Tóm tắt luận án tiến sĩ giáo dục học quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ aparth

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI TĂNG THỊ THỦY QU¸ TR×NH §ÊU TRANH XãA Bá CHÕ §é APARTHEID ë NAM PHI (1948 - 1994) Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số:9.11 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội – 2018 CÔNG TRÌNH ĐƢỢC HOÀN THÀNH TẠI: TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI Người hướng dẫn khoa học: GS. Đỗ Thanh Bình Phản biện 1: GS. TS Hoàng Khắc Nam Trường Đại Học KHXH &NV – ĐHQGHN Phản biện 2: PGS. TS Nguyễn Thị Hạnh Học viện Ngoại giao Phản biện 3: PGS.

TS Đinh Ngọc Bảo Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi ….giờ … ngày … tháng… năm… Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: - Thư viện Quốc Gia, Hà Nội - Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Năm 1948, thiểu số người da trắng ở Nam Phi đã thiết lập chế độ Apartheid – chế độphân biệt chủng tộc hà khắc nhất trên thế giới, dành mọi quyền ưu tiên cho người da trắng, trong khi chà đạp lên tất cả lợi ích chính đáng của người dân da đen, da màu Nam Phi, kể cả các quyền về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội. Sự bất công và tàn bạo của chế độ Apartheid đã buộc quần chúng nhân dân Nam Phi phải phản kháng, sự hà khắc và phi dân chủ của chế độ này cũng khiến thế giới lên tiếng đấu tranh, và cứ thế quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi xuất hiện như một điều tất yếu hòa chung vào dòng chảy của lịch sử Nam Phi hiện đại. Từ Apartheid lần đầu tiên xuất hiện trong một bài diễn văn của Jan Christiaan Smuts -Thủ Tướng của Liên bang Nam Phi năm 1917.

“Đây là một thuật ngữ chỉ hệ thống phân biệt chủng tộc độc trị ở Nam Phi [4; 245]. Những tư tưởng phân biệt chủng tộc này bắt nguồn từ chính sách cai trị của thực dân Hà Lan và thực dân Anh từ thế kỷ XVII. Sau Chiến tranh thế giới thứ II, sự vươn lên mạnh mẽ của chủ nghĩa dân tộc củangười Afrikaner (người Nam Phi da trắng gốc Hà Lan), những tư tưởng phân biệt, tách ly chủng tộc giữa người da trắng và người da đen ngày càng chiếm ưu thế trong cộng đồng người da trắng Nam Phi. Năm 1948, sau khi Đảng Quốcgia (Đảng của người Afrikaner) chiến thắng Đảng Thống nhất trong cuộc bầu cử, chế độ Apartheid được thiết lập, những chính sách phân biệt chủng tộc được củng cố, xây dựng và phát triển thành hệ thống chính sách Apartheid cứng nhắc, tàn bạo và phi dân chủ.

Những Luật Cấm hôn nhân hỗn hợp (Mixed Marriages Act) năm 1949, Luật Đăng ký nhân khẩu (Population Registration Act) năm 1950, Luật Các Khu vực Nhóm người (Group Areas Act) năm 1950. đã không những đưa chủ nghĩa phân biệt chủng tộc ở Nam Phi thấm vào tất cả các khía cạnh của cuộc sống mà còn hợp pháp hóa sự bất công, bất bình đẳng và biến đại đa số người dân Nam Phi da đen thành đối tượng thống trị của cái ác. Con đường đi từ dã man đến văn minh không bao giờ là con đường bằng phẳng. Điều này hoàn toàn đúng với lịch sử quá trình đấu tranh chống phân biệt chủng tộc ở Nam Phi.

Ngay khi những luật lệ phân biệt chủng tộc đầu tiên được áp dụng, quần chúng da đen, da màu ở Nam Phi đã đứng lên đòi quyền sống. Tuy diễn ra liên tục, các cuộc đấu tranh trước những năm 40 của thế kỷ XX vẫn chưa thể giành được thắng lợi. Phải từ sau Chiến tranh thế giới thứ II, với những chuyển biến mới về bối cảnh lịch sử kinh tế - xã hội, sự xuất hiện của bộ phận trí thức mới, quá trình đấu tranh chống Apartheid ở Nam Phi mới bước sang giai đoạn quyết liệt, rầm rộ, thu hút mọi lực lượng tham gia với 2 nhiều hình thức đấu tranh đa dạng, phát triển từ thấp đến cao, từ đấu tranh công khaibất bạo động đến đấu tranh vũ trang, đấu tranh đàm phán và giành được thắng lợi quyết định năm 1994 với cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên ở Nam Phi. Cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi là cuộc đấu tranh mang nhiều ý nghĩa lịch sử, chính trị - xã hội quan trọng rất cần được nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân, hình thức đấu tranh, thành quả, đặc điểm cũng như tác động.

