Thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở việt nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐINH THỊ HẢI YẾN THỦ TỤC TỐ TỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - năm 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐINH THỊ HẢI YẾN THỦ TỤC TỐ TỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI Ở VIỆT NAM Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 9 38 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM MINH TUYÊN 2. ĐINH THẾ HƯNG HÀ NỘI - năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Các kết quả, số liệu nghiên cứu trong luận án đảm bảo độ tin cậy, trung thực và tôi xin chịu trách nhiệm về tất cả những số liệu và kết quả nghiên cứu đó và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đinh Thị Hải Yến LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo hướng dẫn - PGS. Phạm Minh Tuyên và TS. Đinh Thế Hưng đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận án. Đồng thời, tôi chân thành cám ơn các thầy giáo, cô giáo và cán bộ của Học viện khoa học xã hội đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi chân thành cảm ơn các cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình làm luận án. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đinh Thị Hải Yến MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu ở trong nước.

Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu trong luận án.27 Tiểu kết Chương 1.33 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC TỐ TỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI. Khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa của thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Nội dung, cơ sở của thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Các yếu tố bảo đảm thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

Chuẩn mực quốc tế và thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội của một số nước trên thế giới - những kinh nghiệm cho pháp luật Việt Nam.59 Tiểu kết Chương 2.77 Chương 3: PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ THỦ TỤC TỐ TỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Thực tiễn thực hiện thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam hiện nay.100 Tiểu kết Chương 3. 138 Chương 4: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỦ TỤC TỐ TỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 140 4.

Yêu cầu nâng cao hiệu quả thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội……………. Giải pháp nâng cao hiệu quả thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội………. 143 Tiểu kết Chương 4. 164 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.167 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

174 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật Hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự CQĐT : Cơ quan điều tra NCS : Nghiên cứu sinh TAND : Tòa án nhân dân TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao TTHS : Tố tụng hình sự TTTT : Thủ tục tố tụng TNHS : Trách nhiệm hình sự VKSND : Viện Kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện Kiểm sát nhân dân tối cao XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Người dưới 18 tuổi phạm tội là người chưa phát triển toàn diện, khả năng nhận thức và điều khiển hành vi còn hạn chế, tâm lý của họ có xu hướng muốn tự khẳng định mình, dễ bị dụ dỗ, lôi kéo, kích động nhưng lại dễ uốn nắn, cải tạo. Họ rất dễ bị tổn thương, đặc biệt khi họ tham gia vào quá trình TTHS. Vì thế, pháp luật quốc tế và pháp luật của các quốc gia đều có những quy định riêng biệt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng và người dưới 18 tuổi nói chung khi tham gia TTHS nhằm bảo đảm và bảo vệ quyền, lợi ích tốt nhất cho nhóm đối tượng này.

Ở Việt Nam hiện nay, TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã được quy định một cách toàn diện trong BLTTHS năm 2015 từ phạm vi áp dụng, nguyên tắc tiến hành tố tụng, điều kiện và yêu cầu đối với người tiến hành tố tụng đến trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, góp phần quan trọng trong việc giải quyết các vụ án khách quan, chính xác, kịp thời, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp và lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi phạm tội. Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy, trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, những quy định của Hiến pháp năm 2013 và hội nhập quốc tế, qua một thời gian thực hiện, những quy định của BLTTHS năm 2015 về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã bộc lộ một số bất cập; việc thực hiện trên thực tế còn có những hạn chế, vướng mắc nhất định. Nhiều quy định của pháp luật TTHS hiện nay chưa được thực hiện tốt hoặc mặc dù đã được thực hiện đầy đủ nhưng còn mang tính hình thức. Thực trạng này cần phải được đánh giá và có những giải pháp khoa học để giải quyết.

Trong khoa học pháp lý, nhiều vấn đề lý luận về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội chưa được nghiên cứu thỏa đáng, thậm chí về khái niệm, đặc điểm, nội dung của TTTT… vẫn đang là những nội dung còn tranh luận cần được nhận thức thống nhất. Do vậy, chỉ khi giải quyết tốt các vấn đề lý luận này mới giúp cho việc xây dựng được hệ thống pháp luật TTHS đúng đắn, nhân văn, vì con người, vì người dưới 18 tuổi phạm tội và góp phần nâng cao hiệu quả hoạt 1 động TTHS trên thực tế. Do đó, NCS lựa chọn nghiên cứu toàn diện, hệ thống, chuyên sâu đề tài “Thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam” với những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn thực hiện, từ đó kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội hiện nay. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án - Mục đích nghiên cứu: Luận án góp phần làm sáng tỏ hệ thống lý luận về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, đề xuất những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

- Nhiệm vụ của luận án: Với mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án sẽ giải quyết những nhiệm vụ sau đây: + Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, qua đó xác định vấn đề cần nghiên cứu; + Tiếp tục làm rõ khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa, nội dung và cơ sở của thủ tục; phân tích các yếu tố bảo đảm TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; + Khái quát lịch sử quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Phân tích những quy định của BLTTHS năm 2015, làm rõ thực tiễn thực hiện TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc đó. + Đưa ra những giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật TTHS và giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam hiện nay. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án - Đối tượng nghiên cứu của luận án là: Những vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam thông qua các quy định của Hiến pháp năm 2013, BLTTHS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, Luật Tổ chức Tòa án năm 2015… Trong đó, chủ yếu là quy định của BLTTHS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

2 - Phạm vi nghiên cứu của luận án là: Luận án tập trung nghiên cứu lý luận, pháp luật và thực tiễn thực hiện các hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử người dưới 18 tuổi phạm tội theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam. Luận án phân tích điển hình các vụ án trên phạm vi toàn quốc, các số liệu được thống kê từ năm 2015 đến hết năm 2022. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu 4. Cơ sở lý thuyết Luận án nghiên cứu về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên cơ sở về hệ thống lý luận về TTTT đối với người phạm tội nói chung và đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng.

Lý luận về quyền con người, bảo đảm quyền con người nói chung và quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng trong tư pháp hình sự. Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi nghiên cứu chung của Luận án là: Trong giai đoạn hiện nay, quy định của pháp luật TTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã đáp ứng được yêu cầu giải quyết những vụ án người dưới 18 tuổi phạm tội, thể hiện cụ thể hóa chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật TTHS, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi phạm tội, phát huy hiệu quả, góp phần tích cực phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện hay chưa? Để giải quyết câu hỏi nghiên cứu chung này, luận án cần giải quyết các vấn đề cụ thể như sau: - Hệ thống lý luận về thủ tục TTHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã đầy đủ, toàn diện, hoàn thiện và thống nhất hay chưa? - Chuẩn mực quốc tế và TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội của một số nước trên thế giới được quy định như thế nào; có giá trị tham khảo gì cho Việt Nam? - Pháp luật TTHS Việt Nam quy định như thế nào về TTTT đối với người dưới 18 tuổi phạm tội?