Thiết kế tiến trình dạy học chương cân bằng và chuyển động của vật rắn vật lý 10

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM -------------------------- NGUYỄN THÀNH TRUNG THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHƢƠNG “CÂN BẰNG VÀ CHUYỂN ĐỘNG CỦA VẬT RẮN ” - VẬT LÍ 10 THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp giảng dạy Vật lí Mã số: 60.11 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ------------------------------- NGUYỄN THÀNH TRUNG THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHƢƠNG “CÂN BẰNG VÀ CHUYỂN ĐỘNG CỦA VẬT RẮN ” - VẬT LÍ 10 THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp giảng dạy Vật lí Mã số: 60.11 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN KHẢI THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy hướng dẫn khoa học PGS. TS Nguyễn Văn Khải đã tận tình chỉ dẫn và đóng góp những ý kiến quý báu giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, khoa sau đại học, khoa Vật lí, các thầy cô giáo giảng dạy cùng toàn thể các bạn học viên lớp cao học K20 trường ĐHSP – ĐHTN đã tận tình giảng dạy, góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và làm luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo của trường THPT Lương Phú – Phú Bình – Thái nguyên đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này.

Thái nguyên, tháng 04 năm 2014 Tác giả Nguyễn Thành Trung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa có ai công bố trong một công trình nào khác. Thái nguyên, tháng 04 năm 2014 Tác giả Nguyễn Thành Trung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN CNTT-TT công nghệ thông tin truyền thông (ICT) DH dạy học GD Giáo dục GV Giáo viên HS Học sinh MH Mô hình PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa TC Tích cực THPT Trung học phổ thông. TTC Tính tích cực T/N Thí nghiệm TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: So sánh phương pháp dạy học tích cực và phương pháp dạy học truyền thống .2: Sử dụng sách phục vụ cho giảng dạy của giáo viên…………….3: Phương pháp dạy học của giáo viên………………………………44 Bảng 1.4: Mục đích, động cơ, hứng thú và cách thức học môn vật lý của học sinh .5: Khả năng nhận thức, mức độ tích cực của HS……………………45 Bảng 3.1: Số lượng, chất lượng học tập giữa kì I của HS năm học 2013- 2014 .2: Tổng hợp kết quả thái độ, tình cảm, tác phong của HS .3: Kết quả kiểm tra lần 1 .4: Xếp loại kiểm tra lần 1 .5 : Phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 1 .6 : Phân phối tần suất lũy tích kết quả kiểm tra lần 1 .7 : Kết quả kiểm tra lần 2 .8: Xếp loại kiểm tra lần 2 .9 : Phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 2 .10 : Phân phối tần suất lũy tích kết quả kiểm tra lần 2 .11: Kết quả kiểm tra lần 3 .12: Xếp loại kiểm tra lần 3 .13 : Phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 3 .14 : Phân phối tần suất lũy tích kết quả kiểm tra lần 3 .15: Tổng hợp các thông số thống kê qua ba bài kiểm tra TNSP.

104 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ VÀ BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Biểu đồ xếp loại kiểm tra lần 1 .1: Đồ thị đường phân phối tần suất lần 1.2: Đồ thị đường phân phối tần suất lũy tích lần 1 .2 : Biểu đồ xếp loại kiểm tra lần 2 .3 : Đồ thị đường phân phối tần suất lần 2 .4 : Đồ thị đường phân phối tần suất lũy tích lần 2 .3 : Biểu đồ xếp loại kiểm tra lần 3 .5: Đồ thị đường phân phối tần suất lần 3 .6: Đồ thị đường phân phối tần suất lũy tích lần 3. 102 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của đề tài. Cấu trúc của đề tài. 4 Chƣơng I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển nhận thức tích cực, sáng tạo của HS .1 Tổng qua các vấn đề nghiên cứu .2 Phát triển nhận thức tích cực, sáng tạo .1 Tính tích cực hoạt động nhận thức của HS .1 Tính tích cực hoạt động nhận thức là gì ? .2 Những biểu hiện của tính tích cực hoạt động nhận thức của HS .3 Phân loại tính tích cực hoạt động nhận thức .4 Những nhân tố ảnh hưởng đến tính tích cực nhận thức .5 Biện pháp chung phát huy tính tích cực .2 Tính sáng tạo trong dạy học vật lí .1 Khái niệm về tính sáng tạo .2 Vai trò và những biểu hiện của tính sáng tạo trong hoạt động nhận thức của HS .3 Những nhân tố ảnh hưởng đến tính sáng tạo trong hoạt động nhận thức của HS .4 Các biện pháp phát triển tính sáng tạo. 23 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.3 Các bước thiết kế tiến trình hoạt động dạy học kiến thức theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS .1 Dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS .2 Tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS trong nguyên tắc DH .3 Phương Pháp sư phạm tích cực .4 Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm trung tâm .5 Phương pháp dạy học tích cực.4 Nghiên cứu thực trạng dạy học các kiến thức về chương “ Cân bằng và chuyển động của vật rắn” .2 Phương pháp nghiên cứu.

