Luận án: Thực thi chính sách thương mại nông thôn Duyên hải Nam Trung Bộ - Phan Thị Thu Cúc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI ------------------------- PHAN THỊ THU CÚC THỰC THI CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI NÔNG THÔN TẠI MỘT SỐ TỈNH THUỘC DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HàNội, Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI ------------------------- PHAN THỊ THU CÚC THỰC THI CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI NÔNG THÔN TẠI MỘT SỐ TỈNH THUỘC DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế Mã số: 931.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Phạm Thúy Hồng 2. Võ Tá Tri HàNội, Năm 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c ứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án này làtrung th ực vàchưa từng đươc̣ công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Tác giả Phan Thị Thu Cúc ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu , Phòng Sau đại học, Trường Đại học Thương m ại đã giúp đỡ và tạo điều kiện trong suốt quá trình đào taọ, nghiên cứu và thực hiện luận án. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS,TS. Phạm Thúy Hồng, TS.Võ Tá Tri đã tận tinh̀K giúp đỡ, có những ý kiến đóng góp quý báu trong suốt quá trình nghiên cứu vàhoàn thành luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo của các cơ quan Nhà nước tại các tỉnh thuộc DHNTB, chuyên gia các viện, các trường Đại học , các nhà quản lý, nhà khoa học, Ủy ban nhân dân các tỉnh, huyện, xã… nơi đề tài tiến hành nghiên cứu, điều tra đã tạo những điều kiện tốt nhất, tham gia góp ý kiến khoa học, cung cấp tài liệu, ủng hộ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu, điều tra khảo sát để hoàn thành luận án.

Xin bày tỏ lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn hỗ trợ, động viên, chia sẻ và tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi vượt qua những khó khăn để hoàn thành luận án này. Với những điều kiện khách quan và chủ quan, chắc chắn kết quả nghiên cứu của luận án còn có những thiếu sót. Tác giả luận án rất mong tiếp tục nhận được những ý kiến đóng góp để luận án được hoàn thiện hơn, góp phần tích cực cho công cuộc phát triển TMNT Việt Nam nói chung và các tỉnh thuộc DHNTB nói riêng trong những năm tới. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 4 năm 2022 Phan Thị Thu Cúc iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC HÌNH.vii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. viii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án. 15 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI NÔNG THÔN.

Cơ sở lý luận về thực thi chính sách TMNT ………. Một số khái niệm. Đặc điểm của chính sách TMNT. Vai trò của chính sách TMNT.

Nội dung của chính sách TMNT. Thực thi chính sách TMNT. Các chủ thể tham gia thực thi chính sách TMNT. Các nội dung thực thi chính sách TMNT tại địa phương cấp tỉnh.

Tiêu chí đánh giá việc thực thi chính sách TMNT. Quy trình thực thi chính sách TMNT. Xây dựng kế hoạch triển khai thực thi chính sách. Phổ biến, tuyên truyền chính sách.

Huy động nguồn lực để thực thi chính sách. Phân công trách nhiệm thực thi chính sách. Kiểm tra, đánh giá quá trình thực thi chính sách. Những yếu tố ảnh hƣởng đến thực thi chính sách TMNT.

Những yếu tố thuộc về chính sách. Những yếu tố thuộc về chủ thể thực thi chính sách. Những yếu tố thuộc về đối tượng chính sách. Những yếu tố khác.

Kinh nghiệm thực thi chính sách TMNT của một số quốc gia trên thế giới. Kinh nghiệm của Trung Quốc. Kinh nghiệm của Thái Lan. Kinh nghiệm của Ấn Độ.

59 CHƢƠNG 2: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG THỰC THI CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI NÔNG THÔN TẠI MỘT SỐ TỈNH THUỘC DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ VIỆT NAM. Khái quát chung về TMNT một số tỉnh thuộc DHNTB. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng DHNTB……………………………. Khái quát TMNT một số tỉnh thuộc DHNTB.

Thực thi chính sách TMNT tại một số tỉnh thuộc DHNTB. Thực thi một số chính sách TMNT. Đánh giá quy trình thực thi một số chính sách TMNT tại các địa phương. Kết quả thực hiện chính sách TMNT một số tỉnh thuộc DHNTB.

Đánh giá việc thực thi chính sách TMNT theo các nhóm chính sách. Phân tích các yếu tố tác động đến thực thi chính sách TMNT tại các tỉnh thuộc DHNTB. Nhóm yếu tố thuộc về chính sách. Nhóm yếu tố thuộc về chủ thể thực thi chính sách.

Nhóm yếu tố thuộc về đối tượng chính sách. Nhóm yếu tố khác. Đánh giá chung việc tổ chức thực hiện chính sách TMNT. Những tồn tại, hạn chế.

Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế. 117 CHƢƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỰC THI CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI NÔNG THÔN TẠI MỘT SỐ TỈNH THUỘC DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ VIỆT NAM. Bối cảnh, quan điểm và yêu cầu trong thực thi chính sách TMNT một số tỉnh thuộc DHNTB. Bối cảnh TMNT Việt Nam và vùng DHNTB.2 Quan điểm trong thực thi chính sách TMNT.

