Xác định một số gen phân tử có liên quan đến hội chứng sjsten ở ngƣời việt nam l

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN THỊ HUYỀN XÁC ĐỊNH MỘT SỐ GEN, PHÂN TỬ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HỘI CHỨNG SJS/TEN Ở NGƢỜI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN THỊ HUYỀN XÁC ĐỊNH MỘT SỐ GEN, PHÂN TỬ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HỘI CHỨNG SJS/TEN Ở NGƢỜI VIỆT NAM Chuyên ngành : Nội khoa (Da liễu) Mã số : 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Phạm Thị Lan 2. Riichiro Abe HÀ NỘI - 2021 LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành bằng sự cố gắng, nỗ lực của tôi cùng với sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và tập thể. Nhân dịp hoàn thành công trình này, với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới: - Ban Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được nghiên cứu và hoàn thành luận án.

- Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học, Bộ môn Da liễu và các Bộ môn khác của Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. - Khoa Bệnh da phụ nữ và trẻ em, Khoa Bệnh da nam giới, Khoa Khám bệnh, Khoa xét nghiệm huyết học, sinh hóa, miễn dịch và giải phẫu bệnh, Khoa xét nghiệm vi sinh, Bệnh viện Da liễu Trung ương; Bộ môn Miễn dịch, Học viện Quân y; Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương; Trung tâm Dị ứng-MDLS, Bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. - Xin chân thành cảm ơn PGS. Phạm Thị Lan, Bộ môn Da liễu, Trường Đại học Y Hà Nội, GS.

Riichiro Abe, Đại học Niigata, Nhật Bản đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và xuất bản các bài báo. Tôi cũng xin được chân thành cảm ơn: - Toàn thể cán bộ Bộ môn Da liễu, Trường Đại học Y Hà Nội, toàn thể cán bộ, nhân viên Khoa Bệnh da phụ nữ và trẻ em, Khoa Bệnh da nam giới, Bệnh viện Da liễu Trung ương đã luôn động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành nhiệm vụ công tác và học tập. - Các bệnh nhân tham gia nghiên cứu và người tình nguyện khỏe mạnh đã hợp tác, giúp tôi hoàn thành luận án. - Các bạn bè, đồng nghiệp và người thân trong gia đình đã động viên, khích lệ tôi vượt qua nhiều thử thách trong suốt quá trình thực hiện luận án này.

