Vấn đề phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp hãa vµ hiÖn ®¹i hãa nãi chung vµ ë tØnh TiÒn Giang nãi riªng trong thêi gian qua, nhÊt lµ khi ®Êt níc chuyÓn sang thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®· cã nh÷ng kÕt qu¶ bíc ®Çu, song cßn nhiÒu bÊt cËp: tû träng lao ®éng thuÇn n«ng, thuÇn l¬ng cßn cao, nhÞp ®é ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong c¸c ngµnh, c¸c vïng vµ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cßn chËm, hiÖu qu¶ kinh tÕ - x· héi cña ph©n c«ng l¹i lao ®éng cha t¨ng t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng vèn cã. Nh÷ng bÊt cËp nµy cã phÇn do ®iÓm xuÊt ph¸t thÊp. Song vÒ mÆt chñ quan ph¶i kÓ ®Õn do ¶nh hëng trong t duy vµ c¸ch lµm cña m« h×nh kinh tÕ chØ huy tËp trung, quan liªu bao cÊp, m«i trêng thÓ chÕ cha ®ång bé, chËm bæ sung ®Ó hoµn thiÖn; tæ chøc thùc tiÔn cha n¨ng ®éng kÞp thêi trªn c¶ hai tÇm qu¶n lý vÜ m« vµ vi m«. Ngµy nay, ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi kh«ng ngõng diÔn ra ngµy cµng s©u réng cïng víi sù tiÕn bé cña khoa häc - kü thuËt vµ sù ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt.

V× vËy, viÖc nghiªn cøu sù chuyÓn biÕn cã tÝnh quy luËt cña ph©n c«ng lao ®éng x· héi ®Ó vËn dông ph¸t triÓn kinh tÕ c¶ níc nãi chung vµ tØnh TiÒn Giang nãi riªng lµ rÊt cÇn thiÕt, cã ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn hiÖn nay. V× lÏ ®ã, t¸c gi¶ chän ®Ò tµi: "VÊn ®Ò ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë tØnh TiÒn Giang” lµm luËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi 1 Tõ nh÷ng n¨m ®Çu thËp niªn 60 cña thÕ kû nµy, kh¸i niÖm "Ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi" ®· ®îc §¹i héi §¶ng céng s¶n ViÖt Nam (khãa III) ®Ò cËp ®Õn trong V¨n kiÖn vµ tiÕp sau ®ã cã nhiÒu c«ng tr×nh lý luËn vµ thùc tiÔn ®· nªu lªn vÊn ®Ò nµy. Nh- ng sau ®ã, mét thêi gian dµi bÞ l·ng quªn Ýt ®îc ®Ò cËp.

§Õn nay, ë ViÖt Nam ®· cã hµng tr¨m c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ viÕt vÒ kinh tÕ n«ng nghiÖp, n«ng th«n ViÖt Nam nh: §Ëu Quý H¹: "Suy nghÜ vÒ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi hiÖn nay", 1993; Ph¹m V¨n TÇn: "VÒ ph©n c«ng trªn ®Þa bµn huyÖn"; LuËn ¸n Th¹c sÜ cña §ç Gia Bét víi ®Ò tµi: "Mét vµi suy nghÜ vÒ ph©n c«ng l¹i lao ®éng trªn ®Þa bµn Hng Hµ trong thêi kú qu¸ ®é ®i lªn chñ nghÜa x· héi" (®· b¶o vÖ n¨m 1995); TrÇn §×nh Hoan: "Ph©n c«ng, ph©n bè l¹i vµ sö dông nguån lao ®éng víi vÊn ®Ò c¬ cÊu kinh tÕ c«ng - n«ng nghiÖp trong chÆng ®êng hiÖn nay";. Tuy nhiªn, viÖc nghiªn cøu cã tÝnh hÖ thèng vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë tØnh TiÒn Giang cha cã c«ng tr×nh nµo ®Ò cËp ®Õn. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn ¸n Môc ®Ých cña luËn ¸n: X¸c lËp nh÷ng c¨n cø lý luËn vµ thùc tiÔn lµm c¬ së cho viÖc ®Ò xuÊt nh÷ng quan ®iÓm, ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi nh»m ®Èy m¹nh ph¸t triÓn ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë tØnh TiÒn Giang theo híng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa. NhiÖm vô cña luËn ¸n: Tr×nh bµy mét c¸ch cã hÖ thèng c¬ së lý luËn vÒ ph©n 2 c«ng lao ®éng x· héi; nªu mét sè kinh nghiÖm vÒ ph©n c«ng lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña mét sè níc trªn thÕ giíi - Ph©n tÝch thùc tr¹ng ph©n c«ng lao ®éng x· héi vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh hëng ®Õn ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi ë TiÒn Giang hiÖn nay.

