Văn xuôi viết cho thiếu nhi của đoàn lư luận án tiến sĩ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM  PHẠM THỊ QUYÊN VĂN XUÔI VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA ĐOÀN LƢ LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Thái Nguyên - Năm 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM  PHẠM THỊ QUYÊN VĂN XUÔI VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA ĐOÀN LƢ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60.21 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Lê Hồng My Thái Nguyên - Năm 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kì công trình nào khác. này đã đƣợc chỉnh sửa theo ý kiến đóng góp của hội đồng chấm luận văn ngày 07 tháng 06 năm 2014.

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2014 Tác giả luận văn PHẠM THỊ QUYÊN Xác nhận Xác nhận của Khoa chuyên môn của ngƣời hƣớng dẫn khoa học Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ Lời cam đoan Mục lục. 1 PHẦN NỘI DUNG. 10 Chƣơng 1: NHÀ VĂN ĐOÀN LƢ VÀ CẢM HỨNG SÁNG TÁC. 10 TRONG VĂN XUÔI VIẾT CHO THIẾU NHI.

Giới thiệu nhà văn Đoàn Lƣ. Người con của mảnh đất đầu nguồn cách mạng, giàu truyền thống văn hoá, văn học. Một trí thức vùng cao tiêu biểu, một nghệ sĩ đa tài. Bước chuyển bất ngờ trong sự nghiệp từ ước muốn làm được “điều gì đó” cho trẻ thơ.

Nguồn cảm hứng trong sáng, lãng mạn hƣớng về thế giới trẻ thơ. Cảm hứng về khung cảnh vùng cao. Đề cao các giá trị văn hóa truyền thống. Cảm hứng trân trọng ngợi ca những con người miền núi “lên đường không bé nhỏ”.

Cảm hứng khoa học táo bạo, lãng mạn. 39 * Tiểu kết chƣơng 1. 43 Chƣơng 2: THIẾU NHI CỦA ĐOÀN LƢ. Kho kiến thức hấp dẫn từ những trang văn.

Những kiến thức đời sống phong phú, thú vị và thiết thực. 52 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Những bài học nhận thức - giáo dục phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi. Những “cuốn sách nhỏ” nuôi dưỡng “tâm hồn lớn”.

Những bài học giáo dục kĩ năng sống. 65 * Tiểu kết chƣơng 2. 72 Chƣơng 3: MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU. Sự hóa thân linh hoạt của ngƣời trần thuật.

Hóa thân vào những con vật thông minh. Hóa thân vào các em thiếu nhi. Ngôn ngữ mang đậm sắc thái của thiếu nhi vùng cao. Ngôn ngữ giàu chất trữ tình.

Ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi. Ngôn ngữ mang sắc thái Tày. Giọng điệu chủ đạo: hài hƣớc và dí dỏm hồn nhiên. 88 * Tiểu kết chƣơng 3:.

93 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Nếu ví văn học , thì văn học thiếu nhi nhƣ một khoảng rừng xanh non, góp phần tạo nên sự phong phú của văn học dân tộc. Theo nhà nghiên cứu Phƣơng Lựu: văn học ngƣời lớn và văn học thiếu nhi là những hiện tƣợng có quan hệ lẫn nhau.

Đó không chỉ là hai dạng sáng tạo mà còn là những bình thông nhau. Thiếu văn học cho trẻ em thì lịch sử văn học ngƣời lớn cũng nhƣ ý nghĩa của nó sẽ không đầy đủ. Còn theo ý kiến của nhà thơ Hữu Thỉnh: “Văn học thiếu nhi rất quan trọng và không thể thiếu. Mỗi tác phẩm có giá trị được ví như một người thầy không những bồi dưỡng tâm hồn mà còn định hướng cho các em” [12].

