Tóm tắt luận án tiến sĩ ngôn ngữ văn học và văn hóa việt nam thơ nữ việt nam 198

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HỒ TIỂU NGỌC THƠ NỮ VIỆT NAM 1986 - 2015 NHÌN TỪ LÝ THUYẾT GIỚI Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 9 22 01 21 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Huế, 2019 Công trình được hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC, ĐẠI HỌC HUẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. ĐỖ LAI THÚY Phản biện 1:. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế Họp tại .ngày……tháng……năm. Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Trường Đại học Khoa học Huế ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HỒ TIỂU NGỌC THƠ NỮ VIỆT NAM 1986 - 2015 NHÌN TỪ LÝ THUYẾT GIỚI Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 9 22 01 21 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: PGS.

ĐỖ LAI THÚY Huế, 2019 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Nền văn học hiện đại Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều những nhà thơ nữ tài năng. Sáng tác của họ đạt những thành tựu đáng kể và xác lập vị thế quan trọng trong nền thơ chung của dân tộc. Trong thơ, các nhà thơ nữ lấy chính đời sống của mình hoặc nhập vai vào đời sống của giới mình để thể hiện một cách sinh động, chân thành, xem đó như là nhu cầu của “cái Khác”, thể hiện thành nội dung trữ tình mang bản sắc giới giàu tính nhân sinh và triết mỹ.

Đã có nhiều công trình chung và riêng nghiên cứu về thơ nữ một cách hiệu quả từ nhiều hướng tiếp cận, nhiều phương pháp nghiên cứu hiện đại khác nhau. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn thiếu những chuyên luận về thơ nữ được nhìn từ bản thân giới nữ. Bởi vậy, trên cơ sở những thành tựu đa dạng của các công trình đi trước, chúng tôi chọn Thơ nữ Việt Nam 1986-2015 nhìn từ lý thuyết giới làm đề tài và lĩnh vực nghiên cứu cho Luận án của mình. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là những tác phẩm thơ của các nhà thơ nữ Việt Nam tiêu biểu giai đoạn 1986 - 2015 thể hiện nội dung phái tính và âm hưởng nữ quyền đậm đặc nhất, tiêu biểu cho nhu cầu và ý thức thể hiện bản chất nữ, bản thể nữ của chính các nhà thơ nói riêng và cho giới nữ nói chung. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của luận án là tìm hiểu nội dung lý thuyết giới, lý thuyết nữ quyền và phê bình văn học nữ quyền; từ đó, soi rọi chúng vào thơ nữ Việt Nam giai đoạn 1986-2015 để giải mã những nội dung trữ tình và diễn ngôn trữ tình thể hiện phái tính và âm hưởng nữ quyền một cách sáng tạo, mới mẻ. Mục đích: - Lý giải những cơ sở lịch sử, xã hội và văn hóa của ý thức giới/ phái tính và âm hưởng nữ quyền trong thơ nữ Việt Nam 1986-2015; từ đó, chỉ ra ý thức giới/ phái tính và âm hưởng nữ quyền chính là một bước tiến/ hệ quả của tiến trình dân chủ hóa, bình đẳng hóa của xã hội và văn học mà các nhà thơ nữ đã ý thức và thể hiện một cách hiệu quả qua lối viết nữ giàu giá trị nhân văn và thẩm mỹ. - Nghiên cứu thực tiễn sáng tác của các nhà thơ nữ Việt Nam tiêu biểu giai đoạn 1986-2015 để chỉ ra những đặc điểm nổi bật mang yếu tố giới/phái tính và âm hưởng nữ quyền ở hai bình diện nổi trội thuộc nội dung và diễn ngôn của tác phẩm.

