Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam - Lê Thúy Hằng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA THÔNG TIN - THƢ VIỆN ------***------ LÊ THÚY HẰNG THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ, KHAI THÁC LUẬN ÁN TIẾN SĨ TẠI THƢ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH: THÔNG TIN – THƢ VIỆN Hệ đào tạo: Chính quy Khóa học: QH- 2007-X NGƢỜI HƢỚNG DẪN: TH.S TRẦN MẠNH TUẤN Hà Nội – 2011 1 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục đích nghiên cứu 2 3. Lịch sử nghiên cứu 3 4.

Phạm vi nghiên cứu 4 5. Phương pháp nghiên cứu 4 6. Ý nghĩa của khóa luận 4 7. Bố cục của khóa luận 5 CHƢƠNG 1.

GIỚI THIỆU KHO LUẬN ÁN TẠI THƢ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM 1. Giới thiệu sơ lƣợc về Thƣ viện Quốc gia Việt Nam 6 1. Sự ra đời và phát triển của Thư viện Quốc gia Việt Nam 6 1. Chức năng, nhiệm vụ của Thư viện Quốc gia Việt Nam 8 1.

Cơ cấu tổ chức của Thư viện Quốc gia Việt Nam 8 1. Vốn tài liệu của Thư viện Quốc gia Việt Nam 9 1. Giới thiệu sơ lƣợc về kho luận án tại Thƣ viện Quốc gia Việt 13 Nam 1. Sự hình thành kho luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam 13 1.

Vai trò của kho luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam 15 CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ KHAI THÁC LUẬN ÁN TẠI THƢ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM 2. Công tác quản lý luận án tại Thƣ viện Quốc gia Việt Nam 17 2 2. Công tác lưu chiểu đối với luận án tại Thư viện Quốc gia 17 Việt Nam 2.

Công tác xử lý luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam 25 2. Công tác tổ chức sắp xếp kho luận án tại Thư viện Quốc gia 32 Việt Nam 2. Công tác bảo quản kho luận án tại Thư viện Quốc gia Việt 33 Nam 2. Công tác khai thác luận án tại Thƣ viện Quốc gia Việt Nam 35 2.

Đối tượng bạn đọc 35 2. Các hình thức khai thác luận án tại Thư viện Quốc gia Việt 38 Nam CHƢƠNG 3. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ KHAI THÁC LUẬN ÁN TẠI THƢ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM 3. Ƣu điểm của công tác quản lý, khai thác luận án tiến sĩ tại Thƣ 44 viện Quốc gia Việt Nam 3.

Một số tồn tại trong công tác quản lý, khai thác luận án tiến sĩ 45 tại Thƣ viện Quốc gia Việt Nam 3. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác luận 47 án tại Thƣ viện Quốc gia Việt Nam 3. Hoàn thiện cơ sở pháp lý 47 3. Tăng cường vốn tài liệu luận án 48 3.

Đẩy mạnh số hóa luận án 49 3. Mở rộng các dịch vụ trợ giúp công tác khai thác luận án 50 3. Nâng cao chất lượng phục vụ luận án 52 3 3. Tuyên truyền quảng bá tài liệu luận án 53 3.

Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị cho việc quản lý 54 và phục vụ luận án 3. Tạo lập một trang web riêng để khai thác nguồn luận án 55 trực tiếp KẾT LUẬN 59 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Các luận án tiến sĩ (bao gồm các luận án Phó tiến sĩ và Tiến sĩ trước kia) tạo thành một loại nguồn thông tin khoa học đặc thù của mỗi quốc gia. Đây là nguồn thông tin khoa học nội sinh, chứa đựng rất nhiều ý nghĩa và giá trị khoa học và văn hóa khác nhau.

Ở nước ta, chúng đang được lưu trữ, quản lý một cách có hệ thống tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Bộ sưu tập tài liệu này được khai thác và phục vụ nhiều mục đích khai thác, sử dụng thông tin khác nhau, mà chủ yếu là trong các lĩnh vực nghiên cứu và đào tạo. Cho đến nay, bộ sưu tập các luận án tiến sĩ đã được nhiều nhóm người đọc quan tâm. Vì vậy, hiệu quả khai thác bộ sưu tập này có ý nghĩa và chiếm trọng số quan trọng trong hoạt động của TVQGVN, bởi lẽ cơ quan này là nơi duy nhất trực tiếp quản lý một cách có hệ thống các tài liệu này.

Việc quản lý 4 và khai thác các luận án tiến sĩ chịu tác động và tác động đến rất nhiều yếu tố khác nhau, từ các yếu tố về pháp lý, chính sách, đến các yếu tố về công nghệ. Những năm gần đây đã xuất hiện nhiều vấn đề mới liên quan tới việc quản lý và khai thác nguồn tài liệu khoa học xám nói chung, trong đó có các luận án tiến sĩ. Ví dụ về phương diện pháp lý, đó là xu hướng bắt buộc các tác giả luận án tiến sĩ phải công bố toàn văn các kết quả nghiên cứu – đào tạo trên một cổng thông tin xác định trên Internet, điểm khác biệt căn bản so với trước đây; Về phương diện công nghệ, đó là sự ra đời và phát triển của VinaREN, một môi trường công nghệ đặc biệt để lưu giữ và khai thác các nguồn thông tin khoa học, giáo dục và y tế trực tuyến. Những đổi mới này đòi hỏi cần khảo sát và nghiên cứu một cách có hệ thống việc quản lý và khai thác các luận án tiến sĩ tại TVQGVN.

