Tóm tắt luận án tiến sĩ y học đánh giá kết quả điều trị nội tiết ung thư tuyến t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ THỊ KHÁNH TÂM ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ NỘI TIẾT UNG THƯ TUYẾN TIỀN LIỆT GIAI ĐOẠN IV Chuyên ngành : Ung thư Mã số : 62720149 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2020 CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI: TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Tuyết Mai Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3: Luận án được bảo vệ tại Hội đồng đánh giá Luận án cấp trường, tổ chức tại Trường Đại Học Y Hà Nội. Vào hồi giờ ngày tháng năm 2020 Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Trường Đại học Y Hà Nội - Thư viện Quốc gia NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ 1. Lê Thị Khánh Tâm, Nguyễn Tuyết Mai (2018).

Đặc điểm di căn xương ở bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt di căn xương. Tạp chí ung thư học Việt Nam, số 5, 71-74. Lê Thị Khánh Tâm, Nguyễn Tuyết Mai (2019). Đặc điểm bệnh nhân và đáp ứng PSA sau 3 tháng điều trị ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn di căn.

Tạp chí ung thư học Việt Nam, số 1, 243-247. Lê Thị Khánh Tâm (2019). Đặc điểm di căn ở bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV. Tạp chí Y học thực hành, số 10(1113), 68 - 71.

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư tuyến tiền liệt (UT TTL) là một trong các ung thư phổ biến nhất ở nam giới, cả trên thế giới lẫn Việt nam. Theo GLOBOCAN 2018, số trường hợp mắc mới ung UT TTL tại Việt Nam năm 2018 là 3.959, với tỷ suất 8,4/100.000, và số trường hợp tử vong là 1.873, với tỷ suất 3,4/100. UT TTL là bệnh diễn biến chậm trong nhiều năm, và khi có biểu hiện triệu chứng lâm sàng, bệnh đã ở giai đoạn muộn. Nếu như ở Mỹ, nơi có tỉ lệ UT TTL cao và bệnh nhân được chẩn đoán sớm do việc sàng lọc PSA và sinh thiết tuyến tiền liệt thực hiện tốt thì tỉ lệ UT TTL giai đoạn IV là 6,4%.

Tỷ lệ này tại Pháp là 30%, còn tại Việt Nam là trên 50%. Điều trị UT TTL bằng nhiều phương pháp khác nhau, gồm phẫu thuật, xạ trị, nội tiết và hoá trị, miễn dịch tuỳ thuộc vào giai đoạn bệnh, yếu tố nguy cơ và tiên lượng sống thêm của bệnh nhân. Nếu bệnh nhân ở giai đoạn sớm, yếu tố nguy cơ thấp, tiên lượng sống thêm ngắn, bệnh nhân được theo dõi sát và trì hoãn điều trị tới khi có triệu chứng. Khi bệnh nhân ở giai đoạn IV (di căn hạch và di căn xa), điều trị nội tiết là điều trị đầu tay.

Tuy nhiên, kết quả của các nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy, sau khoảng 18 đến 22 tháng, bệnh tiến triển và kháng với điều trị nội tiết, khi đó bệnh nhân sẽ được chẩn đoán là kháng cắt tinh hoàn và phải thay đổi liệu pháp điều trị. Sự đáp ứng với điều trị nội tiết và sống thêm của bệnh nhân UT TTL giai đoạn IV rất khác nhau giữa các cá thể. Tìm hiểu các yếu tố tác động đến hiệu quả điều trị và sống thêm của người bệnh ngay cả khi bệnh nhân đã ở giai đoạn di căn là rất cần thiết. Tuy nhiên tại Việt Nam, mặc dù điều trị nội tiết UT TTL giai đoạn IV đã có từ vài thập kỷ nhưng chưa có nghiên cứu nào tiến hành đánh giá hiệu quả của liệu pháp này trên bệnh nhân Việt Nam và đưa ra các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị cũng như sống thêm của người bệnh.