- §Ò xuÊt nh÷ng quan ®iÓm, ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p thùc hiÖn ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi ë TiÒn Giang trong nh÷ng n¨m tíi. §èi tîng, ph¹m vi vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu cña luËn ¸n - LuËn ¸n tËp trung nghiªn cøu vÊn ®Ò ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo h- íng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa vµ giíi h¹n trong ph¹m vi tØnh TiÒn Giang tõ 1990 ®Õn nay. - LuËn ¸n ®· sö dông ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng m¸cxÝt, ph¬ng ph¸p trõu tîng hãa khoa häc, ph¬ng ph¸p l«gÝc kÕt hîp víi lÞch sö, ph¬ng ph¸p thèng kª, ph¬ng ph¸p ph©n tÝch, so s¸nh, tæng hîp, kh¶o cøu trªn c¬ së thu thËp cã kÕ thõa vµ khoa häc nh÷ng th«ng tin, b¸o c¸o cña ®Þa ph¬ng, s¸ch b¸o vµ c¸c c«ng tr×nh khoa häc ®· ®îc nghiªn cøu tríc ®©y; kÕt hîp gi÷a lý luËn vµ thùc tiÔn ®Ó ph©n tÝch, lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn chñ ®Ò cña luËn ¸n. §ãng gãp míi cña luËn ¸n - HÖ thèng hãa nh÷ng néi dung lý luËn c¬ b¶n vÒ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin, vµ mét sè lý thuyÕt kh¸c lµm râ tÝnh ®éc lËp t¬ng ®èi vµ mèi quan hÖ gi÷a ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi víi chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ 3 trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa.

- Tõ sù ph©n tÝch t×nh h×nh ph©n c«ng lao ®éng ë mét sè níc ch©u ¸ vµ ViÖt Nam ®· ®a ra nh÷ng xu híng ph¸t triÓn cña m« h×nh ph©n c«ng lao ®éng x· héi ë c¸c níc ®ã, rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm cã ý nghÜa ®èi víi c¶ níc nãi chung vµ tØnh TiÒn Giang nãi riªng. - §· ph©n tÝch lµm râ thùc tr¹ng ph©n c«ng lao ®éng x· héi ë tØnh TiÒn Giang trong nh÷ng n¨m võa qua, ®Ò xuÊt nh÷ng ph¬ng híng, gi¶i ph¸p c¬ b¶n mang tÝnh kh¶ thi nh»m thóc ®Èy viÖc ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n«ng nghiÖp, n«ng th«n ë tØnh TiÒn Giang trong nh÷ng n¨m tíi. KÕt cÊu cña luËn ¸n LuËn ¸n gåm: më ®Çu, 3 ch¬ng, 8 tiÕt, 23 biÓu, 3 h×nh, kÕt luËn, danh môc tµi liÖu tham kh¶o vµ phô lôc. 4 Ch¬ng 1 Ph©n c«ng lao ®éng x· héi vµ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn Ph©n c«ng lao ®éng x· héi lµ sù ph©n chia lao ®éng trong c¸c ngµnh, c¸c vïng, c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi trong ph¹m vi x· héi.

Ph©n c«ng lao ®éng x· héi ph¶n ¸nh tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt x· héi, ®ång thêi mçi bíc tiÕn cña sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi l¹i cã t¸c dông thóc ®Èy lùc lîng s¶n xuÊt x· héi ph¸t triÓn t¹o ra ph¬ng thøc lao ®éng míi g¾n víi n¨ng suÊt lao ®éng x· héi cao. Bëi vËy, n¨ng suÊt lao ®éng x· héi cao võa lµ tiÒn ®Ò võa lµ kÕt qu¶ cña sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi míi. Trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa tÊt yÕu ®ßi hái ph¶i cã sù ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi. Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ ph©n c«ng lao ®éng x· héi VÊn ®Ò ph©n c«ng lao ®éng x· héi ®· ®îc c¸c nhµ kinh ®iÓn m¸cxÝt nghiªn cøu, g¾n víi sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa.

