Vũ bằng trong lịch sử văn học việt nam hiện đại luận ántiến sĩ 5 04 01

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------ HÀ MINH CHÂU VŨ BẰNG TRONG LỊCH SỬ VĂN HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI Chuyên ngành: LÝ THUYẾT VÀ LỊCH SỬ VĂN HỌC Mã số: 5.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRẦN HỮU TÁ Thành phố Hồ Chí Minh – 2010 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hồ Chí Minh, ngày 07 tháng 10 năm 2010 Hà Minh Châu MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt MỞ ĐẦU 1.

Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Lịch sử vấn đề.

Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. 18 NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHÀ VĂN VŨ BẰNG QUA BA CHẶNG ĐƯỜNG HOẠT ĐỘNG 1.1- Cuộc sống và hoạt động những năm trước 1945 .1 Cuộc sống những năm trước 1945 .2 Hoạt động báo chí và hoạt động văn học.2 - Cuộc sống và hoạt động trong vùng Hà Nội tạm chiếm .1 Cuộc sống những ngày tản cư và hồi cư .2 Hoạt động báo chí và hoạt động văn học.3- Cuộc sống và hoạt động ở đô thị miền Nam .1 Cuộc sống trong hai thập kỉ di cư ở miền Nam .2 Hoạt động báo chí và hoạt động văn học.4- Vũ Bằng – một số phận vinh quang và cay đắng.1 Nỗi đau bị lãng quên .2 Niềm vinh quang còn lại.

50 CHƯƠNG 2 TÌNH YÊU VĂN HOÁ DÂN TỘC – CẢM HỨNG CHỦ ĐẠO TRONG SÁNG TÁC CỦA VŨ BẰNG 2.1 - Quan niệm của Vũ Bằng về văn hoá và văn hoá dân tộc .1 Khái niệm văn hoá .2 Văn hoá và văn hoá dân tộc trong quan niệm của Vũ Bằng .2 - Cảm hứng văn hoá cội nguồn .1 Tình yêu thiên nhiên đất nước .2 Trăn trở về văn hoá truyền thống .3 Từ ý thức đến trách nhiệm .3 – Tình yêu văn hoá dân tộc nồng nhiệt.1 Những lễ hội thường niên .2 Những phong tục dân tộc .3 Những thú chơi tao nhã .4 Văn hoá ẩm thực .1 Thời trân quê hương Bắc - Nam .2 Văn hoá ẩm thực .3 Ẩm thực và hiện thực đất nước .4 Ẩm thực và tâm trạng, cảm xúc của nhà văn. 94 CHƯƠNG 3 ĐẶC ĐIỂM SÁNG TÁC VĂN CHƯƠNG CỦA VŨ BẰNG 3.1 – Quan niệm về văn học của Vũ Bằng .1 Quan niệm về nhà văn, nghề văn .2 Quan niệm về tiểu thuyết .2 – Đặc điểm truyện ngắn và tiểu thuyết Vũ Bằng .1 Những chuyện “gần đời, thiết thực” .2 Nhân vật tâm trạng, cảm xúc.3 Những bức thư làm nên truyện .4 “Kiểu nhân vật tái xuất hiện” .3 – Đặc điểm kí Vũ Bằng.1 Chất trữ tình.2 Chất thế sự .3 Điểm nhìn trần thuật .5 Sự xâm nhập giữa các thể kí .6 Ngôn ngữ nghệ thuật kí Vũ Bằng .1 Ngôn ngữ kí đậm tính hiện đại .2 Ngôn ngữ kí giàu chức năng thông tin thẩm mĩ .Ngôn ngữ kí giàu tính hình tượng .1 Giọng tâm tình .2 Giọng triết luận .3 Giọng hoạt kê. 196 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 200 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

217 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. BCH HNV : Ban chấp hành Hội Nhà văn 2. BCH TW : Ban chấp hành Trung ương 3. HNV : Hội Nhà văn 4.