Xuất phát từ câu hỏi nghiên cứu và lợi ích của vấn đề nghiên cứu, chúng tôi thực hiện đề tài: «Đánh giá kết quả điều trị nội tiết Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV» nhằm mục tiêu. Đánh giá kết quả điều trị nội tiết ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV. Đánh giá một số yếu tố liên quan đến điều trị nội tiết ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN Kết quả nghiên cứu đã đưa ra tỉ lệ sống thêm tại các thời điểm 12, 15, 24 tháng khi bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV (giai đoạn đã di căn xa) điều trị nội tiết ức chế Androgen lần lượt là 92,8%; 84,1%; 81,2%.

Các đặc điểm đáp ứng với điều trị nội tiết ức chế Androgen trên bệnh nhân Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV là: mức độ giảm các triệu chứng lâm sàng, đáp ứng PSA (bao gồm mức độ giảm PSA, mức PSA nadir, thời gian đạt mức PSA nadir), đáp ứng testosterone. Nghiên cứu cũng đã đưa ra được một số yếu tố liên quan tới kết quả điều trị như liên quan giữa mức độ giảm PSA với các đặc điểm lâm sàng (tuổi, điểm Gleason, tình trạng phẫu thuật một phần tuyến tiền liệt) và một số yếu tố liên quan tới sống thêm như: tuổi, PSA nadir < 0,2 ng/ml, thời gian đạt PSA nadir, mức testosteron đạt được khi điều trị ADT, mức bạch cầu trung tính Nghiên cứu cũng thấy rằng việc phối hợp thêm thuốc kháng androgen (Casodex) cùng với cắt tinh hoàn (nội khoa hay ngoại khoa) không làm tăng hiệu quả điều trị có ý nghĩa thống kê Qua kết quả nghiên cứu, ứng dụng cho việc cân nhắc phác đồ có phối hợp thuốc kháng androgen và tiên lượng cho thời điểm bệnh tiến triển, phải thay đổi phác đồ trong quá trình điều trị nội tiết ức chế Androgen cho bệnh nhân Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn IV. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN Luận án gồm 106 trang. Đặt vấn đề 2 trang, tổng quan tài liệu 41 trang, đối tượng và phương pháp nghiên cứu 10 trang, kết quả nghiên cứu 23 trang, bàn luận 27 trang, kết luận 2 trang, kiến nghị 1 trang.

Trong luận án có 14 bảng, 17 biểu đồ, 7 hình, và 3 ảnh minh hoạ Luận án sử dụng 100 tài liệu tham khảo gồm 5 tài liệu tiếng Việt, còn lại là tài liệu tiếng Anh, trong đó có 29 tài liệu mới trong vòng 5 năm trở lại đây. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm lâm sàng UT TTL Triệu chứng lâm sàng của UTTTL âm thầm, hoàn toàn không có biểu hiện, khi triệu chứng xuất hiện, khi đó bệnh đã ở giai đoạn muộn. Bệnh khu trú tại vùng Hội chứng kích thích đường tiết niệu hoặc hội chứng tắc nghẽn đường tiết niệu.

Đôi khi bí đái, xuất tinh ra máu. Thăm trực tràng bằng tay là động tác khám đơn giản, áp dụng thường quy và giúp đánh giá tuyến tiền liệt về mật độ, phát hiện khối u tuyến tiền liệt, kích thước, mức độ xâm lấn xung quanh và xâm lấn trực tràng. Bệnh ở giai đoạn muộn: Biểu hiện lâm sàng của UT TTL thường biểu hiện cơ quan di căn. Các hội chứng về thần kinh do u di căn đốt sống gây chèn ép tuỷ sống: yếu, tê hoặc liệt hai chi dưới, rối loạn cơ tròn… Muộn hơn nữa có thể gặp di căn não, phổi, gan, dạ dày, tuyến thượng thận.

