Luận án Tiến sĩ Triết học: Tư tưởng đạo đức trong Ca dao, Tục ngữ Việt Nam - Nguyễn Quế Diệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -----000----- NGUYỄN QUẾ DIỆU TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -----000----- NGUYỄN QUẾ DIỆU TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM Ngành: TRIẾT HỌC Mã số: 9229001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. HỒ ANH DŨNG 2. THÂN NGỌC ANH Cán bộ phản biện độc lập: 1. ĐẶNG HỮU TOÀN 2.

NGUYỄN NGỌC KHÁ Cán bộ phản biện: 1. LƯƠNG MINH CỪ 2. VŨ ĐỨC KHIỂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2020 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ hết sức quý báu của các tập thể và cá nhân. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS.

Hồ Anh Dũng và TS. Thân Ngọc Anh đã tận tâm hướng dẫn khoa học trong quá trình học tập, nghiên cứu, thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể quý thầy cô trong Khoa Triết học, Phòng Sau Đại học thuộc trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng như Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Đại học Trần Đại Nghĩa, Ban Chủ nhiệm Khoa KHXH&NV - Trường Đại học Trần Đại Nghĩa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin được biết ơn đến toàn thể những người thân trong gia đình, anh chị, em, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn là điểm tựa vững chắc để tôi hoàn thành công trình này.HCM, ngày tháng 06 năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN NGUYỄN QUẾ DIỆU LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình do tôi nghiên cứu và thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS.

Hồ Anh Dũng và TS. Thân Ngọc Anh. Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố. Các tài liệu sử dụng trong luận án có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

NGƯỜI CAM ĐOAN NGUYỄN QUẾ DIỆU MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CA DAO, TỤC NGỮ VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. KHÁI LƯỢC VỀ CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. Khái niệm, đặc trưng cơ bản của ca dao, tục ngữ Việt Nam.

Các nội dung cơ bản được phản ánh trong ca dao, tục ngữ Việt Nam. KHÁI LƯỢC VỀ ĐẠO ĐỨC. Khái niệm và bản chất của đạo đức. Cấu trúc và chức năng của đạo đức.

ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. Điều kiện tự nhiên với việc hình thành tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam. Điều kiện lịch sử, kinh tế - xã hội với việc hình thành tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam. Điều kiện văn hóa, tư tưởng và truyền thống với việc hình thành tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam.

58 Kết luận chương 1. 65 Chương 2: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. TƯ TƯỞNG YÊU NƯỚC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. Quan niệm về yêu nước trong đạo đức truyền thống Việt Nam.

Biểu hiện của tư tưởng yêu nước trong ca dao, tục ngữ Việt Nam. TƯ TƯỞNG NHÂN, NGHĨA TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. Quan niệm về nhân, nghĩa trong đạo đức truyền thống Việt Nam. Biểu hiện của tư tưởng nhân, nghĩa trong ca dao, tục ngữ Việt Nam 99 2.

TINH THẦN ĐOÀN KẾT VÀ ĐỨC TÍNH TRUNG THỰC, CẦN CÙ, TIẾT KIỆM CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG CA DAO, TỤC NGỮ ……. Quan niệm về tinh thần đoàn kết và các đức tính trung thực, cần cù, tiết kiệm trong đạo đức truyền thống Việt Nam. Biểu hiện của tinh thần đoàn kết và các đức tính trung thực, cần cù, tiết kiệm của người Việt trong ca dao, tục ngữ Việt Nam. 117 Kết luận chương 2.

125 Chương 3: ĐẶC ĐIỂM, GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ CỦA TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THẾ HỆ TRẺ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY. ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM. Tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam vừa mang tính khái quát, vừa mang tính cụ thể. Tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam mang tính giản dị nhưng rất sâu sắc.

Tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam mang tính đại chúng. Tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam mang tính nhân văn. GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ CỦA TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THẾ HỆ TRẺ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY. Giá trị của tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam.

