Tiểu thuyết về đề tài thổ phỉ của một số nhà văn viết về dân tộc và miền núi phí

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM PHẠM THỊ DUNG TIỂU THUYẾT VỀ ĐỀ TÀI THỔ PHỈ CỦA MỘT SỐ NHÀ VĂN VIẾT VỀ DÂN TỘC VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60.21 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. CAO THỊ HẢO THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ XÁC NHẬN XÁC NHẬN CỦA KHOA CHUYÊN MÔN CỦA GIÁO VIÊN HƢỚNG DẪN TS. Cao Thị Hảo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các nội dung nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất cứ một công trình nào khác.

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả luận văn Phạm Thị Dung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian nghiên cứu đề tài Tiểu thuyết về đề tài thổ phỉ của một số nhà văn viết về dân tộc và miền núi phía Bắc, đến nay chúng tôi đã hoàn thành và được phép bảo vệ luận văn. Với tình cảm chân thành, tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo khoa Ngữ văn, khoa Sau đại học, cán bộ phòng quản lý khoa học trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại trường. Với sự biết ơn chân thành tôi bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới TS. Cao Thị Hảo - người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá tình thực hiện đề tài.

Xin gửi lời cảm ơn tới Trung tâm GDTX thành phố Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ và động viên trong trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới bạn bè cùng gia đình và những người thân đã động viên, quan tâm chia sẻ và tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành tốt khóa học này. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả luận văn Phạm Thị Dung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii PHẦN MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận văn. Bố cục của luận văn.

9 PHẦN NỘI DUNG. 10 Chƣơng 1: ĐỀ TÀI THỔ PHỈ TRONG DÒNG VĂN HỌC VIẾT VỀ DÂN TỘC VÀ MIỀN NÚI. Khái niệm đề tài. Các phương diện biểu hiện của đề tài.

Những đề tài tiêu biểu trong văn học dân tộc và miền núi. Đề tài “truyện đường rừng”. Đề tài về chiến tranh, cách mạng. Đề tài xây dựng cuộc sống mới của đồng bào miền núi.

Đề tài thổ phỉ trong dòng văn học viết về dân tộc và miền núi. 20 Chƣơng 2: HIỆN THỰC CUỘC SỐNG VÀ CON NGƢỜI MIỀN NÚI TRONG CUỘC ĐẤU TRANH TIỄU PHỈ. Hiện thực cuộc sống cay đắng, tủi nhục của đồng bào miền núi phía Bắc và tội ác man rợ của thổ phỉ trong những năm loạn phỉ. Hiện thực cuộc sống cay đắng, tủi nhục của đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc.

Hiện thực tội ác của thổ phỉ. 33 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Những con người lương thiện, thức tỉnh, đấu tranh bảo vệ cuộc sống yên bình. Những cán bộ cách mạng kiên cường bám dân, chống phỉ.

Những người con của núi rừng giác ngộ và đi theo cách mạng. Những người đứng đầu thôn bản, dòng họ, có uy tín. Những thanh niên có nhiệt huyết, giác ngộ và đi theo cách mạng xây dựng cuộc đời mới. 54 Chƣơng 3: MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU.

Cốt truyện và yếu tố ngoài cốt truyện. Kiểu cốt truyện lịch sử. Kiểu cốt truyện đời tư. Yếu tố ngoài cốt truyện.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật. Khắc họa nhân vật qua miêu tả ngoại hình. Khắc họa nhân vật qua miêu tả nội tâm. Ngôn ngữ nghệ thuật.

Sử dụng phổ biến nghệ thuật so sánh. Sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ dân gian của các dân tộc thiểu số. 97 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 100 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Lí do chọn đề tài 1. Đề tài miền núi là một trong những mảng đề tài lớn trong văn học Việt Nam. Hiện thực miền núi đã được nhiều cây bút quan tâm, nhận thức, thể hiện và đạt được nhiều thành tựu. Mỗi nhà văn khơi sâu vào một “mạch nguồn riêng” về số phận và bản sắc của mỗi dân tộc để góp phần tạo nên tầm vóc riêng cho văn xuôi hiện đại.

Có thể thấy “mảnh đất bình dị này” là nơi duy nhất có sự hiện diện đầy đủ của văn hóa các dân tộc anh em. Nhiều thế hệ nhà văn bao gồm cả những tài năng từ miền xuôi lên gắn bó máu thịt với miền núi như Tô Hoài, Nguyên Ngọc, Mạc Phi, Ma Văn Kháng, Trung Trung Đỉnh. Cùng những nhà văn vốn là người dân tộc thiểu số đã không ngừng lao động nghệ thuật để hình thành nên một “bộ phận đẹp đẽ” của văn học viết về dân tộc và miền núi. Văn học viết về dân tộc và miền núi có vị trí rất quan trọng trong nền văn học dân tộc.

Với khả năng khơi gợi cái riêng, sự đặc sắc của mỗi dân tộc, vùng miền, nó đã đem lại sự phong phú, đa dạng và tầm vóc riêng cho nền văn học hiện đại Việt Nam. Nhà nghiên cứu Phong Lê đã từng nhận xét rất chính xác: “Văn xuôi miền núi chiếm lĩnh được một vẻ riêng, không thay thế được, không ai bắt chước được”. Có thể nói, văn học dân tộc và miền núi vừa thể hiện được đặc trưng riêng của mỗi dân tộc, vừa góp phần làm phong phú, giàu có cho đời sống văn học Việt Nam. Do vậy, nghiên cứu về văn học dân tộc và miền núi hứa hẹn nhiều khám phá thú vị, góp phần hoàn chỉnh diện mạo nền văn học dân tộc.

