Văn hóa phật giáo trong đời sống của người việt ở lào luận án tiến sĩ 62 31 70 0

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- NGUYỄN VĂN THOÀN VĂN HÓA PHẬT GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- NGUYỄN VĂN THOÀN VĂN HÓA PHẬT GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀO Ngành: VĂN HÓA HỌC Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRẦN HỒNG LIÊN Người phản biện độc lập: 1. NGUYỄN HỒNG DƯƠNG 2. PHẠM ĐỨC THÀNH Người phản biện: 1.

TRƯƠNG VĂN CHUNG 2. PHẠM ĐỨC THÀNH 3. PHAN AN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu của luận án này là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Tác giả luận án NGUYỄN VĂN THOÀN i MỤC LỤC DẪN NHẬP.

Lý do nghiên cứu. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Mục đích, Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi, Giả thuyết và Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án. Nguồn tài liệu của luận án. Kết cấu của luận án. 25 CHƯƠNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Một số khái niệm và lý thuyết tiếp cận. Một số khái niệm. Các lý thuyết tiếp cận. Khái quát về văn hóa Lào.

Cộng đồng người Việt ở Lào. Khái quát về quá trình hình thành cộng đồng người Việt ở Lào. Đặc điểm cộng đồng người Việt ở Lào. Khái quát về Phật giáo của người Việt ở Lào.

Quá trình hình thành và phát triển. Hiện trạng Phật giáo của người Việt ở Lào. 68 Tiểu kết chương 1. 73 ii CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM PHẬT GIÁO CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀO 2.

Sự dung hợp và tính đa dạng. Thể hiện qua tông phái và nghi lễ. Dung hợp với tín ngưỡng dân gian, bản địa. Thể hiện qua kiến trúc.

Thể hiện qua bài trí tượng thờ. Tính nhập thế. Tinh thần vì đạo pháp – vì dân tộc. Hoạt động từ thiện – xã hội.

Hoạt động kinh tế - văn hóa. Tinh thần đạo hiếu, phóng sanh và ăn chay. Tính dân gian và thực tiễn. Thể hiện qua phương pháp tu tập và kinh tụng hàng ngày.

Thể hiện qua các khóa tu học giáo lý. Thể hiện qua nhân lực và cơ sở tôn giáo. Thể hiện qua pháp phục - ẩm thực. 123 Tiểu kết chương 2 .129 CHƯƠNG 3 VAI TRÒ PHẬT GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀO 3.

Một số nét tiêu biểu trong sinh hoạt Phật giáo. An cư Kiết hạ. Khóa tu Bát Quan Trai Giới và khóa tu niệm Phật. Gia đình Phật tử.

Ban hộ tự. Ban hộ niệm. Nghi lễ vòng đời của người Việt ở Lào. Một số quan niệm và kiêng kỵ trong thời gian mang thai.

Lễ đầy tháng và lễ thôi nôi. Lễ hội Phật giáo của người Việt ở Lào. Lễ cầu an đầu năm. Lễ Phật đản sinh.

Lễ hội Vu lan – Báo hiếu. Lễ Rằm tháng Mười .185 Tiểu kết chương 3 .190 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do nghiên cứu Lào là quốc gia láng giềng thân thiện có mối quan hệ truyền thống đặc biệt lâu đời với Việt Nam. Việt Nam luôn coi trọng hợp tác với Lào trong công cuộc phát triển đất nước và luôn làm hết sức mình để thúc đẩy mạnh mẽ mối quan hệ hữu nghị hợp tác giữa hai nước, nhất là sau tuyên bố của Kuala Lumpur về việc hình thành cộng đồng ASEAN 2015 và tầm nhìn ASEAN đến 2025.

Một trong những nhân tố quan trọng góp phần thắt chặt tình đoàn kết gắn bó keo sơn và là cầu nối hữu nghị cho mối quan hệ giữa hai quốc gia, không thể không đề cập đến bà con Việt kiều. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận quan trọng không thể tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế, cũng như giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc. Hiện nay, Việt Nam có một số lượng lớn kiều bào ở khắp năm châu trên thế giới, đó là tiềm năng quan trọng về nguồn nhân lực cho đất nước. Vì vậy, việc nghiên cứu cộng đồng người Việt đang sinh sống trong các nước thành viên trong cộng đồng ASEAN, trong đó có Lào, là cần thiết.

Lào là một trong những quốc gia trên thế giới có số lượng lớn người Việt Nam sinh sống. Vào thời kỳ đầu di cư đến Lào, tuy gặp phải nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, nhưng người Việt vốn có truyền thống tín ngưỡng Phật giáo, nên đã không gặp quá nhiều trở ngại khi hòa nhập vào hoàn cảnh văn hóa - xã hội Lào - một xã hội mà đạo Phật đã thấm sâu vào đời sống, cách nghĩ, cách làm của mọi người dân Lào, đã trở thành những giá trị tinh thần vô giá cho người dân Lào. Cho đến nay, ở hầu khắp mọi miền đất nước Lào đều có người Việt sinh sống, nhưng tập trung ở các tỉnh, thành phố có kinh tế phát triển như: cố đô Luang Phrabang, thủ đô Vientiane, Savannakhet và Champasak. Với bản chất cần cù, chăm chỉ và chân thành trong công việc, di dân Việt luôn được người dân Lào quý mến và giúp đỡ.

