Luận án: Vai trò của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở ở Tây Nguyên hiện nay

CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt Chủ nghĩa đế quốc CNĐQ Chủ nghĩa xã hội CNXH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNH, HĐH Hệ thống chính trị HTCT Xã hội chủ nghĩa XHCN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài HTCT cơ sở là tổ chức cấp thấp nhất trong 4 cấp HTCT (Trung ương, tỉnh, huyện, xã) ở nước ta. Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá IX xác định: “HTCT cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân. Vì vậy, xây dựng HTCT cơ sở vững mạnh đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH, HĐH là khâu then chốt trong đổi mới chính trị hiện nay ở nước ta.

Tây Nguyên là địa bàn chiến lược quan trọng, thường xuyên được sự quan tâm chăm lo của Đảng và Nhà nước. Trong những năm đấu tranh giải phóng đất nước, Tây Nguyên là một căn cứ địa cách mạng kiên trung, góp công lớn vào thắng lợi của cuộc cách mạng dân tộc dân chủ. Bước vào kỷ nguyên xây dựng CNXH, đặc biệt là từ khi cùng cả nước tiến hành công cuộc đổi mới, Tây Nguyên cũng đã phát triển về mọi mặt, trong đó có sự chuyển biến tích cực của HTCT. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đáng ghi nhận, nội tình Tây Nguyên còn bộc lộ nhiều hạn chế, xuất hiện những vấn đề nổi cộm đáng lo ngại do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ sự yếu kém, khuyết điểm của HTCT, đặc biệt là ở cơ sở.

Ở một số vùng, HTCT cơ sở yếu, một bộ phận bị quan liêu hoá, hành chính hoá, không thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ. Trong khi đó, CNĐQ và các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo và những yếu kém, sơ hở của HTCT cơ sở, đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hoà bình”, nhen nhóm phục hồi tổ chức FULRO phản động, gây bạo loạn chính trị, đòi thành lập cái gọi là “Nhà nước Đê - Ga tự trị”… làm cho Tây Nguyên trở thành “điểm nóng” cần tập trung giải quyết. Quân đội nhân dân Việt Nam là quân đội cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập và lãnh đạo, công tác vận động quần chúng, tham gia xây dựng HTCT là một nhiệm vụ chính trị thuộc chức năng công tác của quân đội ta. Thực tiễn đã khẳng định vai trò không thể thiếu của quân đội ta trong công tác vận động quần chúng nhân dân theo Đảng làm cách mạng.

Theo thời gian, đã có nhiều cuộc tổng kết về công tác dân vận của quân đội; song hầu như mới chỉ tập trung làm rõ các hoạt động tuyên truyền, vận động; các đóng góp về mặt cơ sở vật chất, văn hoá nhằm nâng cao đời sống nhân dân; các đóng góp về xây dựng lực lượng quân sự ở địa phương. Vấn đề quân đội tham gia xây dựng HTCT chưa được chú ý nghiên cứu đúng mức. Vì lẽ đó, tác giả chọn đề tài “Phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay” nhằm luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn đang nảy sinh liên quan đến vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở và việc phát huy vai trò đó trong giai đoạn hiện nay đối với Tây Nguyên đang là một vấn đề cấp bách và mang tính thời sự nóng hổi. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Vấn đề đổi mới, xây dựng HTCT, HTCT cơ sở đã được triển khai nghiên cứu khá sâu rộng với nhiều công trình cho các hướng nghiên cứu, các vùng, miền khác nhau, làm luận cứ khoa học cho sự hình thành đường lối đổi mới HTCT nước ta.

Tiêu biểu có thể kể đến các cuốn sách “Đổi mới và tăng cường HTCT nước ta trong giai đoạn mới” do GS Nguyễn Đức Bình cùng tập thể tác giả biên soạn [ 7 ]; “HTCT cơ sở - đặc điểm, xu hướng và giải pháp” của TS Vũ Hoàng Công [ 12 ]; “Thực hiện quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay” do TS Nguyễn Văn Sáu và GS Hồ Văn Thông đồng chủ biên [ 38 ]; “Giải pháp đổi mới hoạt động của HTCT ở các tỉnh miền núi nước ta hiện nay” của các PGS, TS Tô Huy Rứa, Nguyễn Cúc, Trần Khắc Việt đồng chủ biên [ 15 ]; nhiều bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu xung quanh vấn đề này, trong đó có đề cập tới tình hình xây dựng HTCT cơ sở ở Tây Nguyên. Vấn đề vai trò của quân đội trong công tác vận động quần chúng nói chung và ở địa bàn Tây Nguyên nói riêng đã được các đơn vị trong toàn quân cùng với Cục Dân vận và Tuyên truyền đặc biệt, Tổng cục Chính trị tổng kết hàng năm và toàn diện nhất là cuộc tổng kết về công tác dân vận của quân đội trong những năm đổi mới (1990-1999), qua đó đã khẳng định vai trò cực kỳ quan trọng của quân đội ta trong công tác vận động quần chúng; trong xây dựng, củng cố cơ sở chính trị ở các địa phương. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình khoa học nào đề cập đến phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn * Mục đích: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở ở Tây Nguyên, từ đó đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay.

