Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân ở việt nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐỀ TÀI THỰC HIỆN QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐỀ TÀI THỰC HIỆN QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Mã số: 9 38 01 06 HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn theo đúng quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này.

Tác giả Luận án DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Cơ quan nhà nước CQNN Hội đồng nhân dân HĐND Nhà xuất bản Nxb Tiếp cận thông tin TCTT Tòa án nhân dân TAND Ủy ban nhân dân UBND Ủy ban thường vụ UBTV Viện kiểm sát nhân dân VKSND Xã hội chủ nghĩa XHCN DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC Phụ lục số 01: Danh mục các lĩnh vực chưa rà soát quy định của pháp luật về thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân. Phụ lục số 02: Tổng hợp thông tin đánh giá việc xây dựng chuyên mục về tiếp cận thông tin, đầu mối cung cấp thông tin, lập danh mục thông tin phải được công khai, đăng tải thông tin được công khai theo danh mục, quy chế cung cấp thông tin và thông tin cho người khuyết tật Phụ lục số 03: PHIẾU ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC MỤC LỤC Trang Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU 1 Phần thứ hai: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11 Phần thứ ba: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33 CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THỰC HIỆN QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 33 1. Khái niệm và ý nghĩa của việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 33 1.

Khái niệm quyền tiếp cận thông tin của công dân 33 1. Khái niệm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 37 1. Ý nghĩa của việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 46 1. Chủ thể và nội dung thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 51 1.

Chủ thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công 51 dân 1. Nội dung thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 56 1. Các yếu tố bảo đảm cho việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 1. Hệ thống pháp luật về quyền tiếp cận thông tin của công dân 65 1.

Các điều kiện vật chất - kĩ thuật 68 1. Năng lực chủ thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 70 1. Hành vi pháp lý của chủ thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 74 1. Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân ở một số quốc gia trên thế giới và những gợi mở cho Việt Nam hiện nay 76 1.

Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân ở một số quốc gia trên thế giới 77 1. Đánh giá chung về thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân ở một số quốc gia và những gợi mở cho Việt Nam hiện nay 85 Kết luận Chương 1 89 CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 91 2. Thực trạng chủ thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin của 91 công dân 2.

Những ưu điểm, thành tựu 91 2. Những tồn tại hạn chế 103 2. Thực trạng nội dung thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 117 2. Những ưu điểm thành tựu 117 2.

Những tồn tại, hạn chế 127 2. Nguyên nhân của thực trạng thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 142 2. Nguyên nhân của ưu điểm, thành tựu 142 2. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế 144 Kết luận Chương 2 148 CHƯƠNG 3.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 149 3. Quan điểm bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 149 3. Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân phải nhằm đề cao vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của người dân trong chiến lược phát triển đất nước 149 3. Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân phải gắn với xây dựng và hoàn thiện nhà Nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh mới 149 3.

Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân cần phải dựa trên những thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư 150 3. Thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân phải phù hợp với các tiêu chí quốc tế về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin 151 3. Giải pháp bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 152 3. Giải pháp về pháp luật 152 3.

Giải pháp về chủ thể và nội dung thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 160 3. Giải pháp về kinh phí, cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân 172 3. Giải pháp khác 174 Kết luận Chương 3 177 KẾT LUẬN 178 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN PHỤ LỤC 1 Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Giá trị phổ quát mà các quốc gia trên thế giới hiện nay đều ghi nhận là mọi cá nhân đều có quyền con người, cần được tôn trọng và bảo đảm thực hiện.

Quyền TCTT là quyền cơ bản của công dân, là một trong những cơ sở để công dân thực hiện nhiều quyền khác của mình, đồng thời là cơ sở để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích của Nhà nước và của các tổ chức xã hội. Chính vì vậy, để thực hiện tốt trách nhiệm và nghĩa vụ hàng đầu của quốc gia về quyền con người, Việt Nam cần thiết phải bảo đảm thực hiện quyền TCTT của công dân. Ở Việt Nam, quyền TCTT là quyền mới, được ghi nhận đầy đủ kể từ Hiến pháp năm 2013. Sau đó, Quốc hội đã ban hành Luật TCTT năm 2016 để cụ thể hóa quyền này.

Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng để phát huy dân chủ XHCN, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần thực hiện tốt, có hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.1 Tuy nhiên, trên thực tế, do nhiều điều kiện, bối cảnh khác nhau, việc thực hiện quyền TCTT của công dân còn rất nhiều hạn chế từ nhiều nguyên do khác nhau, từ các yếu tố thuộc điều kiện khách quan, đến những yếu tố thuộc điều kiện chủ quan. Hoạt động thực hiện quyền TCTT của công dân nhìn chung chưa được nhận thức một cách thống nhất, đầy đủ cả từ phía Nhà nước, người dân, xã hội. Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, hầu như chỉ có luồng thông tin tuyên truyền một chiều từ Nhà nước xuống cho người dân, còn người dân luôn là người bị động, chỉ tiếp thụ các nguồn thông tin chính thức của Nhà nước. Cho nên, hiện nay, còn bộ phận cán bộ, công chức tự cho rằng thông tin là do mình ban phát cho người dân, dẫn đến tình trạng che giấu, bưng bít thông tin, lợi dụng việc nắm giữ thông tin để trục lợi cá nhân, gây ra tình trạng bất bình đẳng trong việc thụ hưởng thông tin.

Bên cạnh đó, nhiều người dân thậm chí còn không biết mình có quyền này, hầu hết 1 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII - Tập I, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 2 người dân chỉ hiểu quyền này một cách phiến diện, từ một phía, cho nên nhiều trường hợp người dân lại phải đi xin thông tin từ Nhà nước. Hiện nay, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Nhà nước và toàn xã hội.

Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của Nhà nước được đặc biệt coi trọng, là các thành tố cơ bản đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, phòng chống tham nhũng và được coi là những trụ cột của dân chủ, sự tin tưởng và phát tiển. Tuy nhiên, các rào cản từ truyền thống về nền quản trị cũ, lạc hậu như nền quản trị khép kín, coi việc thực thi quyền lực nhà nước là một đặc quyền, hạn chế chia sẻ thông tin và sự tham gia của người dân vẫn đang còn ăn sâu trong nhận thức, tư duy và hành động của đa số đội ngũ cán bộ, công chức CQNN. Trong khi đó, tham nhũng vẫn là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta. Trong điều kiện đó, việc cung cấp thông tin cho người dân từ các CQNN đang gặp không ít khó khăn, thách thức.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu, Việt Nam thực hiện chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số, quyền TCTT dù vẫn giữ nguyên bản chất, nhưng đã bị tác động một cách mạnh mẽ và phương thức TCTT đã thay đổi căn bản. Thể chế, hạ tầng, nhân lực, người dân đóng vai trò quan trọng cho phát triển kinh tế số, xã hội số, cho phương thức TCTT của người dân. Công nghệ số và dữ liệu số thấm sâu một cách tự nhiên mặc định vào mọi mặt đời sống của người dân. Tuy nhiên, thực tiễn những năm qua cho thấy hệ thống pháp luật về quyền TCTT của người dân dù đã có đổi mới, hoàn thiện hơn nhưng vẫn còn bất cập chưa phù hợp với các quy luật của kinh tế - xã hội và thông lệ quốc tế, hạn chế việc TCTT của người dân.

Nhiều cơ quan, địa phương vẫn chưa thực sự quan tâm đến đầu tư, phát triển hạ tầng cung cấp thông tin, nhất là bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ làm đầu mối cung cấp thông tin. Với việc chính thức là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới vào năm 2007, đến nay Việt Nam có hơn 500 hiệp định song phương và đa phương trên 3 nhiều lĩnh vực.