Luận án: Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và phát huy nhân tố con người trong CNH, HĐH

Tính cấp thiết của đề tài Sự thay đổi nhanh chóng của thế giới ngày nay đang làm nổi bật vai trò động lực con người trong quá trình phát triển. Vài thập kỷ trở lại đây, vấn đề con người đã trở thành trung tâm chú ý của các lý thuyết xã hội hiện đại: xây dựng chiến lược con người, phát triển nguồn nhân lực, lý thuyết tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững… đang là những vấn đề mang tính thời sự và được thảo luận rộng rãi trên các diễn đàn quốc tế. Tiến trình phát triển của các nước đã chứng minh về mặt lý luận và thực tiễn vai trò nhân tố con người có ý nghĩa quyết định cho xu hướng vận động của thế giới đương đại. Ở nước ta, muốn thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH,HĐH, thì một trong những yêu cầu cấp bách là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chuẩn bị con người thật tốt cho thế kỷ XXI.

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VII đã chỉ rõ: “lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững” [24,tr 85], “nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH,HĐH” [24, tr 21]. Đây là nguồn lực của mọi nguồn lực, tài nguyên của mọi tài nguyên, là nội lực quan trọng nhất bảo đảm đưa nước ta trở thành một nước CNH,HĐH. Thực tiễn nước ta đã chứng minh rằng: mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam đều gắn liền với sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh về con người để định hướng cho sự phát triển của đất nước trong thời kỳ CNH,HĐH là một nhiệm vụ rất quan trọng và cấp bách. Trong thời kỳ đó, trước yêu cầu của sự nghiệp CNH,HĐH, sự tác động của cơ chế thị trường đang bộc lộ nhiều bất cập về con người cho sự phát triển của đất nước.

Làm thế nào để phát huy có hiệu quả vai trò nhân tố con người trong CNH,HĐH ở Việt Nam hiện nay? Đây là vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng đang được nghiên cứu một cách hệ thống, cơ bản, kịp thời nhằm tìm kiếm những giải pháp phù hợp. Do đó, vấn đề phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH,HĐH ở nước ta phải dựa trên những giá trị tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về con ngườì. Đúng như đồng chí Võ Nguyên Giáp nói: “ Vấn đề cấp bách hiện nay là dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin chúng ta cần phải phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng được một chiến lược con người, coi đó là vấn đề trung tâm của chiến lược kinh tế - xã hội [32, tr. Tình hình nghiên cứu đề tài Trước hết, xin lược qua quá trình phát triển tư tưởng của Đảng ta về con người.

Đại hội Đảng III (1960) đã khẳng định: “con người là vốn quý nhất”. Đại hội IV(1976) đưa ra luận điểm: “con người mới – con người làm chủ tập thể”. Đại hội V(1981) phát triển luận điểm “con người mới”, nhấn mạnh vai trò quan trọng của CNXH trong việc phát huy nhân tố con người. Đại hội VI(1986) khẳng định vai trò quan trọng của “nhân tố con người” và nhân cách XHCN trong sự phát triển kinh tế - xã hội.

Tư tưởng xuất phát điểm của cương lĩnh xây dựng đất nước trong TKQĐ lên CNXH và Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội do Đại hội Đảng VII(1991) thông qua đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược kinh tế - xã hội. Cương lĩnh ghi: “Nguồn lực lớn nhất, quý báu nhất của chúng ta là tiềm lực con người Việt Nam”. Theo tinh thần đó, Hội nghị BCHTƯ 4, khoá VII, đã nâng cao thêm vai trò của con người coi sự phát triển người quyết định mọi sự phát triển. Tại Hội nghị này, đồng chí Đỗ Mười nói: “Chúng ta cần hiểu sâu sắc những giá trị lớn lao và có ý nghĩa quyết định của nhân tố con người, chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn của cải vật chất và văn hoá, mọi nền văn minh của các quốc gia” [129, tr 307-309].

Đến Đại hội Đảng VIII (1996), Đảng ta đã hoàn chỉnh nhiều nội dung về CNH,HĐH, về vai trò của con người trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội. Xác định mục tiêu, phương hướng, các giải pháp cơ bản để phát huy nhân tố con người. Bên cạnh đó là các tác phẩm, bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta như: Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười, Lê Khả Phiêu… về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là cơ sở lý luận quan trọng nhất cho sự triển khai nghiên cứu của đề tài.

Liên quan đến vấn đề chung về con người đã có nhiều công trình trong nước và ngoài nước nghiên cứu. Có thể nói vấn đề con người phát triển liên tục trong dòng chảy lịch sử tư tưởng triết học. Với sự ra đời của triết học mácxít vấn đề con người đã được giải thích dựa trên một cơ sở khoa học. Tuy nhiên, trước sự phát triển mới của lịch sử, vấn đề lý luận con người cũng có bước phát triển mới.

