Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá schefflera sessiliflo

VIEN HAN LAM KHOA HOC VA CONG NGHE VIET NAM HOC VIEN KHOA HOC VA CONG NGHE NGUYEN TAN PHAT NGHIÊN CỨU THÀNH PHẢN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CUA LA SCHEFFLERA SESSILIFLORA DE P. THUQC HQ NGU GIA Bi (ARALIACEAE) O VIET NAM LUẬN ÁN TIÊN SĨ HÓA HỌC TP. HÒ CHÍ MINH, 2016 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ NGUYÊN TÁN PHÁT NGHIÊN CỨU THÀNH PHẢN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA LÁ SCHEFFLERA SESSILIFLORA DE P. THUỘC HỌ NGŨ GIA BÌ (ARALIACEAE) O VIET NAM CHUYEN NGANH: HOA HOC CAC HOP CHAT THIEN NHIEN MA SO: 62.17 NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: 1.

MAI DINH TRI 2. LE TIEN DUNG TP. HO CHi MINH, 2016 Với tắm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin kính gửi lời cảm ơn đến TS. MAI DINH TRI va TS.

LE TIEN DUNG Viện Công Nghệ Hóa Học Đã tận tình hướng dẫn và quan tâm thường xuyên đến suốt quá trình thực hiện công trình nghiên cứu của tôi. TRAN CONG LUAN va TS. VUONG CHÍ HÙNG Trung tâm Sâm và Dược liệu Tp. Hồ Chí Minh Đã cung cấp mẫu nguyên liệu để tôi thực hiện luận án.

PHAN VAN DE Da phat hién va dinh danh mẫu nguyên liệu để tôi thực hiện luận án. NGUYÊN NGỌC HẠNH Đã truyền đạt cho tôi những kiến thức nền tảng vững chắc trong suốt thời gian làm việc chung. Quy anh chi, các bạn đồng nghiệp công tác tại Viện Công Nghệ Hóa học. Cuối cùng con xin cảm ơn gia đình đã động viên, tạo mọi điều kiện từ vật chất đến tỉnh thần cho con học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Xin chân thành cảm ơn. Hỗ Chí Minh, năm 2016 NGUYEN TAN PHAT LỜI CAM ĐOAN Luận án Tiến sĩ Hóa học: “Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá Scheflera sessiljora De P. thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae) ở Việt Nam” do tôi thực hiện, các số liệu, kết quả đều là trung thực. Hồ Chí Minh, năm 2016 Nghiên cứu sinh Nguyễn Tấn Phát MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT.-----cceccccccczzrre iv DANH MỤC CAC BANG, SO DO i 1.

Giới thiệu chung về loài Schefflera sessiliflora De P.---+ 2 1,1,1, Mô tả KhHƯO VÊ ¡ae nnng ga a1 111091414685118661515613118615155851456155511958/0581011955051/7550668 1. Các nghiên cứu về dược lý sas 1. Các nghiên cứu vé thanh phan hoa hoC. Giới thiệu chung về chỉ ,Seleƒfera.

Thành phần hóa học chỉ ,Seheƒflera.+ s55: weed 1,3; Giới thiệu chung về hoat tinh ire ché enzyme o-glucosidase. Tổng quan về enzyme z-glucosidase. Cơ chế phản ứngl6ỀÌ,. Mục đích ức ché enzyme a-glucosidase™),.

Một số chất ức chế ơ-glucosidasel20531,. Nguyên tắc chungl*6:Ì,. 21121 e2 36 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mẫu nguyên liệu.

Phương pháp phân lập. vn nH TH HH HH hư 38 2. Sắc ký lớp mỏng (TLC).- 2-2 +52 S+2SE2EE2E+2EE+EEEEEtEEvSExeExerkerkrrrerrreree 38 2. Sắc ký cột (CC) : 2:3, Phương pháp xác định cầu trẲC ‹:.‹::-icsics6i10 25 012-0116 01ã1 04 Quá da ga 0u PIN?) cau vÄ|[.

Phương pháp pho tu ngoai (UV) “ 2. Phương pháp phổ hồng ñIEGÄ LÊ} sa se sex ssss55119195509595133595550615356595931452 850658198 38 2. Phương pháp khối phô (MS) .--ccc tt t2 2212112121 eerre 38 2. Phương pháp phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR).

Phương pháp sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS). Phương pháp thứ hoạt tính ức ché enzyme a-glucosidase. Phương pháp thử hoạt tính gây độc tế bào. - 39 CHUONG 3: THUC NGHIEM SSEESEESEESREREESREREESEESSSS .1; Điêu chê các cao chiết.

Phân lập các hợp chất 3. Hằng số vật lý và dữ kiện phổ của các hợp chất phân lập được. Acid 3-O-[a-L-rhamnopyranosyl-(13)]--D-glucuronopyranosyloleanolic (T2?) tinh De EtDEĐHAI81AESNEHSSSISENSESSESSS. 3-O-[a-L-rhamnopyranosyl-(1>3)]--D-glucuronopyranosylhederagenin 1O ÔÔÔÔÔÔÔÔÔÔÔÒÔỒ 44 3.

