Thực trạng chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ người dân tộc và hiệu quả hoạt

i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, đƣợc thực hiện một cách nghiêm túc, trung thực, đúng quy trình và đảm bảo tính khoa học. Các số liệu và kết quả trong luận án không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu của tác giả nào khác trong, ngoài nƣớc và chƣa đƣợc công bố, hoặc sử dụng ở bất kỳ đâu. Tác giả Bùi Thị Mai Hƣơng ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bản luận án này, tôi đã nhận đƣợc rất nhiều sự giúp đỡ và hỗ trợ chân thành, hiệu quả của nhiều đơn vị, cá nhân, các thầy các cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè, ngƣời thân trong gia đình. Trƣớc tiên, tôi xin trân trọng cám ơn Ban giám đốc, Phòng Đào tạo sau đại học – Trung tâm Đào tạo và Quản lý khoa học - Viện Vệ sinh Dịch tễ trung ƣơng tạo mọi điều kiện và giúp đỡ hỗ trợ tôi hoàn thành luận án.

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi x i n chân thành gửi đến GS. Đặng Đức Phú, PGS. Nguyễn Tuấn Hƣng là những ngƣời thầy đã tận tình hƣớng dẫn khoa học, truyền dạy cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu của các thầy giúp tôi có thể hoàn thành cuốn luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Sở Y tế, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh Ninh thuận, Trung tâm Y tế của các huyện Ninh Sơn, huyện Bắc Ái và Trạm y tế xã Lâm Sơn, xã Ma Nới, xã Phƣớc Thành, Phƣớc Thắng, các bác sỹ, nữ hộ sinh, các cô đỡ thôn bản, và các đồng nghiệp và những bà mẹ đã chấp thuận tham gia nghiên cứu đã đồng hành, chia sẻ và giúp đỡ tôi về mọi mặt trong suốt quá trình nghiên cứu tại các địa phƣơng.

Xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới bố mẹ, chồng, hai con và bạn bè đã đã luôn ủng hộ, động viên, cho tôi thêm nghị lực để học tập và hoàn thành bản luận án này. Hà nội, ngày 08 tháng 01 năm 2020 Bùi Thị Mai Hƣơng iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ADB Asian Development Bank (Ngân hàng Phát triển Châu Á) AIDS Acquired Immune Deficiency Syndrome (Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải) BSCK Bác sĩ chuyên khoa BHYT Bảo hiểm Y tế BYT Bộ Y tế CBQL Cán bộ quản lý CBYT Cán bộ y tế CĐTB Cô đỡ thôn bản CSSKBMTE Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em CSSKSS Chăm sóc sức khỏe sinh sản CSSS Chăm sóc sau sinh CSTS Chăm sóc trƣớc sinh CSYT Cơ sở y tế DS-KHHGĐ Dân số - kế hoạch hóa gia đình DTTS Dân tộc thiểu số HIV Vi rus gây suy giảm miễn dịch ở ngƣời KCB Khám chữa bệnh KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình NVYTTB Nhân viên y tế thôn bản NKĐSS Nhiễm khuẩn đƣờng sinh sản MMR Maternal Mortality Rate (Tỷ suất tử vong mẹ) PVS Phỏng vấn sâu SCT Sau can thiệp SKBM Sức khỏe bà mẹ SKSS Sức khỏe sinh sản iv TCT Trƣớc can thiệp TTGDSK Truyền thông giáo dục sức khỏe TTB Trang thiết bị TTYT Trung tâm y tế TYTX Trạm y tế xã UBND Ủy ban nhân dân UBDS-GĐ-TE Ủy ban Dân Số, Gia Đình và Trẻ Em (VCPFC) UNICEF United Nations Children's Fund (Quĩ Nhi đồng Liên hiệp quốc) UNFPA United Nations Population Fund (Quĩ Dân số Liên hiệp quốc) WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) YTTB Y tế thôn bản v MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN. Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu.

Khái niệm về sức khỏe sinh sản. Chăm sóc sức khỏe sinh sản. Thực trạng về chăm sóc sức khỏe sinh sản trên Thế giới và Việt Nam. Trên Thế giới.

