Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh vĩnh phúc la ti

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ THỊ HƯỚNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI – 2017 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ THỊ HƢỚNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62.05 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Mai Thanh Cúc TS. Trần Bá Dung HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc sử dụng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Lê Thị Hƣớng i LỜI CẢM ƠN Luận án đƣợc thực hiện dƣới sự giúp nhiệt tình của các thầy, cô giáo, các nhà khoa học, các cơ quan, tổ chức và bạn bè đồng nghiệp. Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Mai Thanh Cúc và TS. Trần Bá Dung là những ngƣời trực tiếp hƣớng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và định hƣớng giúp tôi trƣởng thành và hoàn chỉnh luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, các thầy/cô giáo của khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, bộ môn Phát triển nông thôn đã tạo điều kiện giúp đỡ, hƣớng dẫn, đóng góp ý kiến cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo và cán bộ các phòng, ban của UBND tỉnh Vĩnh Phúc; Sở Lao động - Thƣơng binh và Xã hội; Sở Tài nguyên và Môi trƣờng; Cục Thuế; Bảo hiểm xã hội; Sở Kế hoạch và Đầu tƣ; Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh; Chi cục Bảo vệ môi trƣờng; các cơ quan, ban ngành cấp huyện; các doanh nghiệp đã nhiệt tình cung cấp tài liệu, hỗ trợ thu thập dữ liệu, trao đổi thông tin để tôi thực hiện luận án. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới lãnh đạo Trƣờng Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc nơi tôi công tác, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, tạo điều kiện tốt nhất để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Lê Thị Hƣớng ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục từ viết tắt v Danh mục các bảng vi Danh mục các biểu đồ viii Danh mục các hình ix Danh mục các hộp x Trích yếu luận án xi Thesis abstract xiii PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1 1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3 1.3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4 1.4 Những đóng góp mới của luận án 5 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 6 2.1 Các khái niệm cơ bản 6 2.2 Vai trò của thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp 15 2.3 Đặc điểm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa 18 2.4 Nội dung nghiên cứu trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa 20 2.5 Các yếu tố ảnh hƣởng đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa 27 2.2 Cơ sở thực tiễn 33 2.

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp tại một số nƣớc trên thế giới 33 2.2 Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp tại Việt Nam 38 2.3 Bài học kinh nghiệm để tăng cƣờng trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam và tỉnh Vĩnh Phúc 42 2.4 Một số công trình nghiên cứu liên quan 43 iii PHẦN 3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 47 3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 47 3.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Vĩnh Phúc 47 3.2 Tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Vĩnh Phúc 47 3.3 Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Vĩnh Phúc 49 3.2 Phƣơng pháp nghiên cứu 53 3.1 Khung phân tích 53 3.2 Tiếp cận nghiên cứu 54 3.3 Chọn điểm và chọn mẫu nghiên cứu 56 3.4 Phƣơng pháp thu thập thông tin 59 3.5 Phƣơng pháp xử lý dữ liệu và phân tích 61 3.6 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 63 PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 65 4.1 Thực trạng trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 65 4.1 Trách nhiệm nộp thuế 65 4.2 Trách nhiệm đối với ngƣời lao động 77 4.3 Trách nhiệm đối với môi trƣờng 94 4.2 Các yếu tố ảnh hƣởng đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 107 4.1 Các yếu tố thuộc môi trƣờng bên trong doanh nghiệp 108 4.2 Các yếu tố thuộc môi trƣờng bên ngoài doanh nghiệp 117 4.3 Giải pháp tăng cƣờng trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 126 4.1 Định hƣớng, mục tiêu 126 4.2 Các giải pháp chủ yếu 130 PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 147 5.2 Kiến nghị 149 Danh mục các công trình đã công bố 150 Tài liệu tham khảo 151 Phụ lục 160 iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BHXH Bảo hiểm xã hội BVMT Bảo vệ môi trƣờng DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa GTGT Giá trị gia tăng HĐLĐ Hợp đồng lao động LĐ-TBXH Lao động – Thƣơng binh và Xã hội NXB Nhà xuất bản TNMT Tài nguyên và Môi trƣờng TNDN Thu nhập doanh nghiệp TNHH Trách nhiệm hữu hạn TNXH Trách nhiệm xã hội