Qua đó, thấy được đóng góp riêng, vị thế riêng của thơ nữ vào nền thơ hiện đại Việt Nam từ góc nhìn giới và lối viết nữ. Hướng tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu 4. Hướng tiếp cận Đề tài tiếp cận theo hướng vận dụng Lý thuyết giới và Lý thuyết nữ quyền để nghiên cứu bản chất và đặc trưng thơ nữ Việt Nam 1986- 2015 ở những chủ đề và bình diện giới nổi bật, đặt trong các quan hệ bản chất và quan hệ tương tác nhằm chỉ ra nội dung giới trong thơ nữ một cách đa dạng và giàu biến ảo, thể hiện tiếng nói nữ quyền một cách nồng nhiệt và mạnh mẽ. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp liên ngành; Phương pháp phê bình văn học nữ quyền và nữ quyền sinh thái; Phương pháp cấu trúc, hệ thống; Phương pháp so sánh, đối chiếu… 5.

Đóng góp của luận án - Lý giải những cơ sở lịch sử, xã hội và văn hóa của ý thức giới và âm hưởng nữ quyền trong thơ nữ Việt Nam 1986-2015. - Chỉ ra những đặc điểm nổi bật mang yếu tố giới và âm hưởng nữ quyền ở hai bình diện nổi trội thuộc nội dung và diễn ngôn của tác phẩm. Qua đó, thấy được đóng góp riêng, vị thế riêng của thơ nữ vào nền thơ hiện đại Việt Nam từ góc nhìn giới và lối viết nữ. Cấu trúc của luận án Ngoài phần Mở đầu, Kết luận,Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung của luận án được triển khai trong 4 chương: Chương 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2. Lí thuyết giới và sự thể hiện ý thức giới trong văn học Việt Nam 1986 - 2015 Chương 3. Thơ nữ Việt Nam 1986 - 2015 nhìn từ chủ đề giới với các hướng tiếp cận bản chất Chương 4. Thơ nữ Việt Nam 1986 - 2015 nhìn từ nội dung giới với các quan hệ tương tác NỘI DUNG Chương 1.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình tiếp nhận và nghiên cứu, ứng dụng lý thuyết giới ở Việt Nam 1. Tình hình tiếp nhận lý thuyết giới Mở đầu là công trình Giới thứ hai của S. de Beauvoir được dịch sang Việt ngữ năm 1996.

Nội dung chính của công trình là chỉ ra những mặt mà người phụ nữ bị áp bức và đặt ra những yêu cầu cấp thiết về việc giải phóng phụ nữ với những phân tích sâu sắc và tinh tế, báo hiệu cho sự hình thành dần phong trào phê bình nữ quyền… Trong ba chương đầu của tác phẩm Giới thứ hai, S.de Beauvoir phân tích ba hướng tiếp cận hiện đại về phụ nữ: sinh học, phân tâm học Freud và chủ nghĩa duy vật lịch sử của Marx - Engels. Nguyễn Hưng Quốc trong công trình Mấy vấn đề phê bình và lý thuyết văn học cũng đã đề cập phê bình nữ quyền với tiêu đề Nữ quyền luận (2007). Ông đề cao hai nhà nữ quyền V.Woolf và đặc biệt là S. de Beauvoir khi bà “phê phán gay gắt là nền văn hóa phụ hệ đã đẩy phụ nữ ra vị trí ngoài lề của xã hội cũng như của văn học nghệ thuật”.

Hồ Khánh Vân với tiểu luận “Từ quan niệm về lối viết nữ (L’écriture féminine) đến việc xác lập phương pháp nghiên cứu trong phê bình nữ quyền” đã xác định những quan niệm về lối viết nữ dựa trên lý thuyết nữ quyền của Cixous. Cùng bàn về tư tưởng của Hélène Cixous, Nguyễn Việt Phương có bài “Giới và ngôn ngữ trong tư tưởng của Hélène Cixous” nghiên cứu chuyên biệt về những kiến giải của Cixous về mối quan hệ giữa giới và ngôn ngữ từ góc nhìn nữ quyền. Cũng Nguyễn Việt Phương với bài“Nhận diện chủ nghĩa nữ quyền Pháp thế kỷ XX qua một số đại diện tiêu biểu của nó” đề cập đến các làn sóng nữ quyền Pháp từ làn sóng thứ nhất đến làn sóng thứ ba, qua đó, chỉ ra những đóng góp quan trọng của các đại diện tiêu biểu như Beauvoir, Kristeva, Inigaray, Cixous. Lê Thị Quý với bài viết “Simone de Beauvoir - nữ quyền không chỉ là phong trào mà là một khoa học” đã lý giải hành trình tư tưởng và lý thuyết nữ quyền của Beauvoir đi từ chủ nghĩa hiện sinh của J.P Sartre và sáng tạo thành những tư tưởng của riêng mình trong Giới thứ hai… Công trình Văn học và giới nữ (Một số vấn đề lý luận và lịch sử) do Phùng Gia Thế và Trần Thiện Khanh chủ biên, nhà xuất bản Thế giới ấn hành đã cung cấp một cái nhìn tương đối toàn diện về giới và văn học giới.

