Tổ chức ôn tập hệ thống hóa kiến thức chương động học chất điểm vật lý 10 với sự

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGUYỄN BÍCH NGỌC TỔ CHỨC ÔN TẬP HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHƢƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10 VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BẢN ĐỒ TƢ DUY CHO HỌC SINH THPT MIỀN NÚI LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGUYỄN BÍCH NGỌC TỔ CHỨC ÔN TẬP HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHƢƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10 VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BẢN ĐỒ TƢ DUY CHO HỌC SINH THPT MIỀN NÚI Chuyên ngành: LL & PPDH BỘ MÔN VẬT LÝ Mã số: 60 14 01 11 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Hồng Việt THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng bản thân. Các số liệu trong luận văn là trung thực. Kết quả của luận văn chƣa từng đƣợc tác giả nào công bố trong bất kỳ các công trình khác.

Tác giả luận văn Nguyễn Bích Ngọc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Tháii Nguyên http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn thạc sĩ, tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn đến Ban giám hiệu; Phòng đào tạo Sau đại học; Ban Chủ nhiệm và quý Thầy, Cô giáo khoa Vật lý trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Thái Nguyên. Tác giả xin chân thành cám ơn Ban giám hiệu, quý Thầy, Cô giáo tổ Vật lí, trƣờng THPT Lê Hồng Phong - TP Hà Giang đã nhiệt tình giúp đỡ, trao đổi và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài. Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự hƣớng dẫn tận tình chu đáo của PGS. Nguyễn Thị Hồng Việt trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn.

Cuối cùng, tác giả muốn bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, ngƣời thân, bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tác giả trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2013 Tác giả Nguyễn Bích Ngọc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học TháiiiNguyên http://www.vn/ MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.iii QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN. vi DANH MỤC CÁC BẢNG.

vii DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ .viii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

5 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Ôn tập hệ thống hóa kiến thức. Khái niệm ôn tập và mục đích của ôn tập. Vai trò và vị trí của việc ôn tập trong quá trình nhận thức.

Các hình thức ôn tập. Ôn tập hệ thống hóa kiến thức. Tiến trình hƣớng dẫn HS ôn tập hệ thống hóa kiến thức. Khái niệm và đặc điểm của BĐTD.

Cách đọc BĐTD. Cách vẽ bản đồ tƣ duy. Ƣu điểm của BĐTD. Ý nghĩa của BĐTD.

21 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học TháiiiiNguyên http://www. Ứng dụng của BĐTD. Tác dụng của BĐTD trong việc rèn các kĩ năng học tập. Mục tiêu dạy học môn Vật lý.

Mục tiêu giáo dục phổ thông. Mục tiêu dạy học vật lý ở trƣờng THPT. Tính tích cực của HS trong học tập. Khái niệm về tính tích cực của HS.

Những biểu hiện của tính tích cực nhận thức. Những nhân tố ảnh hƣởng đến tính tích cực nhận thức. Các biện pháp phát huy tính tích cực của HS. Chất lƣợng kiến thức.

Tính chính xác của kiến thức. Tính khái quát của kiến thức. Tính hệ thống của kiến thức. Tính áp dụng đƣợc của kiến thức.

Tính bền vững của kiến thức. Xây dựng các tiêu chí đánh giá tính tích cực và chất lƣợng kiến thức của HS. Thực trạng việc ôn tập kiến thức Vật lý của HS ở trƣờng THPT miền núi. Nguyên nhân của thực trạng.

35 Kết luận chƣơng 1. 37 Chƣơng 2: ĐỀ XUẤT TIẾN TRÌNH ÔN TẬP HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHƢƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10 VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BĐTD CHO HS THPT MIỀN NÚI. Đề xuất tiến trình ôn tập hệ thống hóa kiến thức với sự hỗ trợ của BĐTD nhằm phát huy tính tích cực của HS. Cấu trúc chƣơng “Động học chất điểm” trong chƣơng trình SGK vật lý 10.

45 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học TháiivNguyên http://www. Đặc điểm của chƣơng. Mức độ cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ. Đề xuất tiến trình ôn tập hệ thống hóa kiến thức chƣơng “Động học chất điểm” Vật lý 10 với sự hỗ trợ của BĐTD nhằm phát huy tính tích cực của HS THPT miền núi.

48 Kết luận chƣơng 2. 66 Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm.

Đối tƣợng và nội dung thực nghiệm sƣ phạm. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm. Các giai đoạn thực nghiệm sƣ phạm. Chọn mẫu thực nghiệm sƣ phạm.

Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm. Xử lý và phân tích, đánh giá kết qủa thực nghiệm sƣ phạm .Đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm. Kết quả thực nghiệm. Đánh giá kết quả học tập của học sinh.