Chikusetsusaponin IVa methyl ester (SS Í4). Pseudoginsenoside RT: methyl ester (SS Ï Š). sec sec cxcevy 51 3. Acid 5-p-ams-coumaroylquinic (SS04).

Muối natri cua (2S)-1,2-di-O-palmitoyl-3-O-a-D-(6- sulfo)quinovopyranosylglycerol (SS09). sz-I-monoacylglycerol và sz-l,2-diacylglycerol (SS05). Thủy phân xác định các đơn vi duong cla SS11, 5S16, $S20, $S21. Thủy phân xác định các acid béo của SS05, SS09.

Hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được. Hoat tinh ire ché enzyme a-glucosidase. Hoạt tính gây độc tế bào. ¿+ + 21221 222112112212212214211221211 112112112 c0, 55 CHƯƠNG 4: KÉT QUÁ VÀ THẢO LUẬN.--- + 2222S22E2£E2EE2EE£EZEerrzrerrrrs 56 4.

Phân lập các hợp chất. Xác định cấu trúc các hợp chất 4:2,1,:Ácld Gleanolic:(SS06) seossssssoieneiiDGDEI03155051803110135135810111236315519185515183565% 4.Acid 3-O-[a-L-rhamnopyranosyl-(13)]-£-D-glucuronopyranosyloleanolic CSE) ee ee 60 4. Pseudoginsenoside RT: methyl ester (SSÏ Š).16, rans-Tiliroslde (SSU2)¿xsssosssisnndgioDdotbotiidiAOEi0R104A8000-Ay1S018/28A0808 4. Acid 5-p-frans-coumaroylquinic (SS04).

---cscc se ssevsrereree 4. Muối natri cua (2S)-1,2-di-O-palmitoyl-3-O-a-D-(6- sulfo)quinovopyranosylglycerol (SS09).-- --- s11 1S tt ng ng kg 80 4. sn-I1-monoacylglycerol và sz-L,2-diacylglycerol (SS0S). Hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập đượG::::.

Hoạt tính ức chế enzyme ø-glucosidase 4. Hoạt tính gây độc tế bào 4. Nhận xét chung.---- + nọ >> 2 te 1 tr re KET LUAN VÀ KIÊN NGHỊ ụ Api Ara brs CC CH:COOH CHC] COSY CTPT d DAD dd DEPT DMSO DPPH EC EC,, EDso EtOAc EtOH Gal GC-MS Gle GlcA GlcrL Hep-G2 HMBC HPLC HR- ESI-MS HSQC Ic IR isoPrOH IUB J Ky hiéu LC LD m MCF-7 50 50 50 iv DANH MỤC CÁC KY HIEU, CHU VIET TAT Micro -D-apiofuranosyl a-L-arabinopyranosyl broad singlet Mãi đơn rộng Column chromatography Sắc ký cột Acid acetic Chloroform COrrelation SpectroscopY Phổ tương tác Công Thức Phân Tử doublet Mũi đôi Diode Array Detector Dau do Diode Array doublet of doublet Mũi đôi đôi Detortionless Enhancement by Polarization Transfer Fho-DEPL DiMethyl SulfOxide 1,1-DiPhenyl-2-PicrylHydrazyl Enzyme Commission Tiéu ban enzyme Effective Concentration 50% Nồng độ hiệu quá 50% Effective Dose 50% Hàm lượng hiệu quả 50% Ethyl acetate Ethanol -D-glalactopyranosyl Santee aphy Mass Sắc ký khí ghép khối phổ Ø-D-glucopyranosyl -D-glucuronopyranosyl /-D-glucofuranurono-6,3-lacton Human hepatocellular carcinoma Ung thư gan người Heteronuclear Multiple Bond Coherence Tà tương BNHỤ HH LLOHR iêu nôi High Performance Liquid Shc ký lồng hiệu:năng;øag Chromatography High Resolution ElectroSpray Ionisation Phổ khối lượng phun mù Mass Spectrometry điện phân giải cao Heteronuclear Single Quantum Phổ tương tác đị nhân qua Correlation một nối Inhibitory Concentration 50% Nồng độ ức chế 50 % InfRarcd Phố hồng ngoại Iso-propanol International Union of Biochemistry Hiệp hội Hóa sinh Quốc tế Coupling constant Hang số ghép Tiếng Anh Tiếng Việt Lethal Concentration Nông độ gây chết 50 % Lethal Dose 50% Liều gây chết 50 % multiplet Mui da Michigan Cancer Foundation-7 Ung thư vú người MDA Me;CO MeCOEt MeOH MSD MW Na¿C O3 NIST nm NMR NOESY PNP PNPG ppm psi Rha ROESY Rp18 RT s SCs SRB SSE SSH SSW STT t TCA TLC TMS Tris-base U/mL UV W Xyl 5 Malonyl DiAldehyd Dimethyl ketone Ethyl methyl] ketone Methanol Mass spectrometry detector Molecular Weight Sodium cacbonate The National Institute of Standards and Technology nanometer Nuclear Magnetic Resonance Nuclear Overhauser Effect SpectroscopY p-NitroPhenol p-NitroPhenyl-a-D-Glucopyranoside parts per million pound per square inch a-L-rhamnopyranosyl Rotating frame nuclear Overhauser Effect SpectroscopY Reserve phase C-18 Retention Time singlet Scavenging Concentration 50% SulphoRhodamine B triplet TriChloroacetic Acid Thin Layer Chromatography TetraMethylSilane Tris(hydroxymethyl)aminomethane Dnits/miliLter UltraViolet Water Ø-D-xylopyranosyl Chemical shift Đầu đò khôi phổ Trọng lượng phân tử Công hưởng từ hạt nhân Phé NOESY Phé ROESY Pha dao C-18 Thoi gian luu Mũi đơn Nông độ bắt gốc tự do 50 % Cao EtOAc S. sessiliflora Cao n-hexane S.