* Nhiệm vụ: - Nghiên cứu chỉ ra những đặc điểm xây dựng HTCT cơ sở và những vấn đề có tính quy luật phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên. - Làm rõ thực trạng phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên. - Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của quân đội trong xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay. Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng chính quyền nhà nước, về chuyên chính vô sản, về HTCT, về bản chất, vai trò, chức năng của Quân đội nhân dân Việt Nam; các chỉ thị, nghị quyết của Đảng uỷ Quân sự Trung ương và Bộ Quốc phòng về các vấn đề liên quan đến đề tài.

Luận văn sử dụng tổng hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, các phương pháp tổng kết, thống kê, lôgíc - lịch sử, điều tra xã hội học, phân tích - tổng hợp trên cơ sở hoạt động nghiên cứu thực tế của bản thân tác giả và các nguồn tư liệu có liên quan, đồng thời có kế thừa những nghiên cứu và kết luận của các công trình khoa học đã được công bố. Ý nghĩa của luận văn Với các kết quả nghiên cứu đã đạt được, luận văn góp phần làm sáng tỏ mối liên hệ giữa hoạt động của quân đội với xây dựng HTCT cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay. Thông qua đó định hướng hoạt động cho quân đội thời gian tới đóng góp tích cực vào việc ổn định và phát triển của HTCT cơ sở và đời sống đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng dạy ở các nhà trường quân đội.

Kết cấu của luận văn Gồm mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Chương 1 BẢN CHẤT PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA QUÂN ĐỘI TRONG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN TÂY NGUYÊN 1. Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên - khái niệm và đặc điểm 1. Khái niệm hệ thống chính trị cơ sở, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên * Khái niệm hệ thống chính trị cơ sở: HTCT cơ sở là khái niệm bộ phận thuộc khái niệm HTCT, được sử dụng phổ biến ở nước ta từ những năm 90 của thế kỷ XX.

Đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu từ những góc độ tiếp cận khác nhau nêu ra quan niệm về HTCT, tựu trung đều thống nhất hai vấn đề cơ bản: Thứ nhất, thừa nhận HTCT có cấu trúc bao gồm các tổ chức thành viên và mối quan hệ giữa các tổ chức đó. Thứ hai, khẳng định quyền lực chính trị của giai cấp thống trị là bản chất, cốt lõi, là mục đích của việc tổ chức và vận hành của HTCT. Đúng như tư tưởng của C. Ăngghen: “Quyền lực chính trị (…) là bạo lực có tổ chức của một giai cấp để trấn áp một giai cấp khác” [29, tr.

Đó là hai điểm mấu chốt nhất trong nội hàm khái niệm HTCT đã được các nhà khoa học giải đáp. Khái quát lại, HTCT là tổng thể các tổ chức, các thiết chế chính trị - xã hội và mối quan hệ giữa chúng hợp thành cơ chế chính trị của một chế độ xã hội nhằm bảo đảm việc thực hiện quyền lực chính trị của giai cấp thống trị đối với toàn xã hội. Khi sử dụng thuật ngữ HTCT, các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh tính hệ thống, tính chỉnh thể trong cấu trúc của nó. Nó không chỉ đơn giản là sự liệt kê các tổ chức thành viên mà còn xác định vị trí, vai trò, mối quan hệ giữa các tổ chức đó, đồng thời chỉ ra hình thức tổ chức, cơ chế hoạt động, nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn và phương thức phối hợp giữa các tổ chức (tức là nói tới các thiết chế chính trị - xã hội).

Tính chỉnh thể của HTCT còn biểu hiện ở chỗ một mặt nó luôn tự biến đổi, tự điều chỉnh để phù hợp với môi trường xã hội mà nó đang tồn tại; mặt khác, quan hệ giữa các tổ chức trong quá trình hoạt động, tuỳ theo yêu cầu, có thể xuất hiện một số tổ chức phái sinh, không ổn định, nhằm giải quyết về một nhiệm vụ nhất thời nào đó, sau đó thì giải thể (ví dụ: các ban chỉ đạo, các tiểu ban, hội đồng, tổ công tác liên hợp… do một hoặc nhiều tổ chức phối hợp lập ra để thực hiện một nhiệm vụ chung nào đó).