Chính từ các phân tích trên mà chúng tôi lựa chọn “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam” làm đề tài cho khóa luận này. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở mô tả một cách có hệ thống nhằm đánh giá khái lược và nhận diện các vấn đề hiện đang tồn tại trong công tác quản lý (bao gồm cả công tác lưu chiểu), khai thác (bao gồm cả các dịch vụ hỗ trợ những nhóm người dùng tin khác nhau) các luận án tiến sĩ hiện có tại TVQGVN, tác giả đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và khai thác tài liệu luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Lịch sử nghiên cứu 5 Vấn đề quản lý và khai thác nguồn tin khoa học nội sinh, trong đó đặc biệt là nguồn tài liệu xám đã và đang thu hút sự quan tâm của đông đảo giới nghiên cứu. Một số đề tài nghiên cứu, một số khóa luận, luận văn khoa học, một số hội thảo khoa học cũng đã đề cập tới nguồn thông tin này ở những mức độ cũng như cách tiếp cận khác nhau.

Đề tài Thực trạng và các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác nguồn tin khoa học nội sinh tại Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2006- 2007) nhấn mạnh tới khía cạnh chính sách trong công tác quản lý và khai thác nguồn tin này. Đề án Tạo lập và phát triển nguồn học liệu phục vụ nghiên cứu, đào tạo theo đẳng cấp quốc tế tại Đại học Quốc gia Hà Nội (2007-2008) nhấn mạnh tới môi trường công nghệ của việc quản lý, khai thác nguồn tin trực tuyến phục vụ nghiên cứu - đào tạo ở nước ta. Đề tài Cơ sở khoa học và thực tiễn của viện hiện đại hóa hạ tầng thông tin tại Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2008-2009) tập trung vào vấn đề phát triển hạ tầng thông tin và các dịch vụ thông tin. Riêng đối với tài liệu luận án tiến sĩ đang được lưu giữ ở TVQGVN thì cũng đã có 2 đề tài nghiên cứu về công tác quản lý và khai thác nguồn tài liệu quý hiếm này.

Đề tài Khóa luận tốt nghiệp “Tìm hiểu công tác thu nhận, xử lý, tổ chức, bảo quản và phục vụ luận án ở Thư viện Quốc gia Việt Nam” năm 2002. Đề tài Luận văn Thạc sĩ “Nghiên cứu việc thu thập tổ chức và khai thác vốn tài liệu luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam” năm 2008. 6 Thời gian gần đây đã xuất hiện một số thay đổi về quan điểm liên quan tới việc công bố luận án tiến sĩ nên chắc chắn công tác quản lý và khai thác chúng tại Thư viện Quốc gia Việt Nam cũng cần có những thay đổi để phù hợp. Chính vì thế, chúng tôi chọn đề tài “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam” với hi vọng kế thừa những thành quả của tác giả đi trước, đồng thời vận dụng những kiến thức đã được học trong nhà trường về thực trạng công tác quản lý và khai thác tài liệu luận án, để từ đó đề xuất những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả việc quản lý và khai thác nguồn tài liệu quý hiếm này một cách thích hợp trong điều kiện hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu  Phạm vi nghiên cứu: Toàn bộ kho luận án tiến sĩ (bao gồm phó tiến sĩ và tiến sĩ trước kia) hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Việt Nam  Phương diện nghiên cứu: Công tác quản lý (bao gồm cả công tác lưu chiểu các luận án tiến sĩ) và việc tổ chức khai thác các luận án tiến sĩ tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu  Phương pháp nghiên cứu tổng hợp  Phương pháp điều tra thực tế  Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu  Phương pháp thống kê  Phương pháp so sánh, đánh giá  Phương pháp phỏng vấn, trao đổi, xin ý kiến chuyên gia 7 6. Ý nghĩa của khóa luận  Ý nghĩa lý luận: Khóa luận góp phần làm phong phú thêm vốn hiểu biết chung về ý nghĩa của công tác thu nhận, xử lý, tổ chức, bảo quản và phục vụ tài liệu luận án tại TVQGVN, đồng thời cho thấy được giá trị khoa học của loại hình tài liệu quý hiếm này.  Ý nghĩa thực tiễn: Khóa luận phản ánh thực trạng công tác thu nhận, xử lý, tổ chức, bảo quản và phục vụ tài liệu luận án tại TVQGVN.

Đánh giá tình hình khai thác sử dụng kho luận án, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kho tài liệu luận án để sử dụng nó một cách hiệu quả nhất. Bố cục của khóa luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và các phụ lục, phần nội dung của khóa luận được chia làm 3 chương: Chương 1. Giới thiệu kho luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam Chương 2. Thực trạng công tác quản lý và khai thác luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam Chương 3.

Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác luận án tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Trong thời gian qua, tôi được thực tập tốt nghiệp tại Thư viện Quốc gia Việt Nam.