41 Kết luận chƣơng I. 47 Chƣơng II: Thiết kế tiến trình dạy học các kiến thức về chƣơng “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” (Vật lí 10) theo hƣớng phát triển nhận thức tích cực, sáng tạo của HS .1 Chương trình SGK vật lí 10 và nội dung kiến thức chương “ Cân bằng và chuyển động của vật rắn” .1 Chương trình SGK vật lí 10.2 Vị trí, vai trò, cấu trúc chương “ Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – vật lí 10 .1 Vị trí, vai trò chương “ Cân bằng và chuyển động của vật rắn” .2 Sơ đồ cấu trúc nội dung chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” .2 Tổ chức hoạt động dạy và học một số bài chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS THPT .1 Xây dựng kế hoạch DHTC cho một số bài cụ thể .1 Các hoạt động xây dựng tiến trình DHTC. 52 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.2 Xây dựng kế hoạch bài học. 54 Bài 17: Cân bằng của một vật chịu tác dụng của hai lực và của ba lực không song song (Tiết 1).

55 Bài 17: Cân bằng của một vật chịu tác dụng của hai lực và của ba lực không song song (Tiết 2). 63 Bài 18 : Cân bằng của một vật có trục quay cố định. 70 Kết luận chƣơng II. 79 Chƣơng III: Thực nghiệm sƣ phạm .1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm .1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm .2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm .2 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm .1 Đối tượng của thực thực nghiệm sư phạm .2 Khống chế những những ảnh hưởng tới kết quả TNSP .3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm .3 Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm .1 Căn cứ để đánh giá .2 Đánh giá, xếp loại.

4 Các giai đoạn thực nghiệm sư phạm .1 Công tác chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm.1 Chọn lớp thực nghiệm và đối chứng .2 Chọn các bài thực nghiệm .3 Các giáo viên cộng tác thực nghiệm sư phạm .4 Lịch lên lớp .2 Kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm .1 Tính khả thi của tiến trình dạy học đã soạn thảo .2 Yêu cầu chung về cách xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm .3 Kết quả thực nghiệm sư phạm. 91 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.5 Đánh giá chung về thực nghiệm sư phạm .1 Đánh giá định tính qua thống kê.2 Đánh giá định lượng qua bài kiểm tra. 105 Kết luận chƣơng III. 106 Kết luận chung.

107 Tài liệu tham khảo. 110 Phụ lục……………………………………………………………………113 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Bước vào thế kỷ XXI cả nước đang nỗ lực phấn đấu để đến năm 20 của thế kỷ sẽ hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước. Trước yêu cầu đó GD phải đổi mới toàn diện cả nội dung, PP nhằm đào tạo ra những con người có khả năng đáp ứng được nhu cầu của xã hội.

Hội nghị lần thứ hai BCH TW Đảng cộng sản Việt Nam khoá VIII đã nêu ra: “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con người có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi…”. Để đạt được mục tiêu đề ra, Hội nghị cũng đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục-Đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học…”. Tuy nhiên trong thực tế việc giảng dạy ở trường phổ thông trongnhững năm vừa qua vẫn còn chậm đổi mới.

PPDH vẫn xoay quanh, thầy đọc - trò ghi có xen kẽ vấn đáp, giải thích, minh hoạ là chính. GV không cố gắng tổ chức cho HS hoạt động nhóm. Các tiết dạy sử dụng ít T/N vì sợ không thành công và mất nhiều thời gian để chuẩn bị cũng như thực hiện. Kiểu DH như vậy không phát huy được TTC của HS, làm cho khả năng tự học, tự tìm tòi nghiên cứu, của HS bị hạn chế.

Đã có nhiều nghiên cứu vấn đề phát huy TTC, tự chủ của HS trong DH vật lí.