Đánh giá bƣớc đầu về hiệu quả của tiến trình dạy học đã thực hiện. 77 Kết luận chƣơng 3. 79 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học TháivNguyên http://www.vn/ QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN STT Viết tắt Viết đầy đủ 1 BĐTD Bản đồ tƣ duy 2 ĐC Đối chứng 3 ĐHSP Đại học sƣ phạm 4 GD & ĐT Giáo dục và Đào tạo 5 GV Giáo viên 6 HS Học sinh 7 NXB Nhà xuất bản 8 PGS Phó giáo sƣ 9 PPDH Phƣơng pháp dạy học 10 SGK Sách giáo khoa 11 TS Tiến sỹ 12 TN Thực nghiệm 13 THCS Trung học cơ sở 14 THPT Trung học phổ thông 15 TB Trung bình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học TháiviNguyên http://www.vn/ DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Bảng số liệu HS đƣợc chọn làm mẫu thực nghiệm. Chất lƣợng học tập của HS lớp thực nghiệm và lớp đối chứng năm học trƣớc. Chất lƣợng học tập của HS lớp thực nghiệm và lớp đối chứng qua khảo sát chất lƣợng đầu năm.

Thống kê biểu hiện của tính tích cực của học sinh. Thống kê điểm số Xi (Yi) của bài kiểm tra (Bảng phân bố tần số). Bảng phân bố tần suất. Bảng phân bố tần suất luỹ tích.

Bảng xếp loại kết quả học tập của học sinh. Bảng tổng hợp các tham số thống kê. 75 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái viiNguyên http://www.vn/ DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ (Hình vẽ, ảnh chụp, đồ thị) HÌNH Hình 1. Cấu trúc của BĐTD.

Cách đọc BĐTD. Các cách vẽ BĐTD. Minh họa các bƣớc vẽ BĐTD. Sơ đồ tiến trình ôn tập hệ thống hoá kiến thức với sự hỗ trợ của BĐTD.

Sơ đồ cấu trúc chƣơng trình vật lý 10. Sơ đồ cấu trúc nội dung chƣơng: “Động học chất điểm”. Từ khóa trung tâm với các nhánh chính chƣơng “Động học chất điểm” vật lý 10 theo cách thứ 1. Từ khóa trung tâm với nhánh chính chƣơng “Động học chất điểm” vật lý 10 theo cách thứ 2.

Sơ đồ tƣ duy hoàn chỉnh chƣơng “Động học chất điểm”. Biểu đồ phân phối tần số điểm kiểm tra. Biểu đồ phân bố tần suất điểm kiểm tra. Biểu đồ phân bố tần suất lũy tích.

Biểu đồ xếp loại điểm kiểm tra. 74 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái viiiNguyên http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bƣớc sang thế kỷ XXI, Đất nƣớc Việt Nam đang trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa. Tất cả các lĩnh vực nhƣ kinh tế, văn hóa, khoa học, giáo dục.

đang đứng trƣớc những thời cơ và có những bƣớc chuyển mình sâu sắc. Đất nƣớc phát triển mạnh mẽ đặt ra những yêu cầu mới cho việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, để đáp ứng cho công cuộc xây dựng và đổi mới đất nƣớc không ai khác chính ngành giáo dục và đào tạo phải thực hiện trách nhiệm này. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ II, Ban chấp hành TW Đảng Cộng Sản Việt Nam khóa VIII đã khẳng định “Phải đổi mới phương pháp đào tạo, khắc phục lối truyền thụ 1 chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, sinh viên”.

Trƣớc những yêu cầu cấp thiết của xã hội đặt ra cho ngành giáo dục, đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới toàn diện, đồng bộ về nội dung, chƣơng trình SGK, phƣơng tiện dạy học, phƣơng pháp dạy học. Trong đó ngƣời học đƣợc chuyển vào vị trí trung tâm của hoạt động dạy học thay vì tiếp thu một cách thụ động nhƣ trƣớc đây. Nhiệm vụ của ngƣời thầy là hƣớng dẫn học sinh (HS) cách học, cách tƣ duy và sẵn sàng giúp đỡ HS lúc cần thiết bằng nhiều biện pháp khác nhau để phát huy tối đa khả năng, năng lực và trí tuệ của HS. Trong dạy học nói chung và dạy học Vật lí nói riêng việc ôn tập hệ thống hóa kiến thức là một việc làm rất quan trọng và cần thiết.

Nó đƣợc thực hiện một cách thƣờng xuyên, liên tục sau khi học xong một chƣơng, 1 phần, 1 học kỳ hay thậm chí ngay cả 1 bài học, 1 phần của bài học. Việc làm này giúp học sinh nắm đƣợc các kiến thức quan trọng cần thiết, nắm đƣợc sơ đồ, cấu trúc logic của tiết học, bài học, của chƣơng, của 1 học phần.Việc ôn tập, hệ thống hóa kiến thức giúp học sinh khắc sâu kiến thức hơn, học tập tốt hơn. Các nghiên cứu về não bộ cho thấy rằng: thông thƣờng một ngƣời trung bình chỉ sử dụng chƣa đến 1% tiềm năng của bộ não. Nhƣ vậy, tiềm năng trí tuệ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái1Nguyên http://www.vn/ của con ngƣời chƣa đƣợc phát huy một cách tối đa.

Vậy phải làm thế nào và sử dụng công cụ gì để phát huy tối đa tiềm năng của bộ não?