Tống thị thanh vượng nghiên cứu xác định các độc tố gây tiêu chảy acid okadaic d

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI TỐNG THỊ THANH VƯỢNG NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CÁC ĐỘC TỐ GÂY TIÊU CHẢY ACID OKADAIC, DINOPHYSISTOXIN-1, DINOPHYSISTOXIN-2 TRONG MỘT SỐ NHUYỄN THỂ HAI MẢNH VỎ Ở BIỂN VIỆT NAM BẰNG SẮC KÝ LỎNG KHỐI PHỔ LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI TỐNG THỊ THANH VƯỢNG NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CÁC ĐỘC TỐ GÂY TIÊU CHẢY ACID OKADAIC, DINOPHYSISTOXIN-1, DINOPHYSISTOXIN-2 TRONG MỘT SỐ NHUYỄN THỂ HAI MẢNH VỎ Ở BIỂN VIỆT NAM BẰNG SẮC KÝ LỎNG KHỐI PHỔ LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH: KIỂM NGHIỆM THUỐC VÀ ĐỘC CHẤT MÃ SỐ: 9720210 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Đình Chi PGS. Lê Thị Hồng Hảo HÀ NỘI, NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tống Thị Thanh Vượng i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình và hiệu quả của nhiều cá nhân và tập thể, các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: TS. Lê Đình Chi, giảng viên bộ môn Hoá phân tích – Độc chất, Trường Đại học Dược Hà Nội và PGS. Lê Thị Hồng Hảo, Viện trưởng Việm Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia, là hai người thầy, cô đã tận tình hướng dẫn, định hướng, giúp đỡ, cho tôi những kiến thức quý báu và động viên tôi quyết tâm hoàn thành luận án.

Thái Nguyễn Hùng Thu, nguyên Hiệu phó, trưởng chuyên ngành Kiểm nghiệm thuốc và Độc chất, Trường Đại học Dược Hà Nội là người thầy đã động viên, chỉ dẫn và đóng góp ý kiến quý báu cho tôi hoàn thành luận án. Ban Giám hiệu Trường Đại học Dược Hà Nội và Ban Lãnh đạo Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án đúng thời gian quy định. Các thầy, cô Bộ môn Hoá phân tích – Độc chất và Phòng Sau đại học, Trường Đại học Dược Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại trường. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Gia đình và những người thân đã chia sẻ, động viên tôi có đủ nghị lực, quyết tâm hoàn thành luận án.

Tác giả luận án Tống Thị Thanh Vượng ii MỤC LỤC DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ĐẶT VẤN ĐỀ………………………………………………………………… 1 CHƯƠNG 1. ĐỘC TỐ SINH VẬT BIỂN……………………………………………………. Tóm tắt quá trình nghiên cứu một số nhóm độc tố tảo đơn bào gây độc 4 cho con người……………………………………………………. NGUỒN GỐC, CẤU TRÚC HOÁ HỌC, ĐỘC TÍNH VÀ QUY ĐỊNH KIỂM SOÁT ĐỘC TỐ DSP………………………………………………………………… 7 1.

Nguồn gốc độc tố DSP…………………………………………. Cấu trúc hoá học độc tố DSP……………………………………………. Cơ chế tác dụng, độc tính độc tố DSP…………………………………… 10 1. Ngộ độc cho người do độc tố DSP……………………………………… 11 1.

Quy định kiểm soát độc tố DSP…………………………………………. CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ĐỘC TỐ DSP…………………………… 16 1. Các phương pháp xử lý mẫu để chiết độc tố nhóm acid okadaic………… 16 1. Lựa chọn dung môi để chiết độc tố nhóm OA từ nhuyễn thể….

Các phương pháp làm sạch dịch chiết ban đầu………………………… 18 1. Các phương pháp thuỷ phân mẫu và làm sạch sau thuỷ phân…………. Các phương pháp sinh học để phân tích độc tố nhóm acid okadaic……… 21 iii 1. Các phương pháp định lượng sinh học in vivo………………………… 21 1.

Các phương pháp định lượng qua gây độc tế bào……………………… 22 1. Các phương pháp hoá sinh ……………………………………………. Các phương pháp hoá lý để phân tích độc tố nhóm acid okadaic………. Sắc ký lỏng hiệu năng cao…………………………………….

Điện di mao quản……………………………………………………. ỨNG DỤNG SẮC KÝ KHỐI PHỔ TRONG PHÂN TÍCH ĐỘC TỐ NHÓM ACID OKADAIC…………………………………………………. Các đặc trưng khối phổ của độc tố nhóm OA……………………………. Khối phổ của OA trong kỹ thuật EI và CI…………………………….

Khối phổ của OA trong kỹ thuật FAB………………………………… 28 1. Khối phổ của OA trong kỹ thuật ESI…………………………. Khối phổ dạng ester của OA…………………………………. Phân tích định tính, định lượng độc tố nhóm OA bằng LC – MS/MS…… 36 1.

Kỹ thuật ion hoá………………………………………………………. Lựa chọn phân tích khối………………………………………………. Điều kiện sắc ký………………………………………………………. NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………………………………………… 43 2.

NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ…………………………………. Dung môi, hoá chất và chất chuẩn………………………………………. Dung môi, hoá chất…………………………………………………… 43 2. Thiết bị, dụng cụ phân tích……………………………………………… 43 2.

