Luận án tiến sĩ: Vai trò nhà nước trong phát triển công nghệ cao ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------------------------------------------ ĐỖ THỊ NGỌC ÁNH VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Hà Nội - Năm 2019 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------------------------------------------ ĐỖ THỊ NGỌC ÁNH VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 9 31 01 02.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHÍ MẠNH HỒNG Hà Nội - Năm 2019 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, nghiên cứu trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ ở một học vị nào. Tác giả luận án Đỗ Thị Ngọc Ánh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Phí Mạnh Hồng đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ, góp ý cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án tiến sĩ của mình. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo, Khoa Kinh tế chính trị, các phòng ban, các nhà khoa học, các Thầy Cô của Trƣờng ĐH Kinh tế, ĐHQGHN đã tạo điều kiện giúp đỡ và tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu trong quá trình tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án tiến sĩ. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Lý luận chính trị, các phòng ban Trƣờng Đại học Lao động –Xã hội đã hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình hoàn thành luận án.

Tôi vô cùng cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo điều kiện, giúp đỡ, động viên và khích lệ tôi trong quá trình tôi hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 9 năm 2019 Tác giả luận án Đỗ Thị Ngọc Ánh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT………………………………………. i DANH MỤC BẢNG……………………………………………………………. ii DANH MỤC HÌNH VẼ………………………………………………………… iii MỞ ĐẦU………………………………………………………………………… 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO.

Nghiên cứu về công nghệ cao. Nghiên cứu về vai trò nhà nƣớc trong phát triển KHCN và công nghệ cao. Khoảng trống nghiên cứu. 2121 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO .1 Những vấn đề lý luận chung về công nghệ cao .1 Công nghệ cao và phát triển công nghệ cao .2 Đặc điểm công nghệ cao và thị trƣờng công nghệ cao .2 Vai trò của nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao.

Tính tất yếu của vai trò nhà nƣớc trong phát triển CNC.3 Nội dung thực hiện vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao .4 Những nhân tố ảnh hƣởng đến vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao……………………………………………………………………………… 37 2.5 Một số tiêu chí đánh giá vai trò nhà nƣớc trong phát triển CNC………………. 3 Kinh nghiệm của một số quốc gia về vai trò nhà nƣớc trong phát triển CNC .1 Kinh nghiệm của Trung Quốc .2 Kinh nghiệm của Xing-ga-po .3 Kinh nghiệm của Hoa Kỳ .50 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4 Bài học về vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao .54 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO Ở VIỆT NAM .1 Khái quát sự phát triển công nghệ cao ở Việt Nam giai đoạn 2009-2017. Công nghệ thông tin.2 Công nghệ sinh học .3 Công nghệ vật liệu mới .4 Công nghệ tự động hóa .2 Thực trạng vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao ở Việt Nam .1 Xây dựng luật pháp và cơ chế, chính sách phát triển công nghệ cao. Điều hành, triển khai các chƣơng trình, chính sách phát triển công nghệ cao.

