Tóm tắt luận án tiến sĩ y học nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của chức năng nhận th

1 ĐẶT VẤN ĐỀ Đột quỵ là nguyên nhân gây tàn tật nghiêm trọng, tỷ lệ tử vong cao, khi sống sót bệnh nhân vẫn còn phải gánh chịu những khiếm khuyết nặng nề của các chức năng thể chất, tâm thần và các chức năng cao cấp của não (tư duy, trí nhớ, ngôn ngữ, điều hành Chức năng nhận thức là rất quan trọng đối với mỗi con người, đó là các lĩnh vực giúp cho con người tồn tại, phát triển, sinh hoạt, hoạt động, giao tiếp một cách bình thường. Trong sa sút trí tuệ thường bệnh nhân biểu hiện sớm nhất là rối loạn trí nhớ với các mức độ khác nhau. Vì vậy nếu được quan tâm, phát hiện sớm, can thiệp điều trị tích cực thì sẽ làm chậm được quá trình diễn biến của bệnh. Ở nước ta trước kia sa sút trí tuệ chưa được quan tâm đúng mức.

Trong cộng đồng, đa số người dân cho rằng sa sút trí tuệ là bệnh của tuổi già và không chữa được, còn với bệnh nhân sau tai biến mạch não thì việc phục hồi chức năng vận động thường được quan tâm chú trọng hơn còn chức năng trí tuệ chưa được chú ý nhiều. Ngày nay nhờ sự phát triển của kinh tế, xã hội và y học, chất lượng cuộc sống của con người ngày càng được nâng cao. Việc phục hồi chức năng nhận thức cho bệnh nhân sau đột quỵ đã trở thành một mục tiêu lớn. Tăng huyết áp đã và đang trở thành một bệnh phổ biến, ngày càng gia tăng nhanh chóng, nhất là ở các nước đang phát triển, bệnh lý này đang trở thành vấn đề sức khoẻ toàn cầu.

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ độc lập, quan trọng nhất của đột quỵ nói chung và của nhồi máu não nói riêng. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm mục tiêu: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng chức năng nhận thức ở bệnh nhân nhồi máu não có tăng huyết áp. Phân tích một số yếu tố liên quan với rối loạn chức năng nhận thức ở bệnh nhân sau nhồi máu não có tăng huyết áp.

Chương 1 2 TỔNG QUAN 1. Đại cương về Nhồi máu não 1.1 Định nghĩa và phân loại đột quỵ Định nghĩa: đột quỵ là một hội chứng thiếu sót chức năng não khu trú hơn là lan toả, xảy ra đột ngột, tồn tại quá 24 giờ hoặc tử vong trong vòng 24 giờ, loại trừ nguyên nhân sang chấn não (TCYTTG, 1989). Phân loại đột quỵ: đột quỵ có hai loại là nhồi máu não và chảy máu não. Trong nghiên cứu này chúng tôi chỉ đề cập đến nhồi máu não.

Định nghĩa và phân loại nhồi máu não Định nghĩa: Sự xuất hiện của một tai biến thiếu máu não là hậu quả của sự giảm đột ngột lưu lượng tuần hoàn não do tắc một phần hoặc toàn bộ động mạch não. Về mặt lâm sàng tai biến thiếu máu não biểu hiện bằng sự xuất hiện đột ngột các triệu chứng thần kinh khu trú, hay gặp nhất là liệt nửa người. Các thiếu máu não do giảm hoặc mất lưu lượng tuần hoàn toàn thân (hạ huyết áp động mạch nặng nề hay ngừng tim) thường gây ra ngất hoặc tử vong nhưng rất ít khi gây ra nhồi máu não thực sự ngoại trừ nhồi máu não xảy ra ở vùng tiếp nối giữa các khu vực tưới máu của các động mạch não. Tăng huyết áp Tăng huyết áp là huyết áp tâm thu, hoặc huyết áp tâm trương, hoặc cả hai cao hơn huyết áp bình thường.