Những vấn đề như: Nhận thức của các tầng lớp xã hội về Apartheid như thế nào?Nhân tố nào tác động chi phối tạo nên sự khác biệt giữa giai đoạn đấu tranh trước và sau năm 1948 ở Nam Phi?Sự tham gia và vai trò của các lực lượng xã hội, các nhóm sắc tộc trong quá trình đấu tranh ra sao?Phong trào đấu tranh quốc tế chống Apartheid có vai trò như thế nào đến kết quả của cuộc đấu tranh? Là những vấn đề lớn đặt ra trong quá trình nghiên cứu. Bởi vậy, nghiên cứu về Quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994 là cần thiết và mang ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Về khoa học: Nghiên cứu đề tài sẽ góp phần làm sáng tỏ tiến trình vận động của cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994. Đồng thời, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ làm rõ thành quả của cuộc đấu tranh, tác động của cuộc đấu tranh đối với Nam Phi, khu vực và thế giới, chỉ ra những đặc điểm riêng có của cuộc đấu tranh này so với các phong trào giải phóng dân tộc hay các cuộc đấu tranh vì dân quyền khác trên thế giới.

Đề tài bổ sung thêm những tư liệu mới về Apartheid và đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid trong giai đoạn từ năm 1948 đến năm 1994. Về thực tiễn: Nam Phi hiện nay là đối tác hợp tác quan trọng của Việt Nam tại châu Phi. Trong Đề án tăng cường quan hệ hợp tác với khu vực Trung Đông - Châu Phi giai đoạn 2016 – 2025, Nam Phi được xác định là 1 trong 5 đối tác trọng điểm của Việt Nam tại châu Phi. Điều này cho thấy sự quan tâm của Việt Nam đến đất nước Nam Phi là rất lớn.

Trước nhu cầu hợp tác như vậy, việc tìm hiểu kỹ lưỡng về đối tác là một việc làm không thể thiếu và rất quan trọng. Nghiên cứu đề tài sẽ cung cấp những luận chứng, luận cứ khoa học nhằm làm sáng tỏ một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử Nam Phi, góp phần tăng thêm sự hiểu biết về văn hóa, lịch sử Nam Phi, làm cơ sở cho quá trình phát triển quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Nam Phi trên nhiều phương diện trong giai đoạn sắp tới. Xuất phát từ ý nghĩa khoa học và thực tiễn nêu trên, nghiên cứu sinh chọn vấn đề “Quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi (1948 - 1994)”làm đề tài cho luận án Tiến sĩ lịch sử. Mục đích và nhiệm vụ Mục đích của luận án là làm rõ sự vận động của quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994.

Qua đó thấy được tác động của quá trình này đối với Nam Phi, khu vực và thế giới. Nhiệm vụ luận án:Một là, phân tích cơ sở, nhân tố tác động đến quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi giai đoạn từ năm 1948 đến năm 1994; Hai là, khôi phục lại một cách hệ thống, toàn diện quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi; Ba là, phân tích các kết quả quá trình đấu tranh, từ đó khái quát những đặc trưng, trình bày tác động của quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994.

Phạm vi nghiên cứu Phạm vi không gian:Luận án nghiên cứu quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid trong không gian của quốc gia Nam Phi. Tuy nhiên, xuyên suốt quá trình đấu tranh từ năm 1948 đến năm 1994 nhân dân Nam Phi nhận được sự ủng hộ, phối hợp đấu tranh của nhiều quốc gia trong khu vực và thế giới. Bởi vậy, luận án mở rộng phạm vị không gian ra một số nước trong khu vực và thế giới trong nội dung quá trình đấu tranh vũ trang và phong trào quốc tế chống chế độ Aparthied ở Nam Phi. Phạm vi thời gian: Đề tài giới hạn từ năm 1948 đến năm 1994.

Năm 1948 đánh dấu sự ra đời chính thức của chế độ Apartheidsau thắng lợi của Đảng Quốc gia trong cuộc tranh cử. Ngay lập tức, các chính sách Apartheid đã được luật hóa và áp dụng, mở ra một trang đầy đau thương cho những người da đen và da màu ở Nam Phi. Cũng từ năm 1948, phong trào đấu tranh chống phân biệt đối xử, chống Apartheid bước vào giai đoạn mới quyết liệt, có tính chính trị, tính tổchức cao hơn trước. Năm 1994, là năm đánh dấu thắng lợi của quá trình đấu tranh này.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính hệ thống, toàn diện của vấn đề nghiên cứu, luận án mở rộng phạm vi nghiên cứu trước năm 1948 ở nội dung lịch sử chế độ Apartheid và quá trình đấu tranh chống phân biệt chủng tộc trước năm 1948. Bên cạnh đó, bản Hiến pháp Nam Phi năm 1996 là văn kiện có ý nghĩa chính trị hết sức quan trọng bởi thành quả của cuộc cách mạng dân chủ Nam phi đã được thể chế hóa, chính thức xóa bỏ chế độ Apartheid. Do đó, tác giả mở rộng phạm vi thời gian nghiên cứu đến năm 1996 để làm rõ nét hơn kết quả cũng như tác động của quá trình đấu tranh này. Nguồn tƣ liệu Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ của đề tài, luận án tập trung khai thác và sử dụng nguồn tư liệu sau: Tư liệu gốc: Chương trình hành động, các Tuyên bố, Điều lệ của tổ chức ANC, các hồi ký, tự truyện của các nhà lãnh đạo phong trào… Tài liệu tham khảo: bao gồm các chuyên khảo, các bài nghiên cứu bằngtiếng Việt, tiếng Anh.

Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp chính: phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phân tích, tổng hợp, so sánh… 6.