Nghiên cứu đặc điểm và hiệu quả tế bào gốc tủy xương trong điều trị chấn thương cột sống liệt tủy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI VI QUỲNH HOA NGHI£N CøU §ÆC §IÓM Vµ HIÖU QU¶ CñA KHèI TÕ BµO GèC Tù TH¢N Tõ TñY X¦¥NG TRONG §IÒU TRÞ CHÊN TH¦¥NG CéT SèNG Cã LIÖT TUû HOµN TOµN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI VI QUỲNH HOA NGHI£N CøU §ÆC §IÓM Vµ HIÖU QU¶ CñA KHèI TÕ BµO GèC Tù TH¢N Tõ TñY X¦¥NG TRONG §IÒU TRÞ CHÊN TH¦¥NG CéT SèNG Cã LIÖT TUû HOµN TOµN Chuyên ngành : Huyết học Truyền máu Mã số : 62720151 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Thu Hà 2. Nguyễn Mạnh Khánh HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Vi Quỳnh Hoa, nghiên cứu sinh khoá 33 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Huyết học - Truyền máu, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà và PGS.TS Nguyễn Mạnh Khánh.

Công trình này không trùng lặp với bất cứ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận án Vi Quỳnh Hoa DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ADSC (Adipose Derived Stem Cell) Tế bào gốc mô mỡ AIS (American Spinal Injury Association Thang đo chấn thương cột sống của Impairment Scale) Hiệp hội chấn thương cột sống Hoa Kỳ ASIA (American Spinal Injury Association) Hiệp hội chấn thương cột sống Hoa Kỳ BC Bạch cầu BCH Bạch cầu hạt BDNF (Brain-derived Neurotrophic factor) Yếu tố dinh dưỡng thần kinh nguồn gốc não BMP (Bone morphogenetic protein) Protein tạo hình thể xương CD (Cluster of Differentiation) Cụm kháng nguyên biệt hóa CHT Cộng hưởng từ CNS (Central Nervous System) Hệ thần kinh trung ương CT (Computed Tomography) Cắt lớp vi tính CTCS Chấn thương cột sống CFU-F (Colony Forming Unit – Fibroblast) Đơn vị tạo cụm nguyên bào sợi CXCR4 C-X-C chemokine Receptor 4 DMSO Dimethyl sulfoxid DTX Dịch tuỷ xương ECM (Extracellular matrix) Chất đệm ngoại bào EPC (Epithelial – Progenitor cells) Tế bào gốc tiền thân nội mạc ES (Embryonic stem cells) Tế bào gốc phôi FC (Flow Cytometry) Phương pháp đếm tế bào dòng chảy FDA (Food and Drug Administration) Cục Quản lý dược thực phẩm Mỹ FSC (Fetal stem cells) Tế bào gốc bào thai G-CSF (Granulocyte-colony stimulating Yếu tố kích thích tạo cụm dòng bạch factor) cầu hạt GM-CSF (Granulocyte, Monocyte-colony Yếu tố kích thích tạo cụm dòng bạch stimulating factor) cầu hạt và bạch cầu mono GMP (Good Manufacturing Practice) Thực hành sản xuất tốt HC Hồng cầu HCT Hematocrit HGF (Hepatocyte growth factor) Yếu tố tăng trưởng tế bào gan HSC (Hemopoietic stem cells) Tế bào gốc tạo máu HST Huyết sắc tố IGF (Insulin-like growth factor) Yếu tố tăng trưởng giống Insulin IL Interleukin ISCT (International Society for Cellular Hiệp hội quốc tế về liệu pháp tế bào Therapy) L (Length) Chiều dài LIF (Leukemia-Inhibitory Factor) Yếu tố ức chế bạch cầu LTHT Liệt tuỷ hoàn toàn MCC (Maximum Canal Compromise) Độ tổn thương ống sống tối đa M-CSF (Macrophage- colony stimulating Yếu tố kích thích tạo cụm đại thực bào factor) MHC (Major histocompatibility complex) Phức hợp hòa hợp mô chủ yếu MRI (Magnetic resonance imaging) Chụp cộng hưởng từ MSC (Mesenchymal stem cells) Tế bào gốc trung mô MSCC (Maximum Spinal Cord Độ chèn ép tuỷ tối đa Compression) NGF (Nerve growth factor) Yếu tố tăng trưởng thần kinh PSC (Pluripotent stem cells) Tế bào gốc vạn năng SCF (Stem cell factor) Yếu tố tế bào gốc SDF-1 (Stroma derived factor – 1) Yếu tố - 1 của tổ chức đệm SF36 (36-Item Short Form Health Survey) Bộ 36 câu hỏi khảo sát sức khoẻ SP (Side population) Quần thể phụ TB Tế bào TBCN Tế bào có nhân TBĐN Tế bào đơn nhân TBG Tế bào gốc TC Tiểu cầu TGF-β (Transforming growth-factor-beta) Yếu tố chuyển dạng β TNF-α (Tumor necrosis factor- α) Yếu tố hoại tử khối u alpha USC (Unipotent stem cells) Tế bào gốc đơn năng VEGF (Vascular endothelial growth factor) Yếu tố tăng trưởng nội mạc mạch máu W (Width) Chiều rộng WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tế thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ _________________________________________1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN _________________________________3 1.

SƠ LƯỢC VỀ TẾ BÀO GỐC TUỶ XƯƠNG. TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU. Khái niệm, phân loại tế bào gốc tạo máu (HSC) _____________________ 3 1. Đặc điểm HSC _______________________________________________ 4 1.

Dấu ấn bề mặt của HSC ________________________________________ 6 1. TẾ BÀO GỐC TRUNG MÔ. Khái niệm, phân loại MSC ______________________________________ 6 1. Đặc điểm MSC _______________________________________________ 7 1.

Dấu ấn bề mặt của MSC _______________________________________ 12 1. ỨNG DỤNG CỦA HSC VÀ MSC. Ứng dụng của HSC __________________________________________ 13 1. Ứng dụng của MSC __________________________________________ 13 1.

CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG LIỆT TUỶ HOÀN TOÀN. Phân loại CTCS _____________________________________________ 14 1. Sinh lý bệnh chấn thương cột sống ______________________________ 15 1. Các phương pháp điều trị CTCS ________________________________ 17 1.

SỬ DỤNG TẾ BÀO GỐC TUỶ XƯƠNG TRONG ĐIỀU TRỊ CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG. Nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật ___________________________ 27 1. Sử dụng TBG tủy xương điều trị CTCS LTHT trên lâm sàng __________ 29 CHƯƠNG 2:ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36 2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Tiêu chuẩn lựa chọn __________________________________________ 37 2. Tiêu chuẩn loại trừ ___________________________________________ 37 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu __________________________________________ 38 Mô tả tiến cứu, can thiệp lâm sàng theo dõi dọc có nhóm chứng _____________ 38 2.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu _______________________________ 38 2. Các chỉ tiêu nghiên cứu _______________________________________ 40 2. Phương tiện nghiên cứu _______________________________________ 41 2. Các quy trình và kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu _________________ 42 2.

Các phương pháp đánh giá hiệu quả điều trị _______________________ 60 2. Phương pháp thu thập thông tin và xử lý số liệu ____________________ 61 2. Y đức trong nghiên cứu ______________________________________ 61 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU _____________________62 3. ĐẶC ĐIỂM NHÓM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm tuổi, giới ___________________________________________ 62 3. Đặc điểm nghề nghiệp và nguyên nhân chấn thương _________________ 63 3. Vị trí tổn thương dựa trên phim X-QUANG và CT __________________ 63 3. Mức độ tổn thương dựