Xây dựng các chỉ tiêu nhân trắc ecgonomi của người lao động việt nam làm cơ sở c

MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. 1 PHẦN 1 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU. c4 PHẦN 2: ĐỐI TƯƠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu các chỉ tiêu nhân trắc 20 2.

Phương pháp nghiên cứu các chỉ tiêu nhân trắc 22 3. Phương pháp xây dựng chỉ dẫn ứng dụng các dẫn liệu nhân trắc cho thiết kế ecgonomi. 40 PHAN 3: KET QUA NGHIEN CUU VA BAN LUẬN. Kết quả nghiên cứu các chỉ tiêu nhân trac ecgonomi 43 1.

Các chỉ tiêu nhân trắc tĩnh 43 1. Tầm hoạt động tay 48 1. Tầm hoạt động đầu - cô, thân mỉnh, bàn tay và bàn chân 61 1. Giới hạn thị trường.

_ Chỉ dẫn ứng dụng các dẫn liệu nhân trắc cho thiết kế thiếtbj sản xuất, chỗ làm việc. Chỉ dẫn phương pháp sử dụng các dẫn liệu nhân trắc cho thiết kế thiết bị sản xuất, chỗ làm việc. Ứng dụng các dẫn liệu nhân trắc đê tính toán các thông số cho thiết kế, tổ chức chỗ làm việc. Ứng dụng các dẫn liệu nhân trắc cho thiết kế chỗ làm việc cho người làm việc vơi thiết bị màn hình máy tính.

106 PHẦN 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 117 PHẦN 5:TÀI LIỆU THAM KHẢO. ine Mở đầu. Nhân trắc học là khoa học về phương pháp đo trên cơ thể người và sử dụng toán học để phân tích những kết quả đo được nhằm tìm hiểu các qui luật về phát trién hinh thai người và vận dụng các qui luật đó vào việc giải quyết những yêu cầu thực tiễn của khoa học, kỹ thuật, sản xuất và đời sống.

Trong khoa học ecgononmi - môn khoa học liên ngành, nhân trắc học có một vị trí hết sức quan trọng. Các dẫn liệu nhân trắc là cơ sở đầu tiên xác định sự thích ứng giữa đối tượng kỹ thuật vơi kích thước, khối lượng của toàn bộ và từng phần cơ thê người trong mối tương quan tỉnh và động nhằm tiết kiệm năng lượng sinh học, duy tri và nâng cao khả năng làm việc và năng suất lao động, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra tai nạn, hạn chế bệnh nghề nghiệp. Hiện nay, vỏi chính sách kinh tế mở cửa ở nước ta, vấn đề chuyên giao công nghệ đã và đang diễn ra Š ạt, mạnh mẽ. Các loại máy móc, thiết bị sản xuất, công cụ lao động chế tạo tại nước ngoài (trên cơ sở các dẫn liệu nhân trắc của họ ) thưởng không hoặc Ít phù hợp vơi người Việt Nam.Chapanis, 1974 [65] thÌ tiêu chuân nhân trắc của Mỹ phù hợp với 90% người Đức, 80% người Pháp, 65% người Ý, 45% người Nhật, 25% người Thái Lan và 10% người Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu nhân trắc học đã có từ truớc đến nay ở Việt Nam tập trung chủ yếu vào hướng đánh gía hỉnh thái , thể lực, định chủng. Chỉ có một số công trình nghiên cứu nhân trắc phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu, đánh giá ecgonomi. Công trình nghiên cứu nhân trắc ecgonomi đáng kể nhất là hai đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước: 58.01 -02(4986-1990) ma chúng tôi trực tiếp tham gia và là một trong những người thực hiện 1 chính do Viện nghiên cứu KHKT - Bảo hộ lao động chủ trỉ. Việc tiếp tục nghiên cứu, bô sung thêm các đặc trưng nhân trắc động như : hoạt động của đầu cỏ, thân mình, bàn tay và bàn chân là cần thiết nhằm hoàn chỉnh về cơ bản các chỉ tiêu nhân trắc ecgonomi thiết yếu nhất phục vụ cho nghiên cứu, đánh giá ecgonomi máy, thiết bị sản xuất và chỗ làm việc.