TNXHDN Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp UBND Ủy ban nhân dân v DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.1 Tiêu thức phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một số nƣớc 6 2.2 Tiêu thức phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Nghi định 56/2009/NĐ-CP 7 2.3 Tỷ lệ doanh nghiệp Nhật Bản sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp 34 3.1 Tốc độ tăng trƣởng doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh giai đoạn 2011-2015 50 3.2 Cơ cấu doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy mô (2015) 50 3.3 Tƣơng quan giữa quy mô doanh nghiệp và ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa (2015) 52 3.4 Bảng tổng hợp mẫu khảo sát của nghiên cứu 56 3.5 Đặc điểm mẫu khảo sát lãnh đạo doanh nghiệp 57 3.6 Đặc điểm mẫu khảo sát ngƣời lao động 58 4.1 Tốc độ tăng trƣởng thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa xét theo ngành nghề kinh doanh (2015) 66 4.2 Tốc độ tăng trƣởng thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa xét theo quy mô doanh nghiệp (2015) 67 4.3 Đóng góp thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa theo nội dung thu 69 4.4 Đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa vào thu ngân sách tỉnh 70 4.5 Tỷ lệ nợ đọng thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa 72 4.6 Tỷ lệ nợ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa theo nội dung thu 72 4.7 Cơ cấu nợ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa theo tính chất nợ 73 4.8 Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa nợ thuế trong 3 năm gần đây 74 4.9 Kết quả thanh, kiểm tra thuế tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa 75 4.10 Tình hình ký kết hợp đồng lao động của doanh nghiệp nhỏ và vừa 77 4.11 Tỷ lệ ký hợp đồng lao động theo ngành nghề kinh doanh (2014) 78 4.12 Tỷ lệ ký hợp đồng lao động theo quy mô lao động (2014) 79 4.13 Tổng hợp tình hình tham gia bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa toàn tỉnh 80 vi 4.14 Kết quả khảo sát ngƣời lao động về quyền lợi bảo hiểm xã hội 81 4.15 Tình hình nợ đọng bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp nhỏ và vừa 84 4.16 Kết quả khảo sát về mức lƣơng bình quân của lao động năm 2015 phân theo ngành nghề kinh doanh 86 4.17 Kết quả khảo sát về thời gian làm việc của ngƣời lao động 88 4.18 Kết quả khảo sát việc chấp hành quy định về thời gian làm việc, thời giờ nghỉ ngơi 89 4.19 Kết quả khảo sát về công tác an toàn, vệ sinh lao động 91 4.20 Tình hình tai nạn lao động của doanh nghiệp nhỏ và vừa 92 4.21 Kết quả khảo sát công tác đăng ký hồ sơ bảo vệ môi trƣờng phân theo ngành nghề và quy mô vốn (2015) 95 4.22 Lý do doanh nghiệp không có hồ sơ bảo vệ môi trƣờng 96 4.23 Kết quả khảo sát về công tác giám sát môi trƣờng định kỳ 97 4.24 Kết quả khảo sát về công tác quản lý, xử lý chất thải nguy hại (n=19) 103 4.25 Tổng hợp kết quả kiểm tra công tác bảo vệ môi trƣờng tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa từ năm 2012 đến 2014 105 4.26 Các hoạt động đầu tƣ cho công tác bảo vệ môi trƣờng của doanh nghiệp nhỏ và vừa 106 4.27 Mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp trong vòng 5 năm tới 109 4.28 Yêu cầu của khách hàng đối với sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp 112 4.29 Ảnh hƣởng của yếu tố năng lực tài chính đến việc chấp hành quy định pháp luật của doanh nghiệp nhỏ và vừa 114 4.30 Nhận thức của ngƣời lao động về một số quy định của pháp luật lao động 115 4.31 Tỷ lệ ngƣời lao động đƣợc đóng bảo hiểm xã hội theo trình độ và vị trí việc làm 116 4.32 Công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật bảo vệ môi trƣờng tại doanh nghiệp nhỏ và vừa 122 4.33 Tình hình thực hiện các biện pháp quản lý, cƣỡng chế nợ thuế tại doanh nghiệp nhỏ và vừa 123 4.34 Nhu cầu đƣợc hỗ trợ về kiến thức pháp luật của doanh nghiệp nhỏ và vừa 131 vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ STT Tên biểu đồ Trang 2.1 Tăng trƣởng về số lƣợng báo cáo trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Trung Quốc qua các năm 36 3.1 Cơ cấu doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh phân theo ngành nghề (2015) 51 4.1 Đóng góp thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa 66 4.2 Tỷ lệ đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa vào ngân sách nhà nƣớc tại một số tỉnh (2011) 70 4.3 Nợ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2011-2015 71 4.4 Kết quả khảo sát về mức lƣơng bình quân của ngƣời lao động năm 2015 85 4.5 Số doanh nghiệp nhỏ và vừa có hồ sơ bảo vệ môi trƣờng 94 4.6 Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện báo cáo giám sát môi trƣờng định kỳ 98 4.7 Lý do doanh nghiệp không thực hiện báo cáo giám sát môi trƣờng định kỳ (n=19) 99 4.