Luận án: Vai trò công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ cho nông nghiệp hàng hóa Lào

Tính cấp thiết của đề tài Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào (CHDCND Lào) là một nước nông nghiệp kém phát triển, 80% dân số và 85% lao động xã hội sống và lao động bằng sản xuất nông nghiệp (NN), NN chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong cơ cấu kinh tế quốc dân. Trong quá trình phát triển kinh tế, việc chuyển nền NN độc canh mang tính chất tự cấp, tự túc sang kinh tế hàng hóa (HH) là quá trình có tính tất yếu. Việc thực hiện quá trình này không thể chỉ dựa vào sự nỗ lực chủ quan của NN, mà luôn đòi hỏi có sự trợ giúp của công nghiệp (CN) và dịch vụ (DV), trong đó trực tiếp nhất là công nghiệp chế biến nông sản (CNCBNS) và các hoạt động DV NN. Ngược lại, sự phát triển của NNHH lại là điều kiện quan trọng để phát triển CNCBNS và các hoạt động DV liên quan.

Thấy được vai trò quan trọng của mối quan hệ ấy, Đảng nhân dân cách mạng Lào (ĐNDCM Lào) đã xác định: "Để chuyển kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên sang kinh tế hàng hóa, ngay từ đầu hướng đi là phải phát triển nông - lâm nghiệp toàn diện gắn với phát triển công nghiệp và dịch vụ. Coi nông nghiệp là cơ bản và lấy việc xây dựng công nghiệp chủ yếu làm trọng điểm; khuyến khích và phát triển mạnh ngành dịch vụ théo hướng từng bước hiện đại hóa. Đẩy mạnh và khuyến khích phát triển công nghiệp nhẹ, tiểu công nghiệp và thủ công nhằm chế biến sản phẩm nông - lâm nghiệp" [106, tr. Song, trong những năm qua, tuy ngành CNCBNS và DV ở Lào đã từng bước phát triển và góp phần khá nhiều vào việc thúc đẩy phát triển NN, nhưng so với yêu cầu mới của phát triển sản xuất NNHH thì quả thực là còn ít ỏi.

Chính vì vậy, vấn đề đặt ra đối với CHDCND Lào là việc nâng cao vai trò của CNCBNS và DV trong quá trình phát triển nền NNHH là 6 vấn đề mang tính cấp thiết bức bách. Cho nên để góp phần làm rõ về mặt lý luận, thực tiễn và tìm cách giải quyết trong vấn đề này, tác giả chọn đề tài: "Vai trò của công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ đối với sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào". Tình hình nghiên cứu đề tài Xung quanh vấn đề phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, phát triển công nghiệp và dịch vụ, cũng như vấn đề chuyển kinh tế tự nhiên, tự cung, tự cấp lên kinh tế hàng hóa đã có một số công trình khoa học đề cập đến. Nhưng việc nghiên cứu vai trò, sự tác động của công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ đối với phát triển nền nông nghiệp hàng hóa ở Lào thì chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và có hệ thống.

Liên quan đến vấn đề này ở Việt Nam có một số công trình nghiên cứu đã được công bố trên sách báo, tạp chí như: - GS.TS Ngô Đình Giao: Công nghiệp chế biến thực phẩm ở Việt Nam [17]; - PTS Phạm Thị Cần: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa với việc giải quyết mối quan hệ giữa nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ [2]; - Lê Đoãn Hợp: Công nghiệp dịch vụ gia đình - tiềm năng và triển vọng [20]; - Nguyễn Văn Tuấn: Dịch vụ sản xuất nông nghiệp cho hộ tự chủ sản xuất, kinh doanh để phát triển sản xuất hàng hóa ở đồng bằng Bắc Bộ [55]. Ở CHDCND Lào những vấn đề trên, đặc biệt là những nghiên cứu trực tiếp giải quyết những vấn đề thực tiễn của Lào trong lĩnh vực này còn ít và chỉ bắt gặp nhân khi đề cập đến trên một số khía cạnh nào đó, như: - Khăm Phơi Tha Chọn: Quan hệ giữa phát triển nông nghiệp và công nghiệp trong cơ cấu kinh tế của CHDCND Lào [24]; 7 - Công Chắc No Kẹo: Đổi mới quản lý nhà nước nhằm phát triển ngành công nghiệp trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở CHDCND Lào [3]; - Khăm Pao: Phát triển nông nghiệp Lào theo hướng sản xuất hàng hóa [44]; - Bun Thi Khưa My Say: Phát triển thị trường nông thôn ở CHDCND Lào [1]; Do đó, đây là một đề tài độc lập, không trùng với các đề tài luận án phó tiến sĩ hoặc luận án tiến sĩ đã bảo vệ trước đây. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 3. Mục đích Mục đích của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ đối với sự phát triển nên nông nghiệp hàng hóa, từ đó nêu lên những phương hướng và giải pháp chủ yếu nâng cao vai trò công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ nhằm thúc đẩy sự phát triển nên nông nghiệp hàng hóa ở Lào trong những năm tới.