Là một bộ phận của văn học dân tộc, ra đời và phát triển từ sau cách mạng tháng tám, đến nay văn học thiếu nhi của ta đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể; đã có những cây bút để lại dấu ấn sâu đậm với bạn đọc tuổi thơ: Tô Hoài, Võ Quảng, Nguyễn Huy Tƣởng, Phạm Hổ, Xuân Quỳnh, Phùng Quán, Phong Thu, Tạ Duy Anh, Nguyễn Nhật Ánh, Trần Thiên Hƣơng, Lê Cảnh Nhạc, Nguyễn Ngọc Thuần v.v… Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, số nhà văn chuyên tâm sáng tác cho thiếu nhi chƣa nhiều. Trong bài viết Cảm nhận về văn học thiếu nhi Việt Nam đầu thế kỉ XXI, PGS. Lã Thị Bắc Lý đã tổng kết những thành tựu của văn học thiếu nhi 20 năm cuối thế kỉ XX, đồng thời ghi nhận công lao đóng góp của các nhà văn đã bền bỉ sáng tác cho lứa tuổi này. Theo đánh giá của tác giả, ta thấy hầu hết các nhà văn sáng tác cho thiếu nhi đều là ngƣời sinh sống và làm việc ở những thành phố lớn, những trung tâm văn hóa lớn: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng,…và chủ yếu là khu vực miền nam, miền xuôi.

Số nhà văn ngƣời dân tộc thiểu số miền núi tham gia vào mảng văn học này còn hiếm hoi. Trƣớc thực tế đó, viết cho thiếu nhi là điều đáng khích lệ. Đặc biệt, những cây bút miền núi viết cho thiếu nhi càng xứng đáng đƣợc khuyến khích và trân trọng. Đoàn Lƣ là một trong số ít những nhà văn dân tộc miền núi sáng tác cho thiếu nhi.

Ông là ngƣời dân tộc Tày, sống và làm việc tại Cao Bằng – mảnh đất biên cƣơng gắn với tên tuổi của các nhà văn, nhà thơ dân tộc thiểu số: Bàn Tài Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Đoàn, Vi Hồng, Y Phƣơng, Cao Duy Sơn, Hoàng Triều Ân sáng tác dành cho ngƣời lớn thì Đoàn Lƣ lại chọn cho mình một lối đi riêng. Ông dành phần lớn thời gian, tâm sức viết cho thiếu nhi. Đến nay, Đoàn Lƣ đã có những thành công đáng ghi nhận ở mảng văn học này. Ông là tác giả quen thuộc và có uy tín với nhà xuất bản Kim Đồng.

Sáng tác của ông đã đến với thiếu nhi dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa. Từ năm học 2011-2012, truyện ngắn Cô bé nhặt hoa rụng đƣợc chọn giảng dạy cho học sinh lớp 7, trong chƣơng trình ngữ văn địa phƣơng tỉnh Cao Bằng. Sáng tác của Đoàn Lƣ đã vƣợt ra biên giới của những bản làng xa xôi, nhỏ bé để đến với bạn đọc thiếu nhi cả nƣớc. Nhà xuất bản Trẻ thành phố Hồ Chí Minh đã mua bản quyền và chọn in tác phẩm Kỉ niệm về một dòng sông trong “Tuyển truyện hay dành cho thiếu nhi” (tháng 4/2013).

Cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tƣởng Lêna-Kítti cô bé siêu nhân đƣợc Đài truyền hình Trung Ƣơng chọn giới thiệu trong chƣơng trình“Mỗi ngày một cuốn sách”, kênh VTV1 (ngày 13/01/2010). Sách truyện thiếu nhi của Đoàn Lƣ đƣợc in và tái bản bởi nhiều nhà xuất bản có uy tín, đƣợc chọn vào“Tủ sách thiếu nhi” hay “Tủ sách vàng” và có mặt trong nhiều tuyển tập. Trong “Thư viện sách nói dành cho người khiếm thị” - thƣ viện sách nói online lớn nhất Việt Nam, Đoàn Lƣ cũng đƣợc chọn 3 tác phẩm (Tướng cướp hoàn lương; Chân trời rộng mở ; Những mạch nước). Nhà văn đã vinh dự nhận đƣợc nhiều giải thƣởng về sáng tác văn học dành cho thiếu nhi.

