Luận án: Ảnh hưởng tín ngưỡng truyền thống Việt Nam đến đời sống đạo Công giáo ở Bùi Chu

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH MAI DIỆU ANH ¶NH H¦ëNG CñA TÝN NG¦ìNG TRUYÒN THèNG VIÖT NAM §ÕN §êI SèNG §¹O CñA NG¦êI C¤NG GI¸O ë GI¸O PHËN BïI CHU – NAM §ÞNH HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC CHUYÊN NGÀNH : CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62 22 03 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Hùng Hậu 2. Nguyễn Hồng Dương HÀ NỘI – 2015 L I CAM ĐOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận của luận án chưa từng ñược công bố trong bất cứ công trình nào. Tác giả luận án Mai Diệu Anh MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7 1. Những công trình nghiên cứu về tín ngưỡng truyền thống Việt Nam và ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 7 1. Những công trình nghiên cứu về thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay 16 1.

Những công trình nghiên cứu về giải pháp chung và giải pháp cụ thể nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu 25 1. Những vấn ñề mà luận án kế thừa và những vấn ñề nghiên cứu ñặt ra 28 Chương 2: TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM VÀ ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO PHẬN BÙI CHU - NAM ĐỊNH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 31 2. Tín ngưỡng truyền thống Việt Nam và tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 31 2. Công giáo và ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 50 Chương 3: ẢNH HƯỞNG CỦA TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO PHẬN BÙI CHU - NAM ĐỊNH - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN 68 3.

Thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 68 3. Nguyên nhân của thực trạng 102 Chương 4: DỰ BÁO XU HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO PHẬN BÙI CHU - NAM ĐỊNH 113 4. Dự báo xu hướng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 113 4. Một số giải pháp nhằm góp phần phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định 119 KẾT LUẬN 140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 143 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 144 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Viết ñầy ñủ Viết tắt h h trị quốc gia CTQG Chủ nghĩa duy vật biện chứng CNDVBC Chủ nghĩa duy vật lịch sử CNDVLS Hà Nội HN Hội ñồng nhân dân HĐND Nhà xuất bản Nxb Trang Tr.

Ủy ban nhân dân UBND M ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Việt Nam là ñất nước thuộc loại hình văn hóa nông nghiệp. Trong lịch sử hình thành và phát triển, do hoàn cảnh ñịa lý - lịch sử khá ñặc biệt, nước ta thường xuyên bị xâm lược bởi các cường quốc như Trung Hoa, Mông Cổ, Pháp, M cũng như tiếp nhận rất nhiều nền văn hóa ngoại lai. Một ñiều lạ lùng là nước Việt Nam nhỏ bé lại không hề bị ñồng hóa bởi bất cứ một nền văn hóa nào khác.

Điều này chỉ có thể ñược lý giải bởi một ñặc trưng cơ bản của văn hóa Việt Nam, ñó là tính dung hợp - sự tổng hợp nhiều yếu tố khác nhau và biến ñổi linh hoạt ñể tạo nên cái mới. Vì thế, các hiện tượng văn hóa ngoại lai khi du nhập vào Việt Nam thường bị biến ñổi sao cho phù hợp với văn hóa truyền thống. Công giáo ở Việt Nam cũng là một hiện tượng như vậy. Lịch sử Công giáo ở Việt Nam ñã thừa nhận giáo phận Bùi Chu - Nam Định là ñiểm ñến ñầu tiên của các giáo sĩ phương Tây nhằm truyền bá tôn giáo này.

Trong bộ Khâm ñịnh Việt sử thông giám cương mục ñã viết “Gia Tô: Theo sách Dã lục (một loại dã sử), thì ngày 1 tháng 3 năm Nguyên Hòa thứ nhất (1533), ñời Lê Trang Tông người Tây Dương tên là Ynêkhu lén lút ñến xã Ninh Cường, xã Quần Anh huyện Nam Chân và xã Trà Lũ huyện Giao Thủy ngấm ngầm truyền giáo về tà ñạo Gia Tô” [150, tr. Do vậy, năm 1533 ñược giáo sử Công giáo lấy làm thời ñiểm ñánh dấu hoạt ñộng truyền giáo ở Việt Nam. Cũng từ ñó, Công giáo phát triển lan rộng toàn ñất nước Việt Nam, mở ñầu cho sự giao lưu giữa văn hóa Việt Nam với văn hóa phương Tây nói chung, văn hóa Công giáo nói riêng. Công giáo là một tôn giáo mang ñậm tính khuôn mẫu, lý tính của truyền thống văn hóa phương Tây, vì vậy trong một thời gian dài, về mặt quan phương, tôn giáo này không thể hòa ñồng với văn hóa Việt Nam.