Yêu cầu trong thực thi chính sách TMNT. Giải pháp chung thực thi hiệu quả chính sách TMNT một số tỉnh thuộc DHNTB. Nhóm giải pháp về nội dung chính sách TMNT. Nhóm giải pháp quy trình thực thi chính sách TMNT.

Nhóm giải pháp cụ thể thực thi hiệu quả chính sách TMNT một số tỉnh thuộc DHNTB. Nhóm giải pháp về hỗ trợ thực thi chính sách TMNT. Nhóm giải pháp về nội dung chính sách TMNT. Giải pháp về điều kiện đảm bảo thực thi chính sách TMNT mang tính đặc thù đối với các tỉnh thuộc DHNTB.

Kiến nghị đối với Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan nhằm hỗ trợ hoàn thiện thực thi chính sách TMNT. Kiến nghị đối với Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan. Kiến nghị đối với Bộ Công Thương. 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tổng hợp các tiêu chí đánh giá thực thi chính sách TMNT (xem phụ lục 3)45 Bảng 2.1: Dân số thành thị và nông thôn vùng DHNTB.2: Cơ cấu dân số thành thị và nông thôn vùng DHNTB.3: GRDP vùng Duyên hải Nam Trung bộ (xem ở phụ lục 4).4: Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân vùng DHNTB qua các năm.5: Tổng mức BLHH&DTDVTD cả nước và vùng DHNTB (xem phụ lục 5) .6: Kết quả khảo sát đánh giá quy trình thực thi chính sách.7: Kết quả khảo sát thực thi chính sách phát triển hạ tầng TMNT vùng DHNTB.8: Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động phát triển chợ trên địa bàn nông thôn vùng DHNTB.9: Kết quả khảo sát thực thi chính sách thương nhân vùng DHNTB.10: Kết quả khảo sát thực thi chính sách khuyến khích hoạt động của các tổ chức thương mại vùng DHNTB.11: Kết quả khảo sát thực thi chính sách hàng hóa vùng DHNTB.12: Kết quả khảo sát thực thi chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa vùng DHNTB.13: Khảo sát thực trạng hoạt động xúc tiến thương mại.14: Kết quả khảo sát thực thi chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng .15: Kết quả khảo sát tác động chính sách TMNT đối với phát triển vùng DHNTB.

101 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Nội dung của chính sách TMNT.2: Quy trình thực thi chính sách TMNT.3: Mô hình thực thi chính sách TMNT.1: Tăng trưởng GRDP vùng DHNTB.2: Mô hình cơ cấu tổ chức bộ máy thực hiện chính sách TMNT.3: Sản phẩm OCOP tại Hội chợ Công Thương năm 2020.4: Kết quả khảo sát yếu tố nguồn nhân lực ảnh hưởng đến thực thi chính sách .5: Kết quả điều tra đối tượng thụ hưởng chính sách TMNT tại vùng DHNTB. 105 viii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT 1. Tiếng Việt Nam BLHH & DTDVTD Bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng BCĐ Ban chỉ đạo BVQLNTD Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng CBCC Cán bộ công chức CSTMNT Chính sách thương mại nông thôn CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CN&TM Công nghiệp và thương mại DHNTB Duyên hải Nam Trung bộ DNNN Doanh nghiệp nhà nước HTX Hợp tác xã HĐND Hội đồng nhân dân KTTT Kinh tế tập thể NCS Nghiên cứu sinh QLNN Quản lý Nhà nước TMNT Thương mại nông thôn THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TTgCP Thủ tướng Chính phủ TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Ủy ban nhân dân UBMTTQVN Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam XNK Xuất nhập khẩu ix 2. Tiếng Anh ASEAN Association of South East Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Nations CPTPP Comprehensive and Progressive Hiệp định đối tác Toàn diện và for Trans-Pacific Partnership Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương Agreement EVFTA Vietnam and Europe Free Trade Hiệp định Thương mại tự do Việt Agreement Nam - EU GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc gia GRDP Gross Regional Domestic Tổng sản phẩm trên địa bàn Product OECD Organization for Economic and Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh Development Co-operation tế RCEP Regional Comprehensive Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn Economic Partnership diện Khu vực WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Phát triển thương mại khu vực nông thôn, nâng cao đời sống cho dân cư nông thôn trên cơ sở công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta. Chính sách thương mại trong nước nói chung và chính sách TMNT nói riêng ở nước ta cơ bản đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và thương mại trong suốt hơn 30 năm qua. Vùng DHNTB có vị trí địa lý kinh tế rất thuận lợi, nằm trên trục các đường giao thông bộ, sắt, hàng không và biển. Vùng gần TPHCM và khu tam giác kinh tế trọng điểm miền Đông Nam Bộ; là cửa ngõ của Tây Nguyên, của đường xuyên Á ra biển nối với đường hàng hải quốc tế.

Vùng Nam Trung bộ có sân bay Đà Nẵng, sân bay Chu Lai (Quảng Nam), Phù Cát (Bình Định) và sân bay Cam Ranh (Khánh Hoà) là bốn trong mười cảng hàng không quốc tế của Việt Nam. Vùng còn có sân bay nội địa Tuy Hòa (Phú Yên), Phan Thiết (Bình Thuận)… cùng hàng ngàn kilomet đường bộ, đường sắt.