Thiết bị phân tích……………………………………………………… 43 2. Dụng cụ phân tích……………………………………………. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU…………………………………………………. Mẫu nhuyễn thể lấy tại các địa phương………………………………….

Mẫu thêm chuẩn………………………………………………………… 45 2. Mẫu chuẩn nhuyễn thể có chứa độc tố…………………………………. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………………………. Xây dựng phương pháp định lượng đồng thời OA, DTX1, DTX2 trong nhuyễn thể…………………………………………………………………….

Khảo sát xây dựng điều kiện khối phổ………………………………… 46 2. Khảo sát xây dựng điều kiện sắc ký…………………………………… 47 2. Khảo sát điều kiện chiết độc tố từ mẫu nhuyễn thể……………………. Khảo sát điều kiện thuỷ phân để phân tích độc tố toàn phần……….

Thẩm định phương pháp………………………………………………. Lấy mẫu nhuyễn thể và bảo quản mẫu………………………. Lựa chọn số lượng cá thể cho mỗi mẫu nhuyễn thể……………………. Khảo sát điều kiện bảo quản mẫu nhuyễn thể………………………….

Phân tích độc tố trong mẫu nhuyễn thể và biện giải kết quả……………. Tiến hành phân tích trên mẫu thực……………………………………. Các tiêu chí đánh giá kết quả phân tích độc tố trong nhuyễn thể………. Các hướng biện giải, bàn luận kết quả………………………………… 52 v CHƯƠNG 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………… 53 3. XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH OA, DTX1 VÀ DTX2…. Khảo sát thiết lập điều kiện phân tích OA, DTX1 và DTX2 bằng MS…. Điều kiện của detector MS/MS……………………………….

Điều kiện sắc ký………………………………………………………. Khảo sát thiết lập điều kiện xử lý mẫu để chiết OA, DTX1 và DTX2 từ nhuyễn thể……………………………………………………………………. Đồng nhất mẫu………………………………………………………. Lựa chọn dung môi chiết độc tố……………………………………….

Lựa chọn thể tích dung môi chiết……………………………………… 67 3. Khảo sát điều kiện làm sạch dịch chiết………………………………. Điều kiện xử lý mẫu để phân tích độc tố ở dạng tự do…………………. Khảo sát thiết lập điều kiện thuỷ phân để phân tích OA, DTX1 và DTX2 toàn phần trong nhuyễn thể…………………………………………….

Khảo sát thiết lập điều kiện bảo quản nhuyễn thể………………. Đánh giá độ ổn định của độc tố trong nhuyễn thể ở một số điều kiện nhiệt độ………………………………………………………………………. Điều kiện bảo quản mẫu nhuyễn thể…………………………………. THẨM ĐỊNH PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH OA, DTX1 VÀ DTX2………….

Điều kiện của các phương pháp được thẩm định………………………. Phương pháp phân tích độc tố tự do trên cột Cortecs…………………. Phương pháp phân tích độc tố tự do và toàn phần trên cột Zorbax……. Thẩm định phương pháp phân tích độc tố trên cột Cortecs……………… 85 vi 3.

Độ thích hợp hệ thống………………. Độ tuyến tính của khoảng nồng độ làm việc…………. Thẩm định phân tích độc tố tự do và toàn phần trên cột Zorbax…………. Độ thích hợp hệ thống………………………………………………… 96 3.

Độ tuyến tính của khoảng nồng độ làm việc…………………………. Độ chính xác khi phân tích độc tố tự do………………………………. Độ chính xác khi xác định độc tố toàn phần…………………………… 101 3. Độ đúng khi phân tích độc tố tự do…………………………………….

Độ đúng khi phân tích độc tố toàn phần………………………………. PHÂN TÍCH OA, DTX1 VÀ DTX2 TRONG MẪU NHUYỄN THỂ…………. Lấy mẫu nhuyễn thể và phân tích độc tố………………………………… 107 3. Kết quả phân tích độc tố trong mẫu nhuyễn thể………………………….

Kết quả phát hiện độc tố tự do…………………………………………. Kết quả phát hiện độc tố sau khi thuỷ phân……………………………. Sự phân bố các mẫu phát hiện có độc tố…………………………………. Phân bố các mẫu có độc tố theo loại nhuyễn thể……………………….

Phân bố các mẫu có độc tố theo địa điểm lấy mẫu……………. Phân bố các mẫu có độc tố theo thời điểm lấy mẫu……………………. BÀN LUẬN PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ĐƯỢC XÂY DỰNG……………. Điều kiện phân tích độc tố bằng LC – MS/MS………………….

Điều kiện xử lý mẫu nhuyễn thể………………………………………… 126 4. Cỡ mẫu nhuyễn thể……………………………………………………. Điều kiện xử lý mẫu để phân tích độc tố tự do…………………. Điều kiện xử lý mẫu để phân tích độc tố toàn phần…………………….

BÀN LUẬN KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỘC TỐ TRONG NHUYỄN THỂ……. Loại độc tố phát hiện được, tỷ lệ xuất hiện và mức độ hàm lượng trong nhuyễn thể……………………………………………………………………. Dao động sự xuất hiện của độc tố trong nhuyễn thể cùng các yếu tố ảnh hưởng…………………………………………………………………………. NGUY CƠ ẢNH HƯỞNG TỚI SỨC KHOẺ VÀ HƯỚNG KIỂM SOÁT ĐỘC TỐ NHÓM OA TRONG NHUYỄN THỂ TRONG TƯƠNG LAI………………….

140 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……………………………………….