Hà Nội, ngày 11 tháng 5 năm 2021 Trần Thị Huyền LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Thị Huyền, nghiên cứu sinh khóa 36, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội khoa (Da liễu), xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện, dưới sự hướng dẫn của PGS. Phạm Thị Lan, Bộ môn Da liễu, Trường Đại học Y Hà Nội và GS. Riichiro Abe, Đại học Niigata, Nhật Bản.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của các cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 11 tháng 5 năm 2021 Người viết cam đoan Trần Thị Huyền DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ Tiếng Anh Tiếng Việt ALDEN Algorithm for Drug Causality Bảng điểm xác định thuốc gây dị ứng for Epidermal Necrolysis trong hoại tử thượng bì APC Antigen presenting cell Tế bào trình diện kháng nguyên CCL27 C-C motif chemokine ligand 27 CD Cluster of differentiation Cụm biệt hóa CTCT Apoptosis Chết theo chương trình CTL Cytotoxic T lymphocyte Tế bào T gây độc DIHS Drug-induced hypersensitivity Hội chứng tăng nhạy cảm do thuốc syndrome DNA Deoxyribonucleic acid EM Erythema multiforme Hồng ban đa dạng ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Xét nghiệm hấp phụ miễn dịch gắn Assay enzym FasL Fas ligand Fas phối tử FPR1 Formyl peptide receptor 1 Thụ thể peptid formyl 1 GBFDE Generalized bullous fixed drug Hồng ban cố định nhiễm sắc có bọng eruption nước lan tỏa GM-CSF Granulocyte-macrophage colony- Yếu tố kích thích quần thể bạch cầu stimulating factor hạt-đại thực bào HCs Health controls Chứng khỏe mạnh HHV Human herpes virus Virus herpes ở người HIV Human immunodeficiency virus Virus gây suy giảm miễn dịch ở người HLA Human leukocyte antigen Kháng nguyên bạch cầu người HSV Herpes simplex virus Virus herpes simplex HTTCT Necroptosis Hoại tử theo chương trình IFN-γ Interferon gamma IL Interleukin JAK Janus kinase LTT Lymphocyte transformation test Phản ứng chuyển dạng lympho bào MHC Major histocompatibility complex Phức hợp hòa hợp mô chủ yếu MPE Maculopapular exanthema Phát ban dát sẩn NA Non applicable Không áp dụng NF-κB Nuclear factor-kappaB, Yếu tố nhân kappaB NK Natural killer Diệt tự nhiên NO Nitric oxyd NSA Necrosulfonamid NSAIDs Non-steroid antiinflammatory drugs Thuốc chống viêm không steroid ODSR Ordinary drug skin reaction Dị ứng thuốc thể thông thường PBMC Peripheral blood monocyte Tế bào đơn nhân máu ngoại vi PCR Polymerase chain reaction Phản ứng khuyếch đại chuỗi polymerase PE Phycoerythin SA Streptavidin SCARs Severe cutaneous adverse drug Phản ứng thuốc nặng có biểu hiện ở da reactions SCORTEN SCORe for TEN Bảng điểm đánh giá độ nặng TEN SJS Stevens-Johnson syndrome Hội chứng Stevens-Johnson SMX Sulfamethoxazol SSO Sequence-specific oligonucleotide Chuỗi ngắn nucleotid có trình tự đặc hiệu TCR T cell receptor Thụ thể tế bào T TEN Toxic epidermal necrolysis Hoại tử thượng bì nhiễm độc Th T helper T hỗ trợ TNF-α Tumour necrosic factor alpha Yếu tố hoại tử u anpha TTTB Tái tạo thượng bì MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái niệm, thuật ngữ. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của SJS/TEN. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm cận lâm sàng. Tiên lượng và biến chứng. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của SJS/TEN. Cơ chế bệnh sinh.

Phân tử HLA và sự trình diện kháng nguyên. Sơ lược lịch sử về HLA. Cụm gen HLA, vai trò của phân tử HLA. Một số cytokin liên quan tới SJS/TEN.

Khái niệm chung về cytokin. Một số cytokin liên quan tới SJS/TEN đã được nghiên cứu. Các nghiên cứu ở Việt Nam liên quan đến SJS/TEN. 38 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Nhóm bệnh nhân SJS/TEN. Nhóm bệnh nhân EM. Nhóm chứng khỏe mạnh.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Các bước nghiên cứu. Một số kỹ thuật xét nghiệm thực hiện trong nghiên cứu. Một số biến số, chỉ số trong nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu.

Cách khống chế sai số trong nghiên cứu. 64 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Xác định một số gen (allele HLA-B) liên quan đến hội chứng SJS/TEN ở người Việt Nam. Đặc điểm chung của các bệnh nhân SJS/TEN.

Xác định một số gen (allele HLA-B) liên quan đến hội chứng SJS/TEN ở người Việt Nam. Định lượng granulysin và 13 cytokin huyết thanh trong hội chứng SJS/TEN. Nồng độ granulysin huyết thanh. Nồng độ các cytokin huyết thanh.

Mối tương quan giữa nồng độ granulysin, một số cytokin huyết thanh ở nhóm SJS/TEN. Thay đổi nồng độ huyết thanh một số cytokin trước và sau điều trị corticosteroid toàn thân ở nhóm SJS/TEN. Mối liên quan giữa nồng độ granulysin, một số cytokin huyết thanh với diện tích thương tổn da, điểm SCORTEN ở nhóm SJS/TEN. 102 Chƣơng 4: BÀN LUẬN.