Qua các công trình trên, những vấn đề thuộc về tư tưởng nữ quyền, về lý thuyết giới, lí thuyết phê bình nữ quyền được tỏ lộ. Tình hình nghiên cứu, ứng dụng lý thuyết giới Các nhà lý luận và nghiên cứu thống nhất chia ra 3 giai đoạn nghiên cứu giới tính và nữ quyền trong lý luận phê bình văn học Việt Nam: Giai đoạn thứ nhất là từ những năm đầu thế kỷ XX đến năm 1998; giai đoạn thứ hai là từ năm 1999 đến năm 2005; giai đoạn thứ ba là từ năm 2006 đến nay. Giai đoạn thứ nhất, thuộc về sự ý thức của các nhà thơ, nhà văn và nhà báo tiên phong:Đạm Phương, Trần Thị Như Mân, thứ đến là Hằng Phương, Sương Nguyệt Anh, Phan Thị Bạch Vân. Giai đoạn thứ hai bùng nổ từ giữa năm 1999 đến 2005 với nhiều chuyên đề về văn học liên quan đến phái tính có sức lan tỏa trên văn đàn.

Những nghiên cứu sâu về thuyết phụ nữ và lý thuyết văn học nữ quyền như: “Lí luận phụ nữ: Từ Simone de Beauvoir đến Judith Butler” của Đặng Phùng Quân, Nữ quyền luận,Nữ quyền luận và đồng tính luận của Nguyễn Hưng Quốc. Giai đoạn thứ ba bắt đầu từ mốc năm 2006 trở về sau. Các nhà nghiên cứu thống nhất nội dung của 3 ba khuynh hướng chính như sau: khuynh hướng thứ nhất nghiên cứu văn học nữ thiên về dục tính/ sex; khuynh hướng thứ hai nghiên cứu văn học nữ thiên về nữ tính/ thiên tính nữ; khuynh hướng thứ ba nghiên cứu văn học nữ trên bình diện văn học nữ quyền/ lối viết nữ. Phương Lựu có công trình Lý thuyết văn học hậu hiện đại, Nguyễn Thành với bài “Phê bình phân tâm học ở Vịệt Nam nhìn từ phương diện thực hành”… Ở Việt Nam, ngày càng có nhiều người nghiên cứu về giới tính/ phái tính và nữ quyền ở các lĩnh vực khác nhau.

Riêng ở lĩnh vực văn học, có Đỗ Lai Thúy, Lại Nguyên Ân, Nguyễn Thị Thanh Xuân, Đặng Anh Đào, Phạm Xuân Nguyên, Vương Trí Nhàn, Đặng Minh Châu, Đoàn Ánh Dương, Hồ Khánh Vân, Nguyễn Việt Phương, Lê Thị Hường, Lê Ngọc Phượng, Trần Huyền Sâm… 1. Tình hình nghiên cứu thơ nữ Việt Nam 1986-2015 từ lý thuyết giới 1. Những công trình nghiên cứu về thơ nữ nói chung Tiểu luận sớm nhất nghiên cứu thơ nữ từ sau 1975 là: “Tư duy thơ nữ sau 1975”của Hoàng Thùy Linh,“Phái tính trong thơ nữ Việt Nam sau 1975” của Nguyễn Ngọc Thùy Anh.