Chẳng hạn, từ những năm 80, ở Liên Xô và các nước XHCN ở Đông Âu đã có những đổi mới nhận thức về con người, thể hiện trong sách: “Con người - những ý kiến mới về một đề tài cũ”, gồm 2 tập, Nxb Sự thật 1987, do tập thể tác giả Liên Xô và CHDC Đức (cũ) biên soạn. Ở nước ta, từ năm 1987, Viện triết học có công trình: “Về vấn đề xây dựng con người mới” do Phạm Như Cương chủ biên, Nxb Khoa học xã hội 1978, nghiên cứu có hệ thống vấn đề con người trong lịch sử triết học và đã xác lập cơ sở lý luận xây dựng con người mới XHCN theo tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng IV. Từ sau Đại hội Đảng VI, có bước phát triển mạnh mẽ trong nghiên cứu về con người, nhưng phải đến Đại hội Đảng VIII, vấn đề con người gắn liền với yêu cầu sự phát triển trong thời kỳ CNH,HĐH. Ví dụ, Nguyễn Trọng Bảo: “Con người, nguồn nhân lực, sự nghiệp giáo dục đào tạo với quá trình CNH,HĐH đất nước”, tạp chí Đại học và giáo dục chuyên nghiệp số 3- 1996…, một số luận án như: “Về con người trong nho học sơ kỳ” của Nguyễn Tài Thư, H 1996; “Tích cực hoá nhân tố con người của đội ngũ sỹ quan trong xây dựng QĐND Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Văn Tài, H 1998…Đặc biệt chương trình KX-07: “Con người Việt Nam - mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội” do Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm, kết quả nghiên cứu được chuyển tải trong sách: “Vấn đề con người trong sự nghiệp CNH,HĐH” , Nxb Chính trị quốc gia 1996, là một bước tiến mới về lý luận và thực tiễn, “đặt viên gạch đầu tiên cho ngành khoa học về con người ở nước ta” [129, tr 335].

Đi sâu vào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về con người có nhiều công trình, sách, tạp chí, bài báo, phản ánh kết quả của nhiều nhà khoa học. Năm 1990, Hội thảo quốc tế nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ra kỷ yếu: “Chủ tịch Hồ Chí Minh – anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá lớn” và Hội thảo quốc gia, có: “Chủ tịch Hồ Chí Minh – anh hùng giải phóng dân tộc- danh nhân văn hoá”, Nxb Khoa học xã hội, H., 1990; Vũ Kỳ: “Đầu tiên là công việc đối với con người”, Đại đoàn kết số 35- 1989; Vũ Khiêu: “Trồng cây và trồng người”, Tạp chí Triết học 1990; Phùng Hữu Phú: “Nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH”, Tạp chí Thông tin lý luận 7- 1992; Bùi Đình Phong: “Giải phóng con người và mưu cầu hạnh phúc cho mọi người là tư tưởng cốt lõi của Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lịch sử Đảng 3-1994; Nguyễn Dũng: “Bác Hồ với tư duy CNH,HĐH đất nước”, Tuần tin tức số 20-1994; Nguyễn Văn Huyên: “Cội nguồn và bản chất tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh”, Tạp chí Triết học 4-1996; Trần Thành: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và chiến lược trồng người”, Tạp chí Công tác khoa giáo 12-1997… Nhiều cuốn sách chuyên đề rất có giá trị như: Võ Nguyên Giáp: “Tư tưởng Hồ Chí Minh quá trình hình thành và phát triển”, Nxb Sự thật, H 1993; Đỗ Huy: “Tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh”, Nxb Chính trị quốc gia, H 1997, Song Thành: “Hồ Chí Minh nhà văn hoá kiệt xuất”, Nxb Chính trị quốc gia, H1999…Khái quát, có thể chia thành 3 mảng chính: - Mảng nghiên cứu về bản thân con người Hồ Chí Minh, qua đó rút ra những tư tưởng về con người, theo quan niệm rằng, bản thân Hồ Chí Minh một tấm gương tiêu biểu về con người Việt Nam mới và những tư tưởng về con người Việt Nam đã được kết tinh ở cuộc đời , sự nghiệp của Hồ Chí Minh. - Mảng nghiên cứu lấy tư tưởng Hồ Chí Minh làm đối tượng nghiên cứu nhằm mục đích qua các bài viết, nói của Hồ Chí Minh để hệ thống hoá, tìm ra hệ quan điểm của Hồ Chí Minh về con người, lấy đó làm cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho việc nghiên cứu con người Việt Nam hiện nay. - Mảng nghiên cứu thứ ba là sự kết hợp giữa hai mảng trên, lấy sự thống nhất giữa cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Hồ Chí Minh làm đối tượng nghiên cứu, chú trọng những vấn đề về : đạo đức, văn hoá, chính trị, kinh tế … qua đó rút ra những kinh nghiệm về con người.

Trong chương trình khoa học- công nghệ KX-02 chủ nhiệm là Đặng Xuân Kỳ, gồm 13 đề tài, có đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và CNXH đối với con người” do Lê Sỹ Thắng làm chủ nhiệm, nghiệm thu năm 1996. Những công trình nghiên cứu khoa học nói trên đã đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và về con người nói riêng. Tuy nhiên, chưa đề tài nào nghiên cứu: tư tưởng Hồ Chí Minh về con người với việc phát huy nhân tố con người trong CNH,HĐH ở Việt Nam hiện nay, dưới góc độ triết học một cách cơ bản, hệ thống. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên với nhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả luận án tham khảo, trên cơ sở đó tìm ra một hướng đi mới, nhằm giải quyết những vấn đề mới mà luận án đề ra.