Luận án Tiến sĩ: Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài xanh tại tỉnh Nghệ An - Hoàng Thị Thúy Hằng

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HOÀNG THỊ THUÝ HẰNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI XANH TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI - 2026 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HOÀNG THỊ THUÝ HẰNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI XANH TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ MÃ SỐ: 931 01 10 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. TS TRƢƠNG THỊ MỸ NHÂN 2. HỒ THỊ HƢƠNG MAI HÀ NỘI - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài “Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài xanh tỉnh Nghệ An” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của cá nhân tôi dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của ngƣời hƣớng dẫn. Các tài liệu, số liệu và kết quả sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, đƣợc trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những nội dung đã cam đoan nêu trên. Tác giả Hoàng Thị Thúy Hằng DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt ANTT An ninh trật tự BHXH Bảo hiểm xã hội CBAM Carbon Border Adjustment Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Mechanism Carbon của Liên minh Châu Âu CCHC Cải cách hành chính CN Công nghiệp CNTT Công nghệ thông tin DDCI District and Department chỉ số năng lực cạnh tranh cấp Competitiveness Index huyện và sở ngành DPPA Direct Power Purchase Hợp đồng mua bán điện trực tiếp Agreement DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa ĐH, CĐ Đại học, cao đẳng ĐTM Đánh giá tác động môi trƣờng ESG Environmental, Social, Môi trƣờng, Xã hội, Quản trị Governance EGS Environmental goods and Hàng hóa và dịch vụ môi trƣờng services EPA Environmental Protection Cơ quan Bảo vệ Môi trƣờng Hoa Agency Kỳ ETS Emission Trading System Hệ thống giao dịch phát thải EU European Union Liên minh Châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FPI Foreign Portfolio Investment Đầu tƣ gián tiếp nƣớc ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thƣơng mại Tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GRDP Gross Regional Domestic Tổng sản phẩm trên địa bàn (tỉnh, Product thành phố) GMT Global Minimum Tax Thuế tối thiểu toàn cầu GVCs Global Value Chains Chuỗi giá trị toàn cầu và liên kết R&D Research and Development Nghiên cứu và Phát triển HĐND Hội đồng nhân dân KCN Khu công nghiệp KKT Khu kinh tế LĐ-TB&XH Lao động thƣơng binh và xã hội LNG Liquefied Natural Gas Khí thiên nhiên hóa lỏng Net Zero Net Zero Emissions Phát thải ròng bằng "0" NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NSLĐ Năng suất lao động NSNN Ngân sách nhà nƣớc MNE Multinational enterprises Công ty/Doanh nghiệp đa quốc gia PCCC Phòng cháy chữa cháy PCI Provincial Competitiveness Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh Index ở Việt Nam QĐ Quyết định TNDN Thu nhập doanh nghiệp TFP Total Factor Productivity Tốc độ tăng năng suất các nhân tố tổng hợp OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Organization for Economic Kinh tế Cooperation and Development ODA Official Development Viện trợ phát triển chính thức Assítanc IPA Investment Promotion Agency Cơ quan xúc tiến và đầu tƣ IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế JETP Just Energy Transition Quan hệ đối tác chuyển dịch năng Partnership lƣợng công bằng UBND Ủy ban nhân dân UNCTAD United Nations Conference on Hội nghị Liên Hợp Quốc về Trade and Development Thƣơng mại và Phát triển UNEP United Nations Environment Chƣơng trình Môi trƣờng Liên Programme Hợp Quốc USD Đô la Mỹ USDA United States Department of Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ Agriculture VCCI Vietnam Chamber of Liên đoàn Thƣơng mại và Công Commerce and Industry nghiệp Việt Nam VSIP Vietnam - Singapore Khu công nghiệp Việt Nam - Industrial Park Singapore WB World Bank Ngân hàng thế giới WCED World Commission on Ủy ban Thế giới về Môi trƣờng và Environment and Phát triển Development WHA Warehouse and Factory Khu công nghiệp WHA Industrial Industry Corporation Zone XTĐT Xúc tiến đầu tƣ MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI XANH. Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh cấp tỉnh.

Đánh giá chung. 29 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI XANH CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH. Khái quát chung vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh. Các số vấn đề cơ bản về thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh.

Kinh nghiệm thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh ở một số địa phƣơng và bài học đối với tỉnh Nghệ An. 72 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI XANH TỈNH NGHỆ AN. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh ở tỉnh Nghệ An. Thực trạng thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024.

Đánh giá chung thực trạng thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018-2024. 128 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI XANH TỈNH NGHỆ AN. Quan điểm và mục tiêu thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An. Bối cảnh mới ảnh hƣởng đến thu hút vốn fdi xanh tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Các giải pháp tăng cƣờng thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026 - 2030, định hƣớng 2045. 161 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các hƣớng tiếp cận chính về khái niệm FDI xanh. So sánh kinh nghiệm thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh các tỉnh.

Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đƣợc cấp giấy phép phân theo ngành kinh tế (lũy kế các dự án còn hiệu lực đến ngày 31/12/2024). Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đƣợc cấp giấy phép phân theo đối tác đầu tƣ chủ yếu (lũy kế các dự án còn hiệu lực đến ngày 31/12/2024). Tổng hợp các hạng mục đầu tƣ hạ tầng trọng điểm của tỉnh Nghệ An. 96 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Tình hình dân số tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024. Tình hình lực lƣợng lao động theo thành thị/nông thôn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024. Cơ cấu kinh tế tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024. Tăng trƣởng kinh tế của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024.

Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đƣợc cấp phép giai đoạn 2018 - 2024. Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh đƣợc cấp giấy phép phân theo ngành kinh tế (lũy kế các dự án còn hiệu lực đến ngày 31/12/2024). Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh đƣợc cấp giấy phép phân theo đối tác đầu tƣ chủ yếu (lũy kế các dự án còn hiệu lực đến ngày 31/12/2024). Kết quả giải ngân vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024.

Kết quả giải ngân vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024. Xếp hạng điểm DTI của các đơn vị sở ban ngành tỉnh Nghệ An năm 2024. Thứ hạng các chỉ số cải cách hành chính tỉnh Nghệ An giai đoạn 2018 - 2024. Ý kiến của cán bộ đánh giá thực trạng tạo lập môi trƣờng thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh của Chính quyền tỉnh Nghệ An.

Ý kiến của cán bộ về những hoạt động XTĐT của Chính tỉnh Nghệ An đã làm để thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh. Tỷ lệ cán bộ đã từng nghe về việc thu hút vốn trực tiếp nƣớc ngoài xanh. Ý kiến của đại diện doanh nghiệp về các yếu tố tác động đến quyết định đầu tƣ của doanh nghiệp tại Nghệ An. Ý kiến của đại diện doanh nghiệp về những khó khăn/thách thức đối với doanh nghiệp FDI xanh tại Nghệ An.

Ý kiến của cán bộ về khó khăn/ thách thức trong thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An. Mức độ hài lòng của doanh nghiệp sau khi đầu tƣ FDI xanh tại Nghệ An. Ý kiến của doanh nghiệp về giải pháp thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tại Nghệ An. Ý kiến của cán bộ về giải pháp nhằm thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài xanh tỉnh Nghệ An.

Lý do lựa chọn đề tài luận án Thu hút FDI xanh là yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi mô hình tăng trƣởng của quốc gia và địa phƣơng. Bởi FDI xanh không chỉ gia tăng quy mô vốn, mà đã trở thành kênh tài trợ cho các dự án bền vững về môi trƣờng, chẳng hạn chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp ở các nền kinh tế mới nổi (Mehakdeep Singh & cộng sự, 2025) [97], góp phần tạo việc làm xanh và kiến tạo nền tảng cho sự tăng trƣởng bền vững, tối ƣu hóa cơ cấu kinh tế theo hƣớng bền vững. Vì thế, thu hút FDI xanh không chỉ dừng lại ở quy mô đăng ký, số dự án, đóng góp ngân sách, việc làm, kim ngạch xuất khẩu… mà vấn đề cốt lõi là năng lực của Nhà nƣớc trong định hƣớng, lựa chọn, điều phối và giám sát dòng vốn để phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, các lý thuyết nghiên cứu về vốn FDI chƣa luận giải đầy đủ bản chất của vốn FDI xanh, tiêu chí nhận diện vốn FDI xanh, cũng nhƣ chƣa tích hợp đầy đủ các động lực mới nhƣ rủi ro chuyển đổi khí hậu, định giá carbon, tiêu chuẩn ESG, tài chính xanh và yêu cầu truy xuất phát thải trong chuỗi cung ứng, cơ chế tác động và hệ nhân tố ảnh hƣởng đối với FDI xanh, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam thực hiện cam kết Net-zero 2050.

Cũng nhƣ chƣa làm rõ cơ chế quản lý địa phƣơng quyết định chất lƣợng xanh của dòng FDI sau khi dự án đƣợc lựa chọn, cấp phép và triển khai. Gần 40 năm kể từ khi Luật Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ra đời (12/1987), FDI đã khẳng định vai trò là một trong những nguồn lực quan trọng của nền kinh tế. Dù tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tƣ toàn xã hội đã giảm so với các giai đoạn trƣớc, năm 2024 dòng vốn này vẫn chiếm tới 16,5% và tiếp tục hiện diện ở 18/21 ngành kinh tế quốc dân, ở toàn bộ 34 địa phƣơng sau sắp xếp.