Phân độ tăng huyết áp 3 Khuyến cáo của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2008, đề nghị chọn cách phân độ tăng huyết áp của Tổ chức Y tế thế giới và Hội tăng huyết áp Quốc tế (bảng trên). Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, cũng có thể chọn cách phân độ THA theo JNC VII như sau [7], [8]: Bảng 1.2: Phân độ tăng huyết áp theo JNC VII Phân độ HA tâm thu (mmHg) HA tâm trương (mmHg) Bình thường Dưới 120 Dưới 80 Tiền THA 120- 139 80- 89 THA độ I 140- 159 90- 99 THA độ II Từ 160 trở lên Từ 100 trở lên • Phân độ tăng huyết áp theo ACC/AHA 2017: Hướng dẫn năm 2017 là phiên bản cập nhật của hướng dẫn JNC VII, đây là một hướng dẫn toàn diện cung cấp các thông tin mới từ những thử nghiệm lâm sàng về nguy cơ mắc bệnh tim mạch có liên quan đến HA, theo dõi HA, ngưỡng HA bắt đầu điều trị bằng thuốc, HA mục tiêu trong điều trị , chiến lược cải thiện điều trị và kiểm soát tăng HA và nhiều vấn đề quan trọng khác. Phân độ tăng HA theo ACC/AHA 2017 [8] Huyết áp tâm thu (HATT) và huyết ACC/AHA 2017 áp tâm trương (HATT) (mm Hg) < 120 và < 80 HA bình thường 120- 129 và < 80 HA tăng 130-139 hoặc 80-89 THA độ I ≥ 140 hoặc ≥ 90 THA độ II 4 1. Đại cương về rối loạn nhận thức 1.

Khái niệm chung về nhận thức 1. Định nghĩa Nhận thức là chức năng hoạt động cao cấp của con người, liên quan đến kiến thức, sự hiểu biết cũng như vận dụng khả năng để phục vụ cho cuộc sống hàng ngày như sinh hoạt, học tập, lao động…Nhận thức bao gồm hai lĩnh vực cơ bản là tiếp nhận, hiểu thông tin và xử lý thông tin để phục vụ cho giao tiếp cũng như trong cuộc sống con người. Đặc điểm lâm sàng rối loạn nhận thức 1. Đặc điểm lâm sàng về rối loạn trí nhớ.

Đặc điểm lâm sàng rối loạn ngôn ngữ (aphasia, vong ngôn) 1. Đặc điểm lâm sàng rối loạn tri giác (agnosia, vong tri) 1. Đặc điểm suy giảm sự chú ý 1. Đặc điểm lâm sàng mất thực dụng động tác.

Đặc điểm lâm sàng rối loạn định hướng 1. Suy giảm nhận thức nhẹ (mild cognitive impairment/ MCI) - Tiêu chuẩn chẩn đoán: Dựa trên tiêu chuẩn của Petersen và cộng sự [18,19] bao gồm: + Bệnh nhân than phiền về rối loạn trí nhớ và được một người thân thừa nhận. + Giảm khả năng nhớ khách quan so với tuổi và trình độ học vấn (được khẳng định bằng các trắc nghiệm thần kinh tâm lý) + Trạng thái nhận thức chung được duy trì. + Hoạt động hàng ngày không bị ảnh hưởng.

+ Không sa sút trí tuệ. Tiêu chuẩn trên chủ yếu để chẩn đoán suy giảm nhận thức nhẹ về trí nhớ. Năm 2004, Petersen đã bổ xung thêm về các phân nhóm của suy giảm nhận thức nhẹ. Sa sút trí tuệ.

Giảm nhận thức biểu hiện bằng: - Suy giảm trí nhớ (mất khả năng thu nhận các thông tin mới và mất khả năng nhớ lại các thông tin vừa mới học xong). - Có ít nhất một trong các rối loạn nhận thức sau: + Rối loạn ngôn ngữ (vong ngôn) (không diễn đạt được, không hiểu được). + Rối loạn cử động hữu ý (vong hành) (không thực hiện được các cử động có được do huấn luyện, mặc dù không bị liệt). + Mất nhận biết (vong tri) (mất khả năng nhận biết đồ vật mặc dù chức năng giác quan vẫn bình thường).