C¸c «ng còng ®· ®Ò cËp vÊn ®Ò ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi díi chñ nghÜa x· héi vµ chñ nghÜa céng s¶n nh mét dù ®o¸n vÒ t¬ng lai. Kinh tÕ häc m¸cxÝt Kh¸c víi c¸c nhµ kinh tÕ häc ph¸t triÓn, trong häc thuyÕt vÒ ph©n c«ng lao ®éng x· héi, kinh tÕ häc m¸cxÝt kh«ng nh÷ng chØ râ b¶n chÊt c¸c ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò cÇn thiÕt mµ cßn v¹ch ra khu«n khæ thÓ chÕ quyÕt ®Þnh sù thay ®æi vÒ chÊt cña cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp, c¬ së cña sù ph¸t triÓn nÒn s¶n xuÊt t 5 b¶n chñ nghÜa. Nh÷ng tiÒn ®Ò Êy lµ: - Sù t¸ch rêi gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n; - Sè lîng d©n c vµ mËt ®é d©n sè; - N¨ng suÊt lao ®éng trong n«ng nghiÖp ®îc n©ng cao, ®ñ ®Ó cung cÊp s¶n phÈm “tÊt yÕu” cho c¶ nh÷ng ngêi lao ®éng trong n«ng nghiÖp lÉn nh÷ng ngêi lao ®éng thuéc nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt kh¸c. - Cuèi cïng lµ ®iÒu kiÖn thÓ chÕ cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp trong t b¶n chñ nghÜa lµ s¶n xuÊt hµng hãa, lµ kinh tÕ thÞ trêng.

Tõ nh÷ng tiÒn ®Ò trªn, cã thÓ suy ra r»ng viÖc thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ vµ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi kh«ng thÓ cã kÕt qu¶ nÕu kh«ng tÝnh tíi ®é chÝn muåi cña nh÷ng tiÒn ®Ò nµy. Nã còng hµm ý r»ng trong ®iÒu kiÖn cô thÓ cña mçi nÒn kinh tÕ, ®é chÝn muåi cña tõng lo¹i tiÒn ®Ó cã thÓ kh«ng gièng nhau vµ con ®êng ®Ó hoµn thiÖn hay thay thÕ nh÷ng tiÒn ®Ò nãi trªn còng sÏ kh«ng gièng nhau. V× vËy, vÒ mÆt ph¬ng ph¸p l«gic vµ lÞch sö, ®· ®Æt ra cho chóng ta tríc khi nghiªn cøu kh¸i niÖm, néi dung cña ph©n c«ng lao ®éng x· héi vµ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi cÇn nghiªn cøu lîc sö ba lÇn ®¹i ph©n c«ng lao ®éng x· héi trong lÞch sö ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi. Lîc sö ba lÇn ®¹i ph©n c«ng lao ®éng x· héi ®¸nh dÊu sù ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi - ë giai ®o¹n ®Çu, c¸c bé l¹c vµ thÞ téc d©n c sèng hÕt søc tha thít, sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi hoµn toµn cã tÝnh chÊt tù nhiªn, nã chØ ®îc thùc hiÖn gi÷a nam vµ n÷.

§µn «ng th× s¨n 6 b¾n, ®¸nh c¸; ®µn bµ ch¨m sãc viÖc nhµ, chÕ biÕn thøc ¨n vµ lo may v¸. Trong qu¸ tr×nh s¨n b¾n, viÖc ph¸t hiÖn nh÷ng ®éng vËt cã thÓ thuÇn dìng ®îc vµ sinh s«i n¶y në thµnh bÇy ®µn, cung cÊp c¶ thÞt vµ s÷a. DÇn dÇn viÖc ch¨n nu«i vµ coi gi÷ gia sóc ®· trë thµnh ngµnh lao ®éng chñ yÕu cña mét sè bé l¹c vµ viÖc t¸ch c¸c bé l¹c ch¨n nu«i ra khái c¸c bé l¹c lín - §ã lµ sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi lín lÇn ®Çu tiªn - Ch¨n nu«i t¸ch khái trång trät. Nh÷ng bé l¹c nµy, s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n phÈm lµm tõ thÞt, s÷a vµ cßn cã c¶ da thó, len, sîi dÖt ngµy cµng nhiÒu.

V× vËy, mµ lÇn ®Çu tiªn ®· cã sù trao ®æi ®Òu ®Æn gi÷a c¸c bé l¹c kh¸c nhau. §iÒu ®ã ®· thóc ®Èy vµ n©ng cao m¹nh mÏ n¨ng suÊt lao ®éng t¹o tiÒn ®Ò vËt chÊt cho sù ra ®êi cña chÕ ®é t h÷u vµ h×nh thµnh hai giai cÊp: giai cÊp bãc lét vµ giai cÊp bÞ bãc lét.