Tóm tắt luận án tiến sĩ y học nghiên cứu nồng độ osteoprotegerin parathyroid hor

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN MINH TUẤN NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ OSTEOPROTEGERIN, PARATHYROID HORMONE HUYẾT TƯƠNG, TỔN THƯƠNG ĐỘNG MẠCH CẢNH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ Ngành: NỘI KHOA Mã số : 9 72 01 07 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2020 Công trình được hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC, ĐẠI HỌC HUẾ Người hướng dẫn khoa học: GS. LÊ VIỆT THẮNG Phản biện 1: PGS. BÙI VĂN MẠNH Bệnh viện Quân Y 103 Phản biện 2: PGS. ĐINH THỊ KIM DUNG Trường Đại học Y Hà Nội Phản biện 3: TS.

HUỲNH VĂN NHUẬN Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định Luận án được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp Đại học Huế. Vào lúc: ……giờ ……phút, ngày ……tháng ……năm 2020 Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia Việt Nam - Trung tâm học liệu Huế - Thư viện Trường Đại học Y Dược, Đại học Huế 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Suy thận mạn tính là hậu quả cuối cùng của các bệnh lý thận tiết niệu mạn tính và các bệnh khác ngoài thận như tăng huyết áp, đái tháo đường. Tỷ lệ bệnh nhân suy thận mạn tính ngày càng gia tăng trên thế giới cũng như tại Việt nam do sự gia tăng các bệnh lý gây tổn thương nhu mô thận. Bệnh nhân suy thận mạn tính cần được điều trị thay thế thận suy bằng lọc máu hoặc ghép thận khi mức lọc cầu thận < 15 ml/phút.

Xơ vữa và canxi hoá mạch máu là một trong những biểu hiện thường gặp ở bệnh nhân suy thận mạn tính đặc biệt những bệnh nhân suy thận mạn tính lọc máu chu kỳ. Canxi hoá mạch máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính là một quá trình diễn biến âm thầm, bắt đầu bằng quá trình suy chức năng nội mạc mạch máu. Osteoprotegerin (OPG) là một protein tham gia vào quá trình chuyển hoá xương, có vai trò điều chỉnh canxi hoá mạch máu. Nhiều nghiên cứu cho thấy OPG thường tăng lên ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính và liên quan đến canxi hoá mạch máu, cũng như là yếu tố tiên lượng tử vong.

Bệnh nhân lọc máu chu kỳ có nhiều yếu tố nguy cơ gây canxi hoá mạch máu bao gồm tuổi cao, đái tháo đường, tăng canxi, phospho, tăng PTH, chế độ ăn nhiều canxi, viêm mạn tính và đặc biệt thời gian lọc máu kéo dài. Hậu quả của canxi hoá mạch máu là tắc mạch, phình lóc tách động mạch. Hiện nay để phát hiện tình trạng, mức độ canxi hoá mạch máu, có thể dùng các kỹ thuật gián tiếp qua siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính đa dãy. Từ những lý do trên chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu nồng độ osteoprotegerin, parathyroid hormone huyết tương, tổn thương động mạch cảnh và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ”.

Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện trên 150 bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Chợ rẫy với hai mục tiêu sau: - Khảo sát một số yếu tố nguy cơ vữa xơ, một số chỉ số hình thái và huyết động của động mạch cảnh bằng siêu âm Doppler và nồng độ osteoprotegerin, parathyroid hormone huyết tương ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ. - Đánh giá mối liên quan giữa nồng độ osteoprotegerin, parathyroid hormone huyết tương, một số chỉ số hình thái và huyết 2 động của động mạch cảnh với một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ. Tính cấp thiết của đề tài Xơ vữa và canxi hoá mạch máu là biểu hiện thường gặp ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ. Có nhiều yếu tố liên quan đến biểu hiện này bao gồm lọc máu dài ngày, rối loạn lipid máu, đái tháo đường cũng như các yếu tố khác.