Giữa nhân trắc học và thiết kế ecgonomi có mối quan hệ khăng khít với nhau. Bản thân những số liệu nhân trắc cho dù là đã được rút ra trên qui luật số lớn cũng sẽ chăng đem lại bao nhiêu lợi ich,chang có mấy ý nghĩa nếu không được các nhà kỹ thuật ứng dụng vào giải quyết những yêu cầu thực tiễn. Ngược lại, nếu nhà kỹ thuật khi thiết kế máy móc, thiết bị sản xuất, chỗ làm việc không sử dụng các số liệu nhân trắc cần thiết thi sản phẩm không thẻ đáp ứng được sự phù hợp tối ưu giữa con người và đối tượng kỹ thuật. Trên thực tế, các nhà kỹ thuật Việt Nam còn ít sử dụng các dẫn liệu nhân trắc và ngược lại nhân trắc học cũng chưa phục vụ đắc lực cho họ.

VÌ vậy, để chuyển từ phạm vi nghiên cứu cơ bản vào lĩnh vực ứng dụng kỹ thuật thỉ điều cần thiết đầu tiên là phải xây dựng một cách khái quát, có hệ thống các chỉ dẫn ứng dụng các dẫn liệu nhân trắc trong thiết kế máy, thiết bị sản xuất, chỗ làm việc. Được sự động viên, khích lệ và tạo điều kiện của lãnh đạo Viện nghiên cứu KHKT - BHLĐ, chúng tôi tiến hành đề tài “ Xây dựng các chỉ tiêu nhân trắc ecgonomi của người lao động Việt Nam làm cơ sở cho thiết kế máy, thiết bị sản xuất, chỗ làm việc " nhằm các mục tiêu: ~ Nghiên cứu bo sung và xây dựng hoàn chinh về cơ bản các chỉ tiêu nhân trắc thiết yếu nhất cho mục tiêu ecgononi. ~ Đề xuất những nguyên tắc và yêu cầu tổng quát nhằm chỉ dẫn phương pháp sử dụng dẫn liệu nhân trắc trong việc tính toán các thông số khi thiết kế máy, thiết bị sản xuất, chỗ làm việc. Chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu này với hy vọng góp phần thúc đây việc ứng dụng nhân trắc vào thực tiễn sản xuất và đởi sống người lao động.

TONG QUAN TAI LIEU Phép nhân trắc được bắt đầu rất sớm trong lịch sử nhân' loại. Ngay từ khi con người biết đo chiều cao của mìÌnh là đã bắt đầu nghiên cứu nhân trắc. Từ xa xưa, các nhà kỹ thuật và khoa học đã nhận thức được mối quan hệ giữa kích thước và sự cân xứng của cơ thê con người. Trong hệ thống kích thước này, cơ thể con người được đo theo bàn tay, bàn chân.

cánh tay, đầu,. Ở thời Phục hưng, các nhà khoa học kiêm nọa sỹ lừng danh nhu Michel - Ange, Leonardo da Vinci,. da ce nhiéu cách dựng tỷ lệ “Vàng” khác nhau như lấy mẫu người có chiều cao bằng 7 đầu rưỡi hoặc 8 đầu. Nhiều đơn vị đo lường có nền tảng tự nhiên dựa trên kích thước thân thê cũng như những hoạt động thường nhật của con người.