Tác giả luận văn hiện là giáo viên THPT tại Cao Bằng. Quá trình công tác đã giúp tác giả nhận thức sâu sắc vai trò của văn học đối với công tác giáo dục thiếu niên tại địa bàn miền núi. Sự quan tâm đến văn học thiếu nhi (Năm 2007, tác giả đã thực hiện đề tài: “Tuổi thiếu niên trong Ti-Mua và đồng đội của A. Gaiđa”- Khóa luận tốt nghiệp tại trƣờng ĐHSP I Hà Nội) cùng với niềm tự hào về truyền thống văn học của quê hƣơng Cao Bằng và nhu cầu bồi dƣỡng, nâng cao kiến thức phục vụ công tác giáo dục thiếu nhi cũng là những lý do khiến tác giả luận văn lựa chọn đề tài Văn xuôi viết cho thiếu nhi của Đoàn Lư.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Đoàn Lƣ bắt đầu sáng tác từ 1995 với tác phẩm Lão Lìm đƣợc giới thiệu trên báo Thiếu niên Tiền phong. Đến năm 1997, ông đã hiện diện trong lĩnh vực sáng tác với tƣ cách một nhà văn viết cho thiếu nhi. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã tập hợp và phân loại những tài liệu nghiên cứu theo nhóm nhƣ sau: 1. Nhóm bài giới thiệu về Đoàn Lư trong các công trình nghiên cứu về văn học thiếu nhi và văn học thiểu số Việt Nam: Trong giáo trình Văn học trẻ em (Nhà xuất bản Đại học Sƣ phạm, 2003) và bài viết “Văn học thiếu nhi thời kì đổi mới” (trích Văn học Việt Nam sau 1975 - những vấn đề nghiên cứu và giảng dạy, NXB Giáo Dục, năm 2006), PGS.TS Lã Thị Bắc Lý đề cập đến truyện ngắn Kiềng ba chân và Chân trời rộng mở của Đoàn Lƣ và nhận xét: “Tác phẩm đã khiến người đọc càng hiểu và yêu mến sự hồn nhiên, mộc mạc, đời sống tâm hồn chất phác mà biết bao nghĩa tình của con người vùng cao” [16, tr.

Năm 2011, trong công trình nghiên cứu Văn học dân tộc thiểu số Việt Nam thời kì hiện đại - một số đặc điểm PGS. TS Trần Thị Việt Trung – TS. Cao Thị Hảo đã nêu tên 4 tập truyện của Đoàn Lƣ. Trong đó có 3 tập truyện thiếu nhi: Miếng hiểm cuối cùng (1995); Tướng cướp hoàn lương (1997); Ngựa hoang lột xác (1998).

Năm 2013, khi nghiên cứu: Bản sắc dân tộc trong sáng tác của một số nhà văn dân tộc thiểu số, PGS.TS Đào Thủy Nguyên và nhóm nghiên cứu đã khảo sát 4 tập truyện của Đoàn Lƣ. Trong đó Miếng hiểm cuối cùng (1995); Lêna-Kítti cô bé siêu nhân (2009) và một số tác phẩm của Những truyện ngắn chọn lọc (2006) là văn học thiếu nhi. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của một đề tài rộng, trọng tâm nghiên cứu là “bản sắc dân tộc”. Do đó, sáng tác của Đoàn Lƣ cũng chỉ đƣợc điểm qua trong mục“cảm hứng về thiên nhiên, đất nước” với Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ nhận định: “Nhiều truyện ngắn của Đoàn Lư (…) là lời cảnh báo con người trước những hành động tàn ác, gây sự với thiên nhiên” [46, tr.

Nhƣ vậy, trong các công trình nghiên cứu về văn học thiểu số, Đoàn Lƣ đƣợc giới thiệu với tƣ cách là một nhà văn dân tộc Tày, sáng tác đặt trong sự phát triển chung của văn học thiểu số chứ chƣa đƣợc khẳng định là nhà văn viết cho thiếu nhi một cách chuyên nghiệp. Còn trong các công trình nghiên cứu về văn học thiếu nhi, ông đƣợc coi là một nhà văn miền núi có tác phẩm sáng tác cho thiếu nhi song chƣa đƣợc chú ý tới một cách hệ thống.