Cơ chế bệnh sinh liên quan được khẳng định có sự tham gia của OPG, một protein tham gia vào quá trình chuyển hoá xương. Vai trò của PTH cũng được khẳng định liên quan đến quá trình canxi hoá mạch máu. Hậu quả là các mạch máu, đặc biệt động mạch thường xơ vữa, hẹp lòng động mạch, thay đổi huyết động, ảnh hưởng đến chức năng tim Nghiên cứu về tổn thương động mạch (được khảo sát trên ĐM cảnh), các yếu tố liên quan cũng như nồng độ PTH, OPG huyết tương góp phần giải thích được cơ chế bệnh sinh vữa xơ động mạch, cũng như làm sáng tỏ một số yếu tố liên quan để từ đó kiểm soát các yếu tố này, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, giảm tỷ lệ tử vong do các biến cố tim mạch ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ. Những đóng góp mới của đề tài luận án Tổn thương động mạch cảnh, tăng nồng độ hormone tuyến cân giáp và nồng độ osteoprotegerin là thường gặp ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ.

Dày lớp nội trung mạc gặp ở 42%, mảng xơ vữa gặp ở 58% bệnh nhân nghiên cứu. Nồng độ trung bình PTH huyết tương là 148 pg/ml, OPG là 12,05 pmol/l cao hơn nhóm chứng có ý nghĩa, p< 0,001. Có 59,3% bệnh nhân tăng nồng độ PTH, 86,7% bệnh nhân tăng OPG huyết tương so nhóm chứng. Tăng nồng độ PTH, OPG huyết tương liên quan với tổn thương động mạch cảnh.

Nhóm bệnh nhân tuổi ≥ 60; thời gian lọc máu ≥ 5 năm; đái tháo đường có tỷ lệ và mức độ tổn thương ĐM cảnh, nồng độ PTH, OPG huyết tương cao hơn nhóm bệnh nhân không có các đặc điểm này, p< 0,05. Tuổi ≥ 60, mất chức năng thận tồn dư là yếu tố tiên lượng độc lập cho tình trạng tăng OPG huyết tương, p< 0,05. Cấu trúc của luận án Luận án dài 118 trang. Đặt vấn đề: 2 trang, tổng quan: 34 trang, đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 15 trang, kết quả nghiên cứu: 32 trang, bàn luận: 32 trang, kết luận và kiến nghị: 3 trang.

Trong luận án có 53 bảng, 15 biểu đồ, 1 sơ đồ, 10 hình. Tài liệu tham khảo có 141, trong đó có 25 tiếng Việt và 116 tiếng Anh. BIẾN CHỨNG MẠCH MÁU Ở BỆNH NHAN BỆNH THẬN MẠN LỌC MAU CHU KỲ Ở bệnh nhân suy thận mạn tính, có nhiều yếu tố liên quan đến tổn thương mạch máu. Những rối loạn ngay từ khi bệnh nhân bị bệnh thận mạn tính như: THA, rối loạn lipid máu, viêm.

là khởi đầu cho quá trình tổn thương mạch máu. Quá trình lọc máu bằng lọc máu chu kỳ, còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng, liên quan đến tổn thương mạch máu trong đó phải kể đến chất lượng cuộc lọc máu. Hậu quả, quá trình tổn thương mạch máu thường bắt đầu bằng xơ vữa mạch máu, canxi hoá mạch máu, cứng mạch, có thể tắc mạch.Ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ, quá trình động mạch hoá tĩnh mạch ở những cầu nối thông động tĩnh mạch cũng góp phần làm tổn thương mạch máu nặng nề hơn. Nhiều nghiên cứu cho thấy, tổn thương mạch máu ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ là tổn thương hệ thống tất cả các mạch máu trong cơ thể.