Tại Việt Nam. Thực trạng chăm sóc sức khỏe sinh sản cho dân tộc thiểu số ở Việt Nam18 1. Một số can thiệp cải thiện chăm sóc sức khỏe sinh sản trên Thế giới và tại Việt Nam. Mô hình hoạt động, can thiệp sử dụng cô đỡ thôn bản ngƣời dân tộc thiểu số.

Mô hình cô đỡ thôn bản. Mô hình chăm sóc liên tục .3 Một số yếu tố liên quan, ảnh hƣởng đến tình hình chăm sóc sức khỏe sinh sản của bà mẹ dân tộc ít ngƣời. Một số thông tin chung về đại bàn nghiên cứu. Khái quát về tình hình kinh tế xã hội.

Tình hình chăm sóc sức khỏe sinh sản của tỉnh Ninh Thuận. Thực trạng công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các xã miền núi, vùng khó khăn của tỉnh Ninh Thuận. 30 CHƢƠNG II ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Cỡ mẫu nghiên cứu định lƣợng. Phƣơng pháp chọn mẫu điều tra định lƣợng. Phƣơng pháp chọn mẫu điều tra định tính. Tổ chức thực hiện.

Điều tra viên và giám sát viên. Các hoạt động can thiệp chính. Phƣơng pháp và công cụ thu thập số liệu. Thu thập số liệu thứ cấp.

Nghiên cứu định lƣợng (đối với phụ nữ tuổi sinh đẻ). Nghiên cứu định tính (đối với các cán bộ y tế). Xử lý và phân tích số liệu. Nhập số liệu.

Phân tích số liệu. Sai số, giới hạn. Hạn chế của nghiên cứu:. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

51 CHƢƠNG III. 53 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu. Thực trạng kiến thức và thực hành về chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ ngƣời dân tộc thiểu số tuổi 15 đến 49.

Thực trạng tiếp cận thông tin về chăm sóc sức khỏe sinh sản. Thực trạng kiến thức và thực hành chăm sóc trƣớc sinh. Thực trạng kiến thức và thực hành chăm sóc trong sinh. Thực trạng kiến thức và thực hành về chăm sóc sau sinh.

Thực trạng hoạt động kế hoạch hóa gia đình. Thực trạng khám chữa bệnh nhiễm khuẩn đƣờng sinh sản. Hiệu quả can thiệp tăng cƣờng chăm sóc sức khỏe sinh sản thông qua hoạt động của cô đỡ thôn bản. Hiệu quả can thiệp về chăm sóc trƣớc sinh.

Hiệu quả can thiệp về chăm sóc trong sinh. Hiệu quả can thiệp về chăm sóc sau sinh. Hiệu quả can thiệp cô đỡ thôn bản qua đánh giá của bà mẹ. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả can thiệp.

78 CHƢƠNG IV: BÀN LUẬN. Một số thông tin chung về đối tƣợng nghiên cứu. Mô tả thực trạng kiến thức và thực hành về chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ vùng đông ngƣời dân tộc thiểu số tỉnh Ninh Thuận. Thực trạng tiếp cận đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ dân tộc thiểu số.

Thực trang chăm sóc trƣớc sinh. Thực trang chăm sóc trong sinh. Thực trang chăm sóc sau sinh. Thực trạng sử dụng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình.

Thực trạng khám và chữa bệnh nhiễm khuẩn đƣờng sinh sản. Hiệu quả can thiệp chăm sóc sức khỏe sinh sản cho phụ nữ dân tộc thiểu số tỉnh Ninh Thuận. Hiệu quả can thiệp chăm sóc trƣớc sinh. Hiệu quả can thiệp chăm sóc trong sinh.

Hiệu quả can thiệp chăm sóc sau sinh. Vai trò cô đỡ thôn bản trong chăm sóc sức khỏe sinh sản. 112 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 126 ix DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.