HNVVN : Hội Nhà văn Việt Nam 5. KHXH : Khoa học xã hội 6. LATS : Luận án Tiến sĩ 7. Nxb : Nhà xuất bản 8.

TCVH : Tạp chí Văn học 9. TCNCVH : Tạp chí Nghiên cứu văn học 10.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh 11. [9] : Tài liệu số 9 ở mục Tài liệu tham khảo 13.19] : Tài liệu số 9 ở mục Tài liệu tham khảo, trang 19 14. * (9) : Chú thích số 1 trang 9 ở phần Phụ chú.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Văn học Việt Nam từng ghi nhận sự góp mặt của nhiều nhà văn, nhà thơ từ xưa đến nay. Tuy nhiên, xuất phát từ nhiều lí do, không phải tác phẩm nào ra đời cũng được người đọc yêu thích, đón nhận ngay. Và không phải nhà văn, nhà thơ nào cũng được tìm hiểu, nghiên cứu một cách đầy đủ, khách quan.

Vũ Bằng là một trong những trường hợp như thế. Chúng ta có thể thấy rõ tầm đón đợi của công chúng đối với tác phẩm của ông ở mỗi thời khác nhau như thế nào. Có thể nói, những biến đổi của hoàn cảnh lịch sử, kinh nghiệm sống, nhận thức chính trị, vốn văn hoá, trạng thái tâm lí… đã có ảnh hưởng rất lớn đến sự tiếp nhận của người đọc và tạo nên sự khác biệt ấy. Đồng hành cùng thời cuộc của đất nước, từ những năm ba mươi của thế kỉ XX, Vũ Bằng liên tục sáng tác nhiều tác phẩm với nhiều thể loại khác nhau.

Nhưng việc nghiên cứu, tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của Vũ Bằng, cũng như việc xuất bản và tái bản tác phẩm của ông, lại có sự “chững lại” từ sau ngày đất nước thống nhất. Từ khi nhà văn được công nhận là chiến sĩ tình báo như một sự minh oan, xoá đi những định kiến bất thành văn, cuộc đời và sự nghiệp của ông đã thu hút mạnh mẽ sự quan tâm của độc giả và các nhà nghiên cứu. Những năm cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI, sự xuất hiện các bài viết, các công trình nghiên cứu về Vũ Bằng, cũng như việc tái bản liên tục nhiều tác phẩm của ông, đã trở thành sự kiện có ý nghĩa trong văn học Việt Nam hiện đại. Điều đó cho thấy xã hội đã quan tâm và đánh giá công bằng, khoa học hơn những đóng góp của nhà văn đối với nền văn học nước nhà.

Đó cũng chính là một trong những yếu tố góp phần khẳng định vị trí của Vũ Bằng trong lòng công chúng và trong nền văn học dân tộc. Vũ Bằng hiện diện trên văn đàn Việt Nam từ những năm 30 của thế kỉ XX, lúc còn rất trẻ. Từ đấy, như con tằm nhả tơ, ông miệt mài sáng tạo, “dệt” cho đời những tác phẩm văn học có giá trị. Ông viết nhiều thể loại, phản ánh nhiều vấn 2 đề về xã hội, con người trong nhiều bối cảnh khác nhau của cuộc sống với phong cách riêng biệt, góp những gam màu sống động cho nền văn học hiện đại nước nhà.