Đặc điểm cận lâm sàng UT TTL 1. Vai trò của PSA đối với chẩn đoán UT TTL Từ những năm 1980 PSA huyết thanh có thể được sử dụng để chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt. PSA huyết thanh nhạy hơn so với DRE nhưng kém đặc hiệu hơn Khoảng 25% bệnh nhân bị ung thư tuyến tiền liệt khi PSA trong khoảng 4 - 10 ng/ml và con số này tăng lên 42 - 64% nếu PSA > 10 ng/ml. Khi PSA thấp, Tốc độ tăng PSA (là sự thay đổi nồng độ PSA trong máu theo thời gian) được dùng để phân biệt tổn thương lành tính với Ung thư.

Theo Carter và cộng sự (1992) dùng ngưỡng vận tốc PSA tăng 0,75ng/ml/năm để phân biệt u phì đại lành tính tuyến tiến liệt với UT TTL với độ đặc hiệu 90 - 100%. Tuổi càng cao, bệnh ở giai đoạn càng muộn và nồng độ PSA trong máu càng tăng, tỉ lệ tiến triển sinh học càng tăng. Bệnh nhân UT TTL có nồng độ PSA càng cao tiên lượng càng xấu. Vai trò của PSA trong đánh giá đáp ứng điều trị UT TTL Sau cắt TTL toàn bộ triệt căn: nồng độ PSA thường bằng 0 sau phẫu thuật 3 tuần (hoặc < 0,05ng/ml với phương pháp siêu nhạy).

Khi nồng độ PSA tăng cao trở lại, báo hiệu sự tiến triển trở lại của bệnh. Sau điều trị hormone: nồng độ PSA sau 3 tháng có giá trị tiên lượng thời gian sống thêm > 42 tháng. PSA nadir: được định nghĩa là giá trị PSA thấp nhất, gần như triệt tiêu sau khi kết thúc một liệu pháp điều trị (ví dụ tia xạ triệt căn/ phẫu thuật triệt căn). Thời gian xuất hiện PSA nadir (TNT: time to nadir): được định nghĩa là khoảng thời gian từ khi bắt đầu điều trị (ADT) đến khi PSA đạt mức thấp nhất được ghi nhận lần đầu tiên.

Vai trò của testosterone trong UT TTL Ở người, testosterone đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của các mô sinh sản của nam giới. Tế bào ung thư của TTL cần testosterone để tăng trưởng và phát triển. Cắt nguồn cung cấp testosterone làm các tế bào ung thư của TTL chết hoặc phát triển chậm hơn. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy mức testosterone ở thời điểm chẩn đoán bệnh UT TTL cũng như mức giảm testosterone sau khi điều trị ở giai đoạn sớm có liên quan tới sự phát triển trở lại UT TTL sau khi đã điều trị triệt căn, tình trạng kháng cắt tinh hoàn hoặc sống thêm ở bệnh nhân UT TTL giai đoạn di căn sau một thời gian điều trị liệu pháp ADT 1.

Vai trò của Bạch cầu trung tính Bạch cầu trung tính là loại bạch cầu chiếm ưu thế nhất (50% - 70%) lưu hành trong hệ thống tuần hoàn của con người. Qua một phân tích tổng hợp trên cơ sở các bằng chứng khoa học trên cũng cho kết quả là sự gia tăng số lượng BCTT và tỷ lệ bạch cầu trung tính trên bạch cầu lym pho trước điều trị cao làm giảm thời gian sống thêm của bệnh nhân UT TTL. Mô bệnh học UT TTL. Phân độ mô học trong ung thư biểu mô TTL được tính theo thang điểm Gleason, được tính bằng cách cộng các độ biệt hóa của 2 mẫu bệnh phẩm đại diện nhất.

+Độ 1: Ung thư biểu mô rất biệt hoá, khối u nhóm lại thành từng khối tròn, giới hạn rất rõ. + Độ 2: Ung thư biểu mô tương đối biệt hoá, khối u giới hạn kém rõ hơn. + Độ 3: Ung thư biểu mô biệt hoá trung bình. + Độ 4: Ung thư biểu mô kém biệt hóa, khối u được tạo nên từ những khối giới hạn kém, ít biệt hóa.

+ Độ 5: Ung thư biểu mô không biệt hóa, sự tạo thành tuyến là tối thiểu. CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.