2 Hiện nay, người Việt Nam ở Lào có khoảng 10 vạn người1, bao gồm cả người Lào gốc Việt, Việt kiều và người Việt mới sang nhưng có ý muốn định cư lâu dài (Tổng Hội người Việt Nam tại CHDCND Lào, 2015, tr. Theo số liệu thống kê của Trung tâm Thống kê Quốc gia Lào, năm 2015, tổng dân số nước Lào có 6,492,228 người (Trung tâm Thống kê Quốc gia Lào, 2015, tr. Sự hiện diện của cộng đồng người Việt ở Lào từ trước đến nay đã có nhiều đóng góp quan trọng trên nhiều lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa, giáo dục đối với sự nghiệp phát triển xã hội Lào, đã góp phần làm nên một trong những đặc trưng của quan hệ đặc biệt giữa hai nhà nước Việt Nam - Lào. Từ buổi đầu du nhập, đạo Phật của người Việt ở Lào là chỗ dựa tinh thần cho người Việt trong cuộc sống mưu sinh ở Lào.

Ngôi chùa Việt ở Lào không chỉ là nơi đem lại sự bình an cho người sống, mà còn là nơi yên nghỉ của bao thế hệ người Việt ở Lào. Nhà sư vừa là người bạn an ủi mỗi khi gặp trắc trở trong cuộc sống, vừa là người tiếp dẫn khi nhắm mắt xuôi tay, từ giã cõi trần. Đạo Phật của người Việt ở Lào là nhịp cầu để đưa người Việt ở đây về với cội nguồn dân tộc. Ngôi chùa là nơi hội tụ hồn thiêng dân tộc, không giống như chùa Lào, chùa Việt ở Lào không chỉ thờ Phật mà còn thờ các anh hùng, liệt sĩ đã ngã xuống vì dân tộc.

Có thể thấy, trong hầu hết các lĩnh vực đời sống văn hóa – xã hội, đạo Phật đều nhập thế và đồng hành cùng người dân Việt ở Lào. Do đó, sẽ thật thiếu sót, không toàn diện khi nghiên cứu về cộng đồng người Việt ở Lào nếu không đề cập đến đời sống tôn giáo của họ. Từ thực tế đó, chúng tôi quyết định thực hiện luận án mang tên Văn hóa Phật giáo trong đời sống của người Việt ở Lào, nhằm bổ sung thêm nguồn tư liệu cho công tác nghiên cứu về văn hóa cộng đồng người Việt Nam ở Lào. 1 Nếu so sánh với các nước có người Việt Nam sinh sống như: Mỹ (có 2,2 triệu người Việt Nam), Pháp (có 300 ngàn người Việt Nam), Úc (có 250 ngàn người Việt Nam), Canada (có 250 ngàn người Việt Nam), Trung Quốc (có 18 ngàn người Việt Nam), Thái Lan (có 120 ngàn người Việt Nam) và Campuchia (có 156,3 ngàn người Việt Nam), thì số lượng người Việt Nam ở Lào không nhiều.

Tuy nhiên, nếu so sánh số lượng người Việt Nam với số lượng người dân bản xứ thì tỷ lệ người Việt ở Lào với người dân Lào, có thể xếp vào vị trí nhất nhì so với các nước trên thế giới có người Việt Nam sinh sống (Bộ Ngoại Giao, 2017, tr. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Với chủ trương của Nhà nước xem cộng đồng người Việt ở nước ngoài là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc Việt Nam. Do đó, đã có nhiều chương trình nghiên cứu về cộng đồng người Việt ở nước ngoài ra đời nhằm góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ở nước ngoài và có những chính sách thích hợp để kiều bào hướng về Tổ quốc, đặc biệt là cộng đồng người Việt ở khu vực Đông Nam Á lục địa như Lào, Thái Lan và Campuchia. So với các quốc gia láng giềng như Thái Lan, Campuchia, cộng đồng người Việt ở Lào chưa được nhiều học giả Việt Nam, Lào và các học giả quốc tế quan tâm nghiên cứu như cộng đồng người Việt ở Thái Lan và Campuchia.

Cho đến nay, mới chỉ có vài công trình nghiên cứu khoa học đã công bố về quá trình di cư, chuyển đổi lối sống, địa vị chính trị và đời sống kinh tế của cộng đồng người Việt tại Lào. Đối với lĩnh vực văn hóa học và tôn giáo học, theo sự hiểu biết của chúng tôi vẫn chưa có một công trình nào tập trung đi sâu nghiên cứu chuyên biệt về quá trình bảo lưu, hội nhập và biến đổi văn hóa tinh thần, đặc biệt là đối với văn hóa Phật giáo Bắc tông của người Việt ở Lào. Nhóm các công trình liên quan đến cộng đồng người Việt ở Lào So với các công trình nghiên cứu về Lào, việc nghiên cứu về cộng đồng người Việt ở Lào chưa được nhiều nhà nghiên cứu Lào, cũng như các học giả phương Tây quan tâm. Tuy nhiên cũng đã có một số công trình tiêu biểu được chúng tôi sử dụng tham khảo trong quá trình hoàn thành luận án, cụ thể: - Nghiên cứu về cộng đồng người Việt ở Lào, trước tiên phải kể đến những tài liệu bằng tiếng Pháp được ghi chép dưới thời chính quyền Pháp ở Đông Dương hiện được lưu trữ ở Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I Hà Nội (Nguyễn Hào Hùng, 2008, tr.

Số lượng những tài liệu này tuy nhiều, nhưng nội dung liên quan đến đời sống người Việt ở Lào không đáng kể mà chỉ là những ghi chép tản mạn. Lĩnh vực văn hóa Phật giáo của người Việt càng không có.