Gần hai phần ba cuộc đời chuyên tâm cho sáng tác, Vũ Bằng đã để lại một văn nghiệp rất đáng chú ý. Cai, Miếng ngon Hà Nội, Thương nhớ Mười hai …là những tác phẩm lớn, luôn được đón nhận, đã thật sự neo đậu trong lòng người đọc, trong đời sống văn học, dù thời cuộc có lắm đổi thay.So với những nhà văn cùng thế hệ, cuộc đời và sáng tác của Vũ Bằng quả có nhiều điểm không bình thường: vừa hoạt động tình báo, vừa sáng tác văn chương, vừa viết báo, lại chịu nhiều khổ đau, oan ức trong cuộc đời, phải sáng tác trong nhiều hoàn cảnh khác nhau… Điều này làm nên nét đặc biệt, thôi thúc sự quan tâm, tìm hiểu của người đọc và của những người làm công tác nghiên cứu. Không những thế, từ những năm sau đổi mới, khi những nghi vấn về cuộc đời và về văn nghiệp của Vũ Bằng được làm sáng tỏ, ông trở thành một trong số ít các nhà văn Việt Nam có số lượng tác phẩm tái bản nhiều, lại có tác phẩm được chọn đưa vào sách giáo khoa. Vì vậy, việc nghiên cứu về cuộc đời và văn nghiệp của Vũ Bằng - để xác định vị trí của ông trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại - là việc làm không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn, nhằm “ trân trọng những giá trị văn chương đích thực của ông”.

Tất cả điều đó là lí do để chúng tôi quyết định chọn đề tài Vũ Bằng trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại làm đối tượng nghiên cứu cho luận án của mình.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Dựa trên những thành tựu cũng như những vấn đề chưa được giải quyết triệt để trong thực tiễn nghiên cứu Vũ Bằng, luận án hướng tới việc giải quyết một số vấn đề sau: 2. Tìm hiểu về hoàn cảnh xã hội, hoàn cảnh bản thân nhà văn, để lí giải về cuộc đời lắm éo le và nhiều oan ức của ông nhằm khẳng định Vũ Bằng là một hiện tượng văn học đặc biệt.  Vũ Bằng, (2001), Bốn mươi năm nói láo, NXB Văn hóa- Thông tin , Lời nói đầu, Tr. Nhìn lại những nhận định, đánh giá của các nhà nghiên cứu từ trước đến nay về Vũ Bằng, lí giải những quan điểm đó trên những cơ sở thực tế để có một cách nhìn tương đối khái quát, thoả đáng về vị trí và những đóng góp nhất định của ông vào tiến trình văn học dân tộc và cả những ảnh hưởng tích cực đối với nhiều cây bút đương thời.

Nghiên cứu sáng tác của Vũ Bằng, nắm bắt những khía cạnh nội dung và nghệ thuật quan trọng nhất để khẳng định những đóng góp cụ thể của nhà văn trong sáng tạo văn học, nhằm góp phần khẳng định một phong cách nghệ thuật, một nhân cách nghệ sĩ đáng khâm phục, đã sống và viết hết mình cho văn xuôi hiện đại Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là cuộc đời và những hoạt động đa dạng, phong phú cũng như văn nghiệp của nhà văn Vũ Bằng trong hơn bốn mươi năm cầm bút, qua ba chặng đường lịch sử của văn học Việt Nam hiện đại (trước 1945, chín năm kháng chiến chống Pháp, hai mươi năm chống Mỹ). Phạm vi đề tài Để nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đặt nhà văn Vũ Bằng trong bối cảnh văn học Việt Nam hiện đại nói chung và trong toàn bộ hành trình sáng tác của ông nói riêng để khai thác dấu ấn Vũ Bằng ở các phương diện: con người hoạt động nhiều mặt, tình yêu văn hoá dân tộc và các thể loại sáng tác, đặc biệt là thể loại kí.

LỊCH SỬ VẤN ĐỀ Vũ Bằng là một trong những hiện tượng văn học mà ngay từ khi xuất hiện trên văn đàn đã thu hút sự quan tâm của công chúng cũng như các nhà nghiên cứu. Trên rất nhiều sách, báo, tạp chí đã xuất bản trong và ngoài nước, Vũ Bằng được nghiên cứu và giới thiệu về nhiều mặt, với nhiều góc độ khác nhau. Theo diễn trình thời gian và theo vấn đề, chúng tôi chia quá trình nghiên cứu Vũ Bằng làm ba giai đoạn.