Một số đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu. Phân bố dân tộc, tôn giáo của đối tƣợng nghiên cứu (n=420). Phân bố số lần mang thai, số con sống của các bà mẹ (n=420). Thực trạng tiếp cận chăm sóc sức khỏe sinh sản (n=420).

Phƣơng tiện tiếp cận đƣợc thông tin liên quan đến chăm sóc sức khỏe sinh sản (n=420). Thực trạng kiến thức về xử trí các dấu hiệu nguy hiểm khi mang thai (n=420). Thực trạng thực hành khám thai và tiêm uốn ván của phụ nữ dân tộc thiểu số từ 15-49 tuổi (n=413). Địa điểm khám thai của bà mẹ (n=413).

Thực hành của bà mẹ về lựa chọn nơi sinh con (n=420). Thực hành về chăm sóc sau đẻ tại nhà (6 tuần đầu) (n=420). Ngƣời chăm sóc sau đẻ tại nhà và hƣớng dẫn nuôi con bằng sữa mẹ (n=329). Hiệu quả kiến thức về khám thai và tiêm phòng uốn ván.

Hiệu quả kiến thức về các dấu hiệu nguy hiểm khi mang thai. Hiệu quả kiến thức xử trí các dấu hiệu nguy hiểm khi mang thai. Hiệu quả thực hành về chăm sóc SKSS trƣớc sinh. Hiệu quả kiến thức của các bà mẹ về ngƣời đỡ đẻ tốt nhất.

Hiệu quả kiến thức về các dấu hiệu nguy hiểm khi chuyển dạ. Nơi bà mẹ lựa chọn sinh con và ngƣời đỡ đẻ cho bà mẹ. Hiệu quả kiến thức về biểu hiện nguy hiểm sau sinh. Hiệu quả kiến thức xử trí dấu hiệu nguy hiểm sau sinh .21 Hiệu quả kiến thức bà mẹ vế tiêm phòng cho trẻ dƣới 1 tuổi.

Đánh giá chung của phụ nữ 15-49 tuổi về cô đỡ thôn bản. Đánh giá việc thực hiện tuyên truyền, vận động về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em của cô đỡ thôn bản. Đánh giá của bà mẹ về việc thực hiện chăm sóc sức khỏe bà mẹ khi mang thai của cô đỡ thôn bản. Đánh giá của phụ nữ từ 15-49 tuổi về hƣớng dẫn thực hiện kế hoạch hóa gia đình của cô đỡ thôn bản.

77 xi DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ Bản đồ 2.1: Phân bố địa lý tỉnh Ninh Thuận. Ngƣời hƣớng dẫn đăng ký, theo dõi quản lý thai (n=413). Lý do không đến cơ sở y tế để sinh (n=126). Ngƣời hỗ trợ khi không đến cơ sở y tế để sinh đẻ (n=126).

Đƣợc hƣớng dẫn về kế hoạch hóa gia đình (n=420). Ngƣời hƣớng dẫn về kế hoạch hóa gia đình (n=371). Khám phụ khoa định kỳ (n=420). Nơi đến khám phụ khoa (n=341).

Lý do các bà mẹ không đi khám phụ khoa định kỳ (n=72). Đánh giá về thực hiện theo dõi, chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh ít nhất 2 giờ đầu sau sinh của cô đỡ thôn bản (n1=420; n2=420). 76 i ĐẶT VẤN ĐỀ Chăm sóc sức khỏe phụ nữ luôn đƣợc đặt ở vị trí ƣu tiên trong các chiến lƣợc chăm sóc sức khỏe cho toàn dân. Các can thiệp về chăm sóc sức khỏe phụ nữ đã đƣợc bao phủ trong các tỉnh thành trong cả nƣớc.

Thành quả của sự nỗ lực đó là sức khỏe của phụ nữ đã đƣợc cải thiện rõ rệt trong vài thập kỷ qua. Tổng kết Mục tiêu Thiên niên kỷ, Việt Nam đã giảm đƣợc tỷ suất tử vong mẹ từ 233/100.000 trẻ đẻ sống vào năm 1990 xuống còn 59/100.