Sự xung ñột giữa Công giáo với văn hóa truyền thống, ñặc biệt là với tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên người Việt ñã gây nên bao trăn trở với các tín ñồ Công giáo. 2 Với Công ñồng Vatican II (1962 - 1965), lịch sử Giáo hội ñã bước sang một trang mới. Sau Công ñồng Vatican II, tinh thần Canh tân và Thích nghi ñã ñược Giáo hội Công giáo Việt Nam tiếp nhận, triển khai từng bước nhằm ñưa Công giáo hoà hợp với văn hoá dân tộc, khắc phục những xung ñột của ñời sống ñạo Công giáo ñối với văn hóa truyền thống. Tinh thần Canh tân và Thích nghi của Công ñồng Vatican II phù hợp với ñường lối, chủ trương nhất quán mà Đảng và Nhà nước ta ñưa ra, ñó là tôn trọng tự do tôn giáo nói chung, Công giáo nói riêng, giữ gìn và trân trọng những giá trị văn hoá tốt ñẹp của Công giáo, ñảm bảo sự tự do sinh hoạt tôn giáo cho các tín ñồ.

Tuy nhiên, bối cảnh thế giới và trong nước ñang diễn biến hết sức phức tạp. Trong sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển vẫn là một xu thế lớn. Xung ñột sắc tộc, tôn giáo, chiến tranh cục bộ, can thiệp, khủng bố diễn ra gay gắt. Vì vậy, ñối với tín ngưỡng, tôn giáo, Đảng ta xác ñịnh: “Tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo phù hợp với quan ñiểm của Đảng trong giai ñoạn mới của ñất nước; tôn trọng những giá trị ñạo ñức, văn hóa tốt ñẹp của các tôn giáo; ñộng viên chức sắc, tín ñồ, các tổ chức tôn giáo sống tốt ñời, ñẹp ñạo, tham gia ñóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Trước tác ñộng của hội nhập, của kinh tế thị trường, ñời sống ñạo của người Công giáo Việt Nam có những biểu hiện phức tạp. Trong bối cảnh ñó, phát triển môi trường sinh hoạt tôn giáo tự do, lành mạnh ñể các tín ñồ thực hiện tốt phương châm “Sống tốt ñời, ñẹp ñạo”, phát huy những giá trị văn hóa, ñạo ñức tốt ñẹp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Thiết nghĩ vấn ñề ñó sẽ ñược giải quyết một cách hiệu quả nếu tập trung nghiên cứu trước hết vào vùng ñất mà các giáo sỹ truyền ñạo ñặt chân ñầu tiên tới Việt Nam, nơi khởi nguồn cho sự hình thành và phát triển Công giáo ở Việt Nam - giáo phận Bùi Chu - Nam Định. Ở nơi ñây, ảnh hưởng của văn hóa truyền thống, ñặc biệt là ngưỡng truyền thống ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ñang diễn ra sôi ñộng, nhiều màu sắc.

Tuy chỉ nghiên cứu về một giáo phận cụ thể nhưng luận án phần nào cho thấy bức tranh ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam tới ñời sống ñạo của người Công giáo ở Việt Nam nói chung. Với những lý do trên, ñề tài “Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay” có tính lý luận và thực tiễn cấp thiết. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Mục ñích của luận án Luận án tập trung làm rõ thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay, nguyên nhân của thực trạng; ñưa ra dự báo xu hướng, từ ñó ñề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu hiện nay. - Nhiệm vụ của luận án Để thực hiện mục ñích trên, luận án thực hiện một số nhiệm vụ như sau: - Khái quát tín ngưỡng truyền thống Việt Nam vùng ñồng bằng Bắc bộ, tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định.

- Khái lược vài nét về Công giáo, lịch sử giáo phận Bùi Chu. Làm rõ khái niệm ñời sống ñạo, ñời sống ñạo của người Công giáo, từ ñó chỉ rõ những nét ñặc thù trong ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định. - Làm rõ thực trạng ảnh hưởng tích cực, tiêu cực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay, nguyên nhân của thực trạng. - Dự báo xu hướng và ñề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng 4 truyền thống Việt Nam ñến ñời sống ñạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu ñời sống ñạo của người Công giáo dưới ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định. - Phạm vi nghiên cứu của tài: Luận án nghiên cứu trong phạm vi giáo phận Bùi Chu - Nam Định, thời gian tập trung vào giai ñoạn từ sau Công ñồng Vatican II (1962 - 1965) ñến nay.