Kiểm tra, giám sát việc ban hành, thực hiện chiến lƣợc, chính sách phát triển công nghệ cao. Đánh giá vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao ở Việt Nam giai đoạn 2009 - 2017 .1 Đánh giá về tính hiệu quả.2 Đánh giá về sự phù hợp .3 Những vấn đề đặt ra đối với nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao .4 Những nguyên nhân chủ yếu. 127 CHƢƠNG 4: CÁC QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO Ở VIỆT NAM.1 Bối cảnh mới tác động đến vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao ở VN ………………………………………………………………………………….1 Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ .2 Xu thế toàn cầu hóa khoa học công nghệ .2 Quan điểm về vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao .3 Các mục tiêu phát triển công nghệ cao .1 Công nghệ thông tin.2 Công nghệ sinh học .3 Công nghệ vật liệu mới .142 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4 Công nghệ chế tạo máy - tự động hóa .5 Các khu công nghệ cao.4 Một số giải pháp chủ yếu nâng cao vai trò nhà nƣớc trong phát triển công nghệ cao ở VN đến năm 2030 .1 Hoàn thiện các chính sách liên quan đến phát triển công nghệ cao .2 Tăng cƣờng sự hỗ trợ của Nhà nƣớc cho hoạt động R&D của doanh nghiệp công nghệ cao .3 Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực công nghệ cao.4 Tận dụng cơ hội do hội nhập mang lại, tăng cƣờng thu hút các dự án đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài công nghệ cao.5 Nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ quản lý công nghệ cao .6 Hoàn thiện vai trò kiểm tra, giám sát hoạt động công nghệ cao .157 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .159 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .160 PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 CNC Công nghệ cao 2 CMCN Cách mạng công nghiệp 3 R & D (NC&PT) Nghiên cứu và Phát triển 4 KHCN Khoa học và Công nghệ 5 OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế 6 ĐH Đại học 7 ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội 8 CNSH Công nghệ sinh học 9 DN Doanh nghiệp 10 ĐHQG TPHCM Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 11 VN Việt Nam 12 TĐH Tự động hóa 13 ĐPT Đang phát triển 14 GERD Tổng chi tiêu quốc gia cho R&D 15 GII ( ĐMSTTC) Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu 16 CSHT Cơ sở hạ tầng 17 FDI Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài 18 CNTT - TT Công nghệ thông tin và truyền thông 19 ĐMST Đổi mới sáng tạo i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG STT Bảng Nội dung Trang Bình quân chi quốc gia cho NC & PT theo cán bộ 1 Bảng 2.1 42 nghiên cứu (FTE) tại một số quốc gia Nguồn quỹ R & D cho khu vực tƣ nhân ở Xing-ga- 2 Bảng 2.3 Mô hình Phát triển Công nghệ Điện tử ở Xing-ga-po 49 Số lƣợng công bố KHCN quốc tế của các chuyên 4 Bảng 3.1 68 ngành nghiên cứu cao nhất Việt Nam năm 2017 Tổng chi cho khoa học và công nghệ từ ngân sách nhà 5 Bảng 3.3 So sánh thứ hạng các tiểu chỉ số ĐMST của Việt Nam 122 7 Bảng 3.4 Xếp hạng GII 2017 của các nƣớc ASEAN đƣợc xếp 122 hạng ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ STT Hình Nội dung Trang 1 Hình 3.1 Kim ngạch xuất khẩu công nghệ cao 56 2 Hình 3.2 Kim ngạch xuất khẩu công nghệ cao 57 Kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng CNC đạt 57 3 Hình 3.3 10 tỷ USD từ 2016 – 2017 Kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng CNC đạt 59 4 Hình 3.4 10 tỷ USD từ 2016 - 2017 5 Hình 3.5 Xuất nhập khẩu CNTT 61 Tổng số doanh nghiệp đăng ký hoạt động 61 6 Hình 3.6 lĩnh vực CNTT 7 Hình 3.7 Doanh thu công nghiệp CNTT 63 8 Hình 3.8 Số lƣợng khu CNTT tập trung 65 9 Hình 3.9 Tổng quỹ đất và tổng diện tích văn phòng 65 Tổng số doanh nghiệp hoạt động trong các 66 10 Hình 3.10 khu CNTT tập trung Tổng số nhân lực CNTT đang làm việc 66 11 Hình 3.11 trong các khu CNTT tập trung 12 Hình 3.12 Tổng chi quốc gia cho R & D năm 2013 101 13 Hình 3.13 Tổng chi quốc gia cho R & D /GDP 101 Kim ngạch xuất khẩu công nghệ cao Việt 120 14 Hình 3.14 Nam, Trung Quốc, Xing-ga-po 15 Hình 3.15 Tăng trƣởng GDP 120 16 Hình 3.16 Tăng trƣởng GDP/ngƣời 120 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời đại ngày nay, khoa học và công nghệ đã và đang nổi lên nhƣ một lực lƣợng sản xuất trực tiếp, dẫn dắt sự tăng trƣởng và phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.

Tiến bộ công nghệ, đƣợc dẫn dắt bởi các công nghệ cao, diễn ra không ngừng với tốc độ ngày càng nhanh đang làm thay đổi toàn bộ diện mạo của đời sống kinh tế - xã hội thế giới. Năng lực cạnh tranh của mỗi nền kinh tế ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào sự phát triển của KHCN, đặc biệt là các công nghệ cao cốt lõi. Với các nƣớc đang phát triển, cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang diễn ra vừa tạo ra những thách thức không dễ vƣợt qua, vừa mở ra các cơ hội mới, chƣa từng có cho các nƣớc này. Các thách thức nằm ở chỗ: do xuất phát điểm phát triển thấp, những nƣớc này không có các điều kiện tƣơng thích về cơ sở hạ tầng, về nhân lực, về thể chế, về vốn đầu tƣ cho việc phát triển và triển khai các lĩnh vực công nghệ cao.

Trong bối cảnh tốc độ tiến bộ công nghệ ngày càng gia tăng, khoảng cách công nghệ và kinh tế giữa những nƣớc này với các nƣớc phát triển có thể bị nới rộng hơn. Các cơ hội nằm ở chỗ: với công nghệ thông tin hay kỹ thuật số hiện nay, các nền kinh tế, các doanh nghiệp, các cá nhân dễ dàng kết nối với nhau, các nguồn lực dễ dàng di chuyển trên toàn thế giới. Trong điều kiện đó, các nƣớc đang phát triển có thể tiếp cận dễ dàng hơn với kho tàng tri thức chung để nâng cao trình độ nhân lực và năng lực công nghệ. Nếu có chính sách tốt, các nƣớc này có nhiều cơ hội hơn trong việc thu hút vốn và công nghệ tiên tiến từ bên ngoài.

Nếu biết tận dụng lợi thế của ngƣời đi sau, các nƣớc này cũng có thể đi nhanh hơn trong việc du nhập công nghệ cao, tiên tiến để phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, viễn thông, tạo điều kiện cho việc tiếp cận các lĩnh vực công nghệ cao khác ở trong nƣớc.