Xác định một số gen (allele HLA-B) liên quan đến hội chứng SJS/TEN ở người Việt Nam. Đặc điểm chung của các bệnh nhân SJS/TEN. Xác định một số gen (allele HLA-B) liên quan đến hội chứng SJS/TEN ở người Việt Nam. Định lượng granulysin và 13 cytokin huyết thanh trong hội chứng SJS/TEN.

Nồng độ granulysin huyết thanh. Nồng độ 13 cytokin huyết thanh. 142 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Bảng điểm SCORTEN.

Các đặc tính dược lý-gen đặc hiệu cho dân tộc trong SCARs. Tóm tắt về một số cytokin. Bảng điểm ALDEN. Mô tả các biến số trong nghiên cứu.

Đặc điểm chung của các bệnh nhân SJS/TEN. Các thuốc gây dị ứng trong SJS/TEN. Thời gian từ khi dùng thuốc tới khi khởi phát. Diện tích thương tổn da.

Điểm SCORTEN 6 tiêu chí của nhóm SJS/TEN. Thương tổn các niêm mạc trong SJS/TEN. Các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng khác. Thuốc điều trị và thời gian TTTB.

Kết quả genotype HLA-B. Đặc điểm của nhóm EM, SJS/TEN và HCs. So sánh nồng độ các cytokin huyết thanh tại thời điểm nhập viện (pg/ml) của ba nhóm. So sánh nồng độ các cytokin (pg/ml) của nhóm SJS và TEN tại thời điểm nhập viện.

So sánh nồng độ cytokin (pg/ml) của nhóm SJS/TEN theo thời gian 87 Bảng 3. So sánh nồng độ các cytokin (pg/ml) của nhóm SJS/TEN theo sử dụng corticosteroid toàn thân trước khi nhập viện. So sánh nồng độ các cytokin huyết thanh (pg/ml) lúc nhập viện và lúc TTTB ở nhóm SJS/TEN. 93 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Nồng độ granulysin huyết thanh của ba nhóm tại thời điểm nhập viện. Nồng độ granulysin huyết thanh của nhóm SJS và TEN tại thời điểm nhập viện. Nồng độ granulysin huyết thanh theo thời gian khởi phát của nhóm SJS/TEN. Nồng độ granulysin huyết thanh ở nhóm SJS/TEN theo giới tính tại thời điểm nhập viện.

Tương quan giữa nồng độ granulysin huyết thanh và tuổi. Nồng độ granulysin huyết thanh của nhóm SJS/TEN theo điều trị corticosteroid trước khi nhập viện. So sánh nồng độ granulysin huyết thanh lúc nhập viện và lúc TTTB của nhóm SJS/TEN. Nồng độ TNF-α, IFN-γ và IL-2 ở 48 bệnh nhân SJS/TEN.

Nồng độ IL-4, IL-5 và IL-13 ở 48 bệnh nhân SJS/TEN. Nồng độ IL-1β, IL-6 và IL-8 ở 48 bệnh nhân SJS/TEN. Nồng độ huyết thanh các cytokin ở 48 bệnh nhân SJS/TEN. Nồng độ các cytokin của Th1.

Nồng độ các cytokin của Th2. Nồng độ IL-1β, IL-6 và IL-8. Nồng độ GM-CSF, IL-12, IL-17A và IL-10. Tương quan giữa nồng độ granulysin và IFN-γ huyết thanh.

Tương quan giữa nồng độ GM-CSF và IL-1β. Mối tương quan giữa nồng độ IL-2 và IL-1β. Sự thay đổi một số cytokin trước và sau điều trị corticosteroid toàn thân. Tương quan giữa diện tích da với nồng độ IFN-γ.

Tương quan giữa điểm SCORTEN và nồng độ granulysin. Tương quan giữa điểm SCORTEN và nồng độ IL-8. Tương quan giữa điểm SCORTEN và nồng độ IFN-γ .