Chẳng hạn như inch=1/12 bàn chân, mile, pound, stone. dựa trên các hoạt động của con người ( Neufert, 1993[25] ). Tuy vậy,nhân trắc học chỉ trở thành môn khoa học thực sự từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20.Các trường phái nhân học tiếp sau đó đều dựa trên cơ sở phương pháp Martin mà bỏ sung, hoàn thiện về mặt lý luận và thực tiễn theo truyền thống khoa học của từng nước. Nhân trắc học phát triển và ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau : Nhân trắc nhân chủng học chuyên nghiên cứu hình thái các chủng tộc loài người ; Nhân trắc học đường nghiên cứu thê lực và các tiêu chuân kiểm tra sức khỏe học sinh; Nhân trắc thê dục thê thao nghiên cứu các tiêu chuẩn kiểm tra sức khỏe vận động viên hoặc xác định thiên hướng cũng như lựa chọn vận động viên vào môn thê thao thích hợp nhất ;Nhân trắc y học nghiên cứu sự phát 4 triển cơ thẻ người theo từng thời kỳ phát triển (Nhân trắc so sánh lứa tuôi), xác định các thay đôi hinh thái do bệnh lý, phân loại các tạng người liên quan đến chức năng và đánh giá đúng tỉnh trạng bỉnh thường hay bệnh tật của một người.

Nhân trắc ecgonomi là hướng ứng dụng trẻ nhất của nhân trắc học vào thực tiễn lao động sản xuất. Bước vào thế kỷ 20, khi những thử nghiệm đầu tiên về tổ chức lao động khoa học xuất hiện, loai người đã thực hiện những bước ban đầu trên con đường tạo ra những công cụ lao động “tối ưu” và những điều kiện thuận tiện nhất cho hoạt động lao động. Những thử nghiệm sớm nhất được công nhận rộng rãi trong lĩnh vực tổ chức lao động khoa học là những nghiên cứu của Taylor. Bằng quan sát thực nghiệm, Taylor đã xác định được các kích thước tối ưu cho một số công cụ lao động và hợp lý hóa các thao tác qua phân tích các chuyên động lao động của người công nhân đê loại bỏ các thao tác thừa, những thao tác bất lợi.

Taylor hướng mục tiêu nghiên cứu vào việc sử dụng thời gian làm việc của người công nhân một cách hiệu quả nhất, lựa chọn những người phù hợp với các trang thiết bị hiện có. Tức là, con người phải phù hợp với máy móc. Cùng với cuộc cách mạng kỹ thuật ngày càng phát trién, may móc, thiết bị sản xuất ngày càng được hoàn thiện về tính năng kỹ thuật, nhưng lại nảy sinh một vấn đề mới là năng suất lao động không tăng nhanh như lúc ban đầu , con người không còn theo kịp máy, kiểm soát được máy,. tai nạn lao động tăng cao.

Bởi vậy vào cuối năm 1947 van dé “ kỹ thuật ” (engineering) vốn chỉ tập trung mối quan tâm vào máy được thay bằng “ kỹ thuật có yếu tố con người ” (human factor engineering) tập trung quan tâm đến con người trong mối quan hệ với máy, tức là phải chế tạo máy theo con người, phù hợp với con người. Sau đó lại được phát triển thành “sinh kỹ thuật học” (biotechnology) và thuật ngữ ecgonomi (Ergonomics) được ra đời vào tháng 5 năm 1949 tại Oxford cùng với Hội nghiên cứu 5 ecgonomi (Ergonomics Reseach Society) và tạp chí “Ergonomics ” xuất bản tại London. Năm 1954 lại ra đời “ Hội yếu tố con người ” ( Human factor Society ). Tháng 4 năm 1959, Hội ecgonomi quốc tế ( International Ergonomics Association- IEA) được chính thức thành lập.

Năm 1961, Hội nghị đầu tiên của IEA duoc tổ chức tại Stockholm ( Thụy Điễn). Năm1963, hội ecgonomi dùng tiếng Pháp ( Societé d' Ergonomie de langue Fran¿aise ) được thành lập. Năm 1964, hội nghị quốc tế đầu tiên về Ecgonomi được họp tại Leningrade ( dẫn theo Nguyễn Thế Công, 1990 [3] ). Cũng từ đây, những nghiên cứu về Ecgonomi được đây mạnh nhanh chóng tại nhiều khu vực trên thế giới.