Vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đúng theo quy định. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lương Thanh Duy 2 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 5 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 10 1.

Các công trình nghiên cứu tiêu biểu của nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 10 1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu ở trong nước liên quan đến đề tài luận án 15 1. Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu 29 Chương 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VAI TRÒ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG THỰC HIỆN CÔNG TÁC DÂN TỘC Ở CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM 35 2.

Quan niệm, đặc điểm hệ thống chính trị cấp cơ sở thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam 35 2. Quan niệm, nội dung và những yếu tố quy định vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam 57 Chương 3. THỰC TRẠNG VAI TRÒ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG THỰC HIỆN CÔNG TÁC DÂN TỘC Ở CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY 81 3. Thành tựu, hạn chế về vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện nay 81 3.

Nguyên nhân của thực trạng và một số vấn đề đặt ra 105 3 hiện nay Chương 4. YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT HUY VAI TRÒ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG THỰC HIỆN CÔNG TÁC DÂN TỘC Ở CÁC TỈNH BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM HIỆN NAY 125 4. Yêu cầu phát huy vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện nay 125 4. Một số giải pháp chủ yếu phát huy vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện nay 134 KẾT LUẬN 168 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 171 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 172 PHỤ LỤC 185 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1 Bắc Trung Bộ BTB 2 Chính sách dân tộc CSDT 3 Chính trị - xã hội CT - XH 4 Công tác dân tộc CTDT 5 Dân tộc thiểu số DTTS 6 Hệ thống chính trị HTCT 7 Hội đồng nhân dân HĐND 8 Mặt trận Tổ quốc MTTQ 9 Ủy ban nhân dân UBND 5 MỞ ĐẦU 1.

Lý do lựa chọn đề tài luận án Công tác dân tộc có vị trí, vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của Đảng, Nhà nước ta, tác động toàn diện, trực tiếp đến đời sống các DTTS. Ngay từ khi mới ra đời và trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định “vấn đề dân tộc, công tác dân tộc và đoàn kết các dân tộc có vị trí chiến lược quan trọng trong cách mạng nước ta” [36, tr. Dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc, Đảng ta đã đề ra các chủ trương, chính sách dân tộc đúng đắn. Trải qua các thời kỳ cách mạng, công tác dân tộc đã đạt được những thành tựu to lớn góp phần quan trọng vào sự nghiệp cách mạng chung của đất nước.

Thực hiện công tác dân tộc là trách nhiệm chính trị của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của các cấp, các ngành, của toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó, HTCT cấp cơ sở giữ vai trò quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cấp xã là gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi” [71, tr. Hệ thống chính trị cấp cơ sở là nơi trực tiếp tuyên truyền, vận động đồng bào các DTTS thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước; lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện CTDT trên địa bàn.

Có thể khẳng định, chất lượng, hiệu quả thực hiện CTDT ở nước ta trong suốt những năm qua, luôn có đóng góp không nhỏ của HTCT cấp cơ sở. Bắc Trung Bộ là một tiểu vùng gồm 5 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và Quảng Trị. Đây là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nước ta. Vùng DTTS các tỉnh BTB là nơi có đông đồng bào các DTTS sinh sống lâu đời, với truyền thống cách mạng kiên cường, bất khuất.

Nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của 6 mình trong CTDT, những năm qua, HTCT cấp cơ sở các tỉnh BTB đã tích cực, chủ động triển khai, tổ chức thực hiện khá tốt các nội dung, mục tiêu CTDT, đạt được nhiều kết quả quan trọng trên các lĩnh vực của đời sống xã hội; từng bước khẳng định vị trí, vai trò trực tiếp, thường xuyên của cấp ủy đảng, chính quyền và các tổ chức CT - XH ở cơ sở trong thực hiện CTDT, góp phần nâng cao đời sống nhân dân các dân tộc, phát triển bền vững vùng DTTS, thực hiện bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp nhau cùng phát triển giữa các dân tộc trên địa bàn. Tuy nhiên, do các nguyên nhân khách quan, chủ quan, việc thực hiện vai trò HTCT cấp cơ sở trong CTDT ở các tỉnh BTB còn không ít những bất cập, hạn chế. Vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện CTDT của cấp ủy, chính quyền, MTTQ và các tổ chức CT - XH chưa được thực thi đầy đủ; trình độ, năng lực thực hiện CTDT của một bộ phận cán bộ ở cơ sở, nhất là cán bộ là người DTTS chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ CTDT trong tình hình mới; kết quả thực hiện CTDT của HTCT cấp cơ sở chưa cao, BTB “vẫn là vùng có chỉ số phát triển ở nhiều lĩnh vực thấp hơn mức trung bình cả nước… Tỉ lệ hộ nghèo còn cao, nhất là ở vùng đồng bào DTTS, tỉ lệ giảm nghèo chưa đạt mục tiêu đặt ra. Nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội có lúc, có nơi còn bị động; công tác dân tộc, tôn giáo còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp” [6, tr.

Trong những năm tới, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS nói chung, thực hiện CTDT trên địa bàn các tỉnh BTB nói riêng đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Đảng ta xác định, những năm tới, BTB cần “phát triển kinh tế đi đôi với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội; giảm nghèo bền vững, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới” [6, tr. Mặt khác, tình hình thế giới, khu vực và trong nước tiếp tục có những diễn biến phức tạp; tình hình kinh tế - xã hội vùng DTTS còn nhiều khó khăn, các thế lực thù địch vẫn triệt để lợi dụng vấn đề dân tộc 7 chống phá quyết liệt… đòi hỏi phải phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của HTCT cấp cơ sở các tỉnh BTB trong thực hiện CTDT, góp phần hiện thực hóa quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về CTDT trên địa bàn vùng DTTS các tỉnh BTB trong tình hình mới. Cho đến nay, mặc dù đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu vấn đề HTCT cấp cơ sở thực hiện CTDT, song chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu về vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB.

Vì vậy, đề tài “Vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong thực hiện công tác dân tộc ở các tỉnh BTB Việt Nam hiện nay” có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn về vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB Việt Nam, luận án xác định yêu cầu và đề xuất giải pháp chủ yếu phát huy vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; - Làm rõ những vấn đề lý luận về vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB Việt Nam; - Đánh giá thực trạng vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB Việt Nam hiện nay, chỉ rõ nguyên nhân và một số vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết; - Xác định yêu cầu, đề xuất giải pháp chủ yếu phát huy vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB Việt Nam hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu 8 Vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các tỉnh BTB Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu vai trò HTCT cấp cơ sở vùng DTTS các tỉnh BTB trong thực hiện CTDT. Trong đó tập trung làm rõ nội dung vai trò và các yếu tố quy định vai trò HTCT cấp cơ sở ở vùng DTTS các tỉnh BTB trong thực hiện CTDT. - Phạm vi không gian nghiên cứu: Nghiên cứu vai trò HTCT cấp cơ sở (các xã, phường, thị trấn) thuộc vùng DTTS các tỉnh BTB trong thực hiện CTDT. Trong đó tập trung khảo sát thực trang vai trò HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT ở các xã: Xã Phú Nghiêm (Quan Hóa, Thanh Hóa); Xã Tà Cạ, Huyện Kỳ Sơn; Xã Nga My, Huyện Tương Dương; Xã Thạch Ngàn, Huyện Con Cuông (Nghệ An); Xã Hướng Phùng (Hướng Hóa, Quảng Trị).

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2011 đến nay (thời điểm ban hành Nghị định số 05/2011/NĐ-CP Về Công tác dân tộc). Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Luận án dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về dân tộc, giải quyết vấn đề dân tộc, CTDT; về HTCT và vai trò của HTCT cấp cơ sở trong thực hiện CTDT.