BIẾN ĐỔI NỒNG ĐỘ PARATHYROID HORMONE, OSTEOPROTEGERIN HUYẾT TƯƠNG Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ Osteoprotegerin (OPG) là 1 protein ở người, mã hoá bởi gen TNFRSF11B, được biết đến với tên khác là yếu tố ức chế quá trình huỷ cốt bào, có trọng lượng phân tử 60 kDa, gồm 401 axit amin, có vai trò trong quá trình chuyển hóa xương liên quan đến quá trình sửa chữa xương. Khi nồng độ OPG tăng lên trong máu, thể hiện quá trình tăng tạo xương, canxi hoá tổ chức. OPG còn được xem như yếu tố điều hoà viêm, tăng quá trình tự miễn, quá trình biệt hoá và sống sót của tế bào. Parathyroid hormone (PTH) được tổng hợp tại tế bào chính của tuyến cận giáp, là một chuỗi Polypeptid đơn gồm 84 acid amin.

PTH kích thích quá trình phân hủy xương, giải phóng canxi từ xương vào 4 máu làm tăng hấp thu canxi và Phospho do đó PTH làm tăng nồng độ Canxi máu. Khi nồng độ PTH tăng, thì nồng độ Canxi máu tăng, nồng độ Phospho máu giảm và ngược lại, khi nồng độ PTH giảm thì nồng độ Canxi máu giảm và Phospho sẽ tăng. Hậu quả làm tăng quá trình vữa xơ và canxi hoá mạch máu. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ PTH, OPG VÀ TỔN THƯƠNG ĐM CẢNH Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ + Trên thế giới có nhiều nghiên cứu ở nhóm bệnh nhân bệnh thận mạn chưa và có lọc máu cũng như bệnh thận do đái tháo đường.

+ Tại Việt nam: Các nghiên cứu về PTH, tổn thương mạch máu cũng như các yếu tố liên quan được thực hiện nhiều, tuy nhiên chưa có nghiên cứu về Osteoprotegerin ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Nghiên cứu thực hiện trên 200 đối tượng chia thành 2 nhóm: - Nhóm bệnh: gồm 150 bệnh nhân điều trị lọc máu chu kỳ tại Khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Chợ Rẫy, Hồ Chí Minh từ tháng 2/2015 đến tháng 12/2017 - Nhóm tham chiếu: 50 người khỏe mạnh, là nhân viên khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Chợ rẫy, Hồ Chí Minh. + Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng - Nhóm bệnh: Bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ, có thời gian lọc máu ≥ 3 tháng, tuổi bệnh nhân ≥ 18.

Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu - Nhóm tham chiếu: Người trưởng thành khỏe mạnh, không có tiền sử bệnh thận- tiết niệu, đồng ý tham gia nghiên cứu. + Tiêu chuẩn loại trừ đối tượng - Nhóm bệnh: Lọc máu < 3 tháng, đang mắc bệnh cấp tính, đang dùng các chế phẩm canxi, thuốc hạ phospho máu và vitamin D - Nhóm tham chiếu: Đang mang thai hoặc mới sinh con đang cho con bú. Dùng các chế phẩm canxi hoặc vitamin D. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, so sánh bệnh với nhóm tham chiếu khỏe mạnh.

Cỡ mẫu: Chọn cỡ mẫu thuận tiện theo thời gian nghiên cứu 2. Các chỉ tiêu nghiên cứu Tất cả các bệnh nhân đều được hỏi bệnh, thăm khám, làm các xét nghiệm cận lâm sàng để có các chỉ tiêu sau: - Các yếu tố liên quan đến vữa xơ, canxi hoá mạch máu: tuổi, giới, thời gian lọc máu, tình trạng rối loạn lipid máu, tình trạng BMI, ĐTĐ… - Đánh giá tổn thương ĐM cảnh bằng siêu âm Doppler: đường 6 kính ĐM, độ dày lớp nội trung mạc, mảng vữa xơ, canxi hoá, vận tốc dòng máu đỉnh tâm thu, vận tốc cuối tâm trương, chỉ số trở kháng - Định lượng nồng độ PTH bằng phương pháp miễn dịch hoá phát quang, OPG huyết tương bằng phương pháp ELISA. Phương pháp xử lý số liệu - Các số liệu được xử lý theo phương pháp thống kê y học bằng chương trình phần mềm SPSS 16.