Nhắc đến văn học viết về chiến tranh của đồng bào dân tộc miền núi, chúng ta đều không thể không nhắc đến Bức thư làng mục của Nguyễn Chí Trung, Em đợi bộ đội Awa Hồ của Y Điêng, Đất nước đứng lên, Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành, Bài ca chim Chơrao của Thu Bồn và đặc biệt là Đồng bạc trắng hoa xòe, Vùng biên ải của Ma Văn Kháng, Rừng động của Mạc Phi, Hoa hậu xứ Mường của Phượng Vũ, Thổ phỉ của Đoàn Hữu Nam. Các tác phẩm này đã thể hiện tấm lòng yêu nước mãnh liệt của đồng bào dân tộc như sông, như suối với không khí cách mạng hừng hực, phản ánh sinh động những tháng năm lịch sử đau thương và anh dũng của những người con dân tộc miền núi. Mỗi nhà văn với phong cách và bút Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ pháp khác nhau, đã phần nào phản ánh được cái hồn của đồng bào dân tộc qua những năm tháng mưa bom bão đạn. Tác phẩm của các nhà văn dường như đều hướng tới cái nhìn hiện thực.

Văn học trở về với bản chất đích thực của nó, đó là cuộc sống, đó là những mất mát, đớn đau có thực nhưng cũng là sự trưởng thành của mỗi dân tộc từ tự phát đến tự giác đứng lên đấu tranh chống lại kẻ thù, giải phóng quê hương đem lại cuộc sống tự do và hạnh phúc. Nghiên cứu về tiểu thuyết của các giả Phượng Vũ, Mạc Phi, Đoàn Hữu Nam, Ma Văn Kháng đã có khá nhiều bài viết, bình luận, đánh giá, nhận xét về nội dung và phong cách nghệ thuật,. Tuy nhiên, đi sâu vào tìm hiểu đề tài thổ phỉ trong tiểu thuyết của các nhà văn này để thấy được đời sống hiện thực, thấy được một giai đoạn lịch sử của đồng bào các dân tộc miền núi thì vẫn là một khoảng trống. Hi vọng, đề tài này sẽ giúp cho chúng ta có thêm những hiểu biết về một thời kì lịch sử của các đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc nói riêng và lịch sử dân tộc Việt nói chung.

Đồng thời, qua đó góp phần khẳng định những đóng góp của các nhà văn cho văn học nước nhà. Những tiểu thuyết viết về đề tài thổ phỉ như Đồng bạc trắng hoa xòe, Vùng biên ải của Ma Văn Kháng, Rừng động của Mạc Phi, Hoa hậu xứ Mường của Phượng Vũ, Thổ phỉ của Đoàn Hữu Nam,… tiếp tục mở rộng và hoàn thiện bức tranh hiện thực miền núi với sự tái hiện trên quy mô lớn của quá trình cách mạng, những giai đoạn lịch sử hào hùng của các dân tộc ít người vùng địa đầu của tổ quốc. Lịch sử vấn đề Có thể nói, các tác phẩm Đồng bạc trắng hoa xòe, Vùng biên ải của Ma Văn Kháng, Rừng động của Mạc Phi, Hoa hậu xứ Mường của Phượng Vũ, Thổ phỉ của Đoàn Hữu Nam đã tái hiện những giai đoạn lịch sử cách mạng sôi động, dữ dội mà bi tráng, oai hùng của các dân tộc Thái, H‟mông, Mường, Dao. Ngay từ khi ra đời, các tiểu thuyết về đề tài miền núi này đã nhận được sự quan tâm của giới phê bình và bạn đọc.

Mặc dù còn có nhiều ý kiến khen chê khác nhau nhưng không thể phủ nhận những đóng góp của các nhà văn cho nền văn học nước nhà với mảng đề tài về dân tộc và miền núi. Cho đến nay, đã có một số công trình, bài viết nghiên cứu về các tác giả và các tác phẩm này. Trong lời giới thiệu Tiểu thuyết về đề tài dân tộc và miền núi của Ma Văn Kháng, PGS.TS Nguyễn Ngọc Thiện viết: Bộ ba tiểu thuyết của ông làm “sống lại Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ bức tranh đời sống hiện thực mang tính chất sử thi về con đường của các dân tộc miền núi phía Bắc làm cuộc đổi đời, đi theo cách mạng mà vẫn giữ gìn và phát huy được phẩm cách của mình” [39, tr. Cũng trong bài viết này, Nguyễn Ngọc Thiện đã khẳng định rằng thế giới nhân vật trong bộ ba tiểu thuyết (Đồng bạc trắng hoa xòe, Vùng biên ải, Gặp gỡ ở La Pan Tẩn) của Ma Văn Kháng mang nét đặc sắc hơn cả: “Tác giả đã xây dựng được những chân dung chân thực, đầy chất biếm họa về loại hình nhân vật địch, nhân vật tiêu cực,.

Rực rỡ, bừng sáng lên là số lượng đông đảo các nhân vật đáng kính, đáng yêu hoặc đáng được thông cảm về những vấp váp, không may mắn trong số phận của họ,. Nổi bật lên, trở thành hình tượng văn học sống động trong lòng người đọc là những người con yêu quý của dân tộc Hmông: Pao, Seo Ly, Seo Cả, Giàng A Pùa.