+ Rối loạn chức năng thực hiện các kế hoạch, nhiệm vụ (vong hành) (ví dụ: lập kế hoặch, tổ chức, phân chia giai đoạn, trừu tượng hoá). Các suy giảm nhận thức gây cản trở cho sinh hoạt thường ngày và giao tiếp xã hội, tình trạng ngày càng nặng dần. Các suy giảm nhận thức xảy đến trong bối cảnh bệnh nhân không bị mê sảng. Không có sự hiện diện của các bệnh khác vốn có thể gây ra rối loạn nhận thức (ví dụ: tâm thần phân liệt, trầm cảm).

Rối loạn nhận thức trên bệnh nhân nhồi máu não 1. Liên quan giữa tổn thương bán cầu não và rối loạn nhận thức 1. Liên quan giữa mạch máu não bị tổn thương và rối loạn nhận thức sau nhồi má 1. Liên quan giữa thùy não bị tổn thương và rối loạn nhận thức u não 1.

Một số trắc nghiệm thần kinh – tâm lý đánh giá rối loạn nhận thức và sa sút trí tuệ 6 1. Các nghiên cứu về rối loạn nhận thức 1. Trên thế giới 1. Tại Việt Nam Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi bao gồm các bệnh nhân được chẩn đoán xác định là Nhồi máu não có tăng huyết áp được quản lí và điều trị ngoại trú tại khoa Khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân • Bệnh nhân được chẩn đoán nhồi máu não: bằng lâm sàng và hình ảnh học - Thời gian xảy ra NMN: trên 3 tháng • Các bệnh nhân đều có tăng huyết áp. Tiêu chuẩn loại trừ - Bệnh nhân có mắc các bệnh gây rối loạn nhận thức - Có tiền sử suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ trước đó, hoặc rối loạn trí nhớ. - Bệnh nhân bị thất ngôn, khiếm thị hoặc khiếm thính, không hợp tác khám bệnh được.

- Bệnh nhân đang bị bệnh cấp tính, hoặc đợt cấp của bệnh mạn tính, khối u, bệnh ung thư. Tiêu chuẩn chọn đối chứng - Tương đương về tuổi, giới, trình độ học vấn - Không mắc đột quỵ. - Có tăng huyết áp: thời gian và mức độ tăng huyết áp tương đương với nhóm bệnh 7 - Không vi phạm tiêu chuẩn loại trừ của nhóm bệnh. Phương pháp nghiên cứu 2.

Thiết kế nghiên cứu Mô hình nghiên cứu bệnh- chứng, hồi cứu và mô tả cắt ngang 2. Các bước tiến hành nghiên cứu Nhóm bệnh và nhóm chứng được chọn tại phòng quản lý Tăng huyết áp tại Khoa Khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai. Bước 1: chọn nhóm bệnh và nhóm chứng 1. Nhóm bệnh: - Chẩn đoán xác định NMN.

+ Lâm sàng: có biểu hiện lâm sàng của đột quỵ: ● Bệnh tiến triển đột ngột. ● Có dấu hiệu thần kinh khu trú. ● Các triệu chứng tồn tại quá 24 giờ. + Phim CLVT hoặc CHT: có hình ảnh của nhồi máu não.

+ Thời gian xảy ra MNM: trên 3 tháng Dựa vào lâm sàng và cận lâm sàng xác định vị trí tổn thương. ● Theo bán cầu: tổn thương bán cầu trái, bán cầu phải. ● Theo vỏ não: tổn thương vỏ não và dưới vỏ. ● Theo kích thước ổ tổn thương: tổn thương dưới 1 cm, tổn thương từ 1- 10 cm, tổn thương trên 10 cm.

● Theo động mạch bị tổn thương: động mạch não trước, động mạch não sau, động mạch não giữa, động mạch sống nền, nhồi máu ổ khuyết. ● Theo thuỳ não bị tổn thương: tổn thương thuỳ trán, thuỳ thái dương, thuỳ đỉnh, thuỳ chẩm, các nhận xám trung ương. ● Theo mức độ: nhồi máu não diện rộng, nhồi máu não giới hạn, nhồi máu não ổ khuyết. Nhóm chứng 8 - Các bệnh nhân không có các biểu hiện của đột quỵ.