Nhiệm vụ Để đạt được mục tiêu trên luận án đặt ra những nhiệm vụ sau: - Phân tích vai trò của công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ đối với sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa. - Phân tích thực trạng vai trò của công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ trong việc thúc đẩy nền nông nghiệp ở Lào những năm vừa qua. - Đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ đối với sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa ở Lào trong những năm tới. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Luận án được thực hiện trên cơ sở luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và quan điểm của Đảng, Nhà nước Lào về công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ trong quá trình chuyển kinh tế tự nhiên tự cấp tự túc sang kinh tế hàng hóa, đặc biệt là quan điểm về sự tác động của công nghiệp chế biến và dịch vụ đối với sự phát triển nên nông nghiệp hàng hóa.

Luận án sử dụng phương pháp: Phân tích và tổng hợp, lôgíc và lịch sử, các phương pháp thống kê so sánh, tổng kết từ thực tiễn để nghiên cứu, cố gắng rút ra những vấn đề mang tính khái quát có ý nghĩa thực tiễn và lý luận nhằm định hướng cho việc thực hiện vai trò công nghiệp chế biến và dịch vụ đối với vấn đề phát triển nông nghiệp hàng hóa. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Luận án chỉ nghiên cứu những vấn đề cơ bản về vai trò tác động của công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ nông nghiệp đối với sự phát triển nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa ở Lào trong khoảng thời gian từ khi bắt đầu thực hiện công cuộc đổi mới (năm 1986) đến nay. Những đóng góp về mặt khoa học của luận án - Lần đầu tiên có một công trình nghiên cứu một cách cơ bản và tương đối có hệ thống về vai trò của NCBNS và DV đối với sự phát triển nền NNHH ở Lào. - Làm rõ khái niệm, vai trò của CNCBNS và DVNN đối với sự phát triển nền NN HH, đồng thời nêu lên những điều kiện cần thiết để phát huy vai trò của CNCBNS và DVNN đối với nền NNHH.

- Luận án đã khái quát một số bài học kinh nghiệm thành công và không thành công của một số nước ASEAN, nhất là Việt Nam và Thái Lan về tác động của CNCBNS và DVNN đối với nền NNHH có thể vận dụng một cách sáng tạo vào Lào. 9 - Phân tích đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến việc thực hiện vai trò của CNCBNS và DVNN ở Lào; tình hình thực hiện vai trò của CNCBNS và DV; đối với sản xuất NNHH ở Lào trong những năm vừa qua. Từ đó đã nêu lên một số vấn đề bức xúc đặt ra để nâng cao vai trò của CNCBNS và DV đối với sự phát triển nền NNHH ở Lào. - Đề xuất một số phương hướng và giải pháp chủ yếu nâng cao vai trò của CNCBNS và DVNN đối với sự phát triển nền NNHH ở Lào trong những năm tới.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án Những kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và tổ chức thực tiễn góp thêm những căn cứ khoa học cho việc hoạch định chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển CNCBNS, DV và sản xuất NNHH nói riêng ở CHDCND Lào 8. Kết cấu của luận án Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 3 chương, 8 tiết. 10 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN NÔNG SẢN VÀ DỊCH VỤ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NỀN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA 1. CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN NÔNG SẢN, DỊCH VỤ NÔNG NGHIỆP VÀ VAI TRÒ CỦA CHÚNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NỀN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA 1.

Quan niệm về công nghiệp chế biến nông sản và vai trò của nó đối với sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa 1. Quan niệm về công nghiệp chế biến nông sản Công nghiệp là ngành kinh tế thuộc lĩnh vực sản xuất vật chất - một bộ phận cấu thành nên sản xuất vật chất của xã hội. CN bao gồm ba loại hoạt động chủ yếu: khai thác tài nguyên thiên nhiên tạo ra nguồn nguyên liệu; sản xuất và chế biến sản phẩm của CN khai thác và của NN thành nhiều loại sản phẩm nhằm thỏa mãn các nhu cầu khác nhau của xã hội; khôi phục giá trị sử dụng của sản phẩm được tiêu dùng trong quá trình sản xuất và trong sinh hoạt. Để thực hiện ba loại hoạt động cơ bản đó, dưới sự phân công lao động xã hội trên cơ sở tiến bộ của khoa học và công nghệ, trong nền sản xuất kinh tế quốc dân hình thành hệ thống các ngành CN: khai thác tài nguyên khoáng sản; sản xuất và chế biến sản phẩm và các ngành CNDV sửa chữa.

Hoạt động khai thác là hoạt động khởi đầu của toàn bộ quá trình sản xuất CN. Tính chất tác động của hoạt động này là cắt đứt các đối tượng lao động ra khỏi môi trường tự nhiên. Chế biến là hoạt động làm thay đổi hoàn toàn về chất của các nguyên liệu nguyên thủy, tạo ra các sản phẩm trung gian và các sản phẩm cuối cùng đưa vào tiêu dùng trong sản xuất và trong sinh hoạt. Sản phẩm trung gian là các sản phẩm 11 được coi là nguyên liệu cho quá trình sản xuất CN tiếp theo.

Sản phẩm cuối cùng là các sản phẩm đã ra khỏi quá trình sản xuất CN để đưa vào sử dụng trong sản xuất hoặc tiêu dùng trong sinh hoạt.