sessiliflora Dịch nước S. sessiliflora Số Thứ Tự Mũi ba Sắc ký lớp mỏng Phổ tử ngoại Nước Độ dịch chuyên hóa học VỊ DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỎ Bảng Bảng 1.1: Bảng tổng kết thanh phan héa hoc cua chi Schefflera Bảng 1.2: Ý nghĩa của kí hiệu enzyme Bảng 4.1: Dữ liệu phổ !3C-NMR (125 MHz, pyridine-đ; ö ppm) của các triterpenoid và triferpenoid saponin được phân lập từ S.2: Tóm tắt kết quả hoạt tính ức chế enzyme a-glucosidase của các hợp chất Bảng 4.3: Kết quả hoạt tinh gây độc tế bào của các hợp chất mới Sơ đồ Sơ đỗ 1.1: Quá trình hình thành glucose dưới tác dụng của enzyme Sơ đồ 3.1: Sơ đồ điều chế các cao chiết Sơ đồ 4.1: Sơ đồ phân lập các hợp chất từ cao SSE So dé 4.2: So dé phân lập các hợp chất từ dịch nước SSW Trang 18 31 74 89 90 33 40 56 58 Hình Hinh 1.25: vii DANH MUC CAC HiNH Trang Hình mẫu cây tươi và mẫu tiêu bản cây chân chim không cuống quả 2 Cơ chế thủy phân liên kết z-glycosyl thông qua thế nucleophil 32 Cơ chế thủy phân liên kết a-glycosyl thông qua ion carbenium trung 32 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS06 59 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS12 60 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS13 61 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS17 62 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS18 63 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS19 64 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS14 65 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS15 66 Các tương tác COSY, HMBC, ROESY chính của hợp chất SS16 67 Cấu trúc của hợp chất SS16 68 : Các tương tác COSY, HMBC, NOESY chính của hợp chất SS20 69 Cấu trúc của hợp chất SS20 69 Các tương tác COSY, HMBC, ROESY chính của hợp chất SS21 71 Cấu trúc của hợp chất SS21 71 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS10 72 Các tương tác COSY, HMBC, ROESY chính của hợp chất SS11 73 Cấu trúc của hợp chất SS11 74 : Các tương tác COSY, HMBC, ROESY chính của hợp chất SS01 T5 Cấu trúc của hợp chất SS01 76 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS03 71 : Cac tuong tac HMBC chinh va cau tric cua hop chat SS02 78 Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS04 79 Các tương tác HMBC chính và câu trúc của hợp chất SSữ7 §0 Phân tích các phân mảnh của hợp chất SS09 bằng HR-MS 82 Sắc ký đồ và hàm lượng các chat trong dịch chiết ø-hexane của dung 82 dịch sau thủy phân hợp chất SS09 Vill Hình 4.26: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS09 Hình 4.27: Sắc ký đồ và hàm lượng các chất trong dịch chiết ø-hexane của dung dịch sau thủy phân hợp chất SS05 Hình 4.28: Câu trúc của hợp chất SS05 Hình 4.29: Phân tích các phân mảnh của hợp chất SS08 bằng HR-MS Hình 4.30: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS08 Hình 4.31: Mối quan hệ giữa cấu trúc của các triterpenoid được phân lập từ loài ŠS. sess//lora và hoạt tính ức chê enzyme a-glucosidase 83 84 85 86 Lỗi 1 MỞ ĐẦU Việt Nam là nước nhiệt đới gió mùa nên có nguồn thực vật vô cùng đa dạng và phong phú. Từ lâu, ông cha ta đã biết sử dụng nhiều cây cỏ để chữa bệnh một cách hiệu quả nhưng việc sử dụng chỉ dựa vào kinh nghiệm dân gian.

Ngày nay cùng với sự phát triển của khoa học-kỹ thuật nói chung và ngành Hóa-Thực vật nói riêng đòi hỏi chúng ta không chỉ sử dụng hiệu quả mả còn phải tìm hiểu thành phần hóa học của các cây thuốc đề có thé tìm ra những hợp chất có hoạt tính sinh học cao cũng như tìm ra những hoạt tính mới giúp nâng cao gia tri cay thuốc Việt Nam.