Hạn chế của tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam. Ý nghĩa của tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ Việt Nam đối với giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ ở nước ta hiện nay. 172 Kết luận chương 3. 185 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

188 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một dân tộc có lịch sử hàng nghìn năm văn hiến, có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên nhiều lĩnh vực, khía cạnh khác nhau. Trong suốt quá trình phát triển của mình, các thế hệ con Lạc cháu Hồng đã trải qua những giai đoạn đấu tranh dựng nước và giữ nước hết sức hào hùng, tạo nên lịch sử vẻ vang của dân tộc. Với truyền thống tương thân, tương ái, đoàn kết trong đấu tranh chống chọi với thiên tai cũng như với các thế lực ngoại xâm, các thế hệ người Việt đã sáng tạo ra nhiều giá trị vật chất, tinh thần phục vụ nhu cầu tồn tại và phát triển của toàn xã hội, trong đó có văn học dân gian nói chung và ca dao, tục ngữ nói riêng.

Ca dao, tục ngữ của người Việt Nam là một bộ phận của văn học dân gian, do đông đảo quần chúng nhân dân sáng tác và được lưu truyền trong dân gian chủ yếu bằng phương thức truyền miệng. Ca dao, tục ngữ có những đóng góp hết sức to lớn đối với đời sống tinh thần của nhân dân trong suốt chiều dài phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam, là những “hòn ngọc quý” (Hồ Chí Minh, 2011k, tr. 559) bởi nó ra đời và phát triển cũng không nằm ngoài mục đích nâng cao đời sống tinh thần, đồng thời cũng thông qua đó nhằm giáo dục con người hướng đến những giá trị sống tốt đẹp, góp phần giúp cho các cá nhân trong xã hội định hình khuôn mẫu, lối sống, nhân cách của con người Việt Nam từ trước tới nay. Như trên đã đề cập, ca dao, tục ngữ Việt Nam là những sáng tác mang tính tập thể của đông đảo quần chúng nhân dân lao động trong xã hội truyền thống, có sức sống lâu bền, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và được phổ biến, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Dù mang những sắc thái khác nhau, nhưng ca dao, tục ngữ đều ra đời và phát triển trong quá trình quan hệ 2 với tự nhiên, trong quá trình tổ chức lao động, sản xuất và trong cuộc sống, sinh hoạt cộng đồng. Mục tiêu được truyền đạt trong nội dung của ca dao, tục ngữ chính là ở chỗ: thông qua nó, nhằm hướng con người đến cái chân, thiện, mĩ, sống với nhau có nghĩa, có tình hơn. Ngoài việc biểu hiện đời sống tình cảm, ca dao, tục ngữ còn bao hàm cả quan điểm, năng lực nhận thức, thái độ hành vi, cách thức điều chỉnh hành vi của con người nói chung cho phù hợp với các chuẩn mực xã hội. của đông đảo quần chúng nhân dân.

Thông qua đó, con người nhận thức được cái gì mình nên làm, nên tránh, góp phần cùng với các thiết chế xã hội khác trong việc quản lý, duy trì xã hội, nhờ đó mà trật tự xã hội ổn định, tốt đẹp hơn. Ca dao, tục ngữ đã đồng hành cùng quá trình phát triển của đất nước ta từ trước đến nay và ẩn chứa bên trong nội dung của nó là các quan điểm, tư tưởng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Trong đó, tư tưởng đạo đức trong ca dao, tục ngữ đã góp phần to lớn trong việc tạo dựng các khuôn mẫu, chuẩn mực, giá trị nhằm nâng cao nhận thức, giáo dục, điều chỉnh hành vi của con người, nhất là ứng xử giữa con người với con người, giúp cho con người sống với nhau hòa thuận, duy trì trật tự và quản lý xã hội một cách tốt hơn. Trải qua quá trình hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa.

Trong đó, đời sống nhân dân ngày càng được nâng lên, bộ mặt đất nước có nhiều thay đổi theo hướng tiến bộ., được các nước trên thế giới đánh giá cao. Trên lĩnh vực văn hóa nói chung và văn học nghệ thuật nói riêng, Nghị quyết Trung ương V, khóa VIII của Đảng ta đã xác định r các mục tiêu, trong đó: 3 “ ây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” nhằm “phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998, tr. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nền kinh tế hàng hóa và hội nhập quốc tế ở nước ta đang làm cho nền kinh tế phát triển nhanh chóng, đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao. Song, nền kinh tế thị trường cũng ngày càng cuốn hút con người vào cuộc mưu sinh, đua tranh làm giàu, khiến nhiều người làm cha mẹ ít có thời gian gần gũi để truyền cho con cái những câu tục ngữ, ca dao mang tính triết lý về đạo đức, nhân sinh đẹp đẽ như các thế hệ đi trước đã truyền cho họ.