mặt nhận thức .3: ĐKG về tính cách ngƣời nữ nông dân thể hiện ở mặt cảm xúc .4: Định kiến giới về tính cách ngƣời nữ nông dân thể hiện ở mặt hành vi .1: Mối tƣơng quan giữa định kiến giới, các mặt biểu hiện của định kiến giới và các yếu tố khác. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Định kiến giới đối với ngƣời PN là một hiện tƣợng tâm lý có tính phổ biến trong các nền văn hóa.

Trên thế giới, bình đẳng giới vì sự tiến bộ của PN, xóa bỏ ĐKG và sự phân biệt đối xử với PN trở thành mối quan tâm của các quốc gia, là một trong những mục tiêu quan trọng của thế kỷ XXI. Tuy đã có những tiến bộ vƣợt bậc về bình đẳng giới, song “sự phân biệt giới vẫn phổ biến trong mọi mặt của cuộc sống và trên khắp thế giới” [101, tr. Những ĐKG vẫn chƣa hoàn toàn mất đi, mà nó còn tồn tại một cách tinh vi hơn khiến chúng ta khó nhận ra. Vì vậy, cần nghiên cứu để nhận ra những biểu hiện đa dạng của ĐKG trong đời sống hiện tại.

Định kiến giới với PN dẫn tới một loạt các hệ quả tiêu cực. ĐKG khiến ngƣời PN không đƣợc đánh giá đúng năng lực và sự đóng góp của họ; hạn chế các cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, tham gia các hoạt động xã hội, trao quyền cho PN mặc dù họ có nhiều tiềm năng; hạn chế họ trong việc tiếp cận các nguồn lực và kiểm soát tài sản; tạo ra sự bất bình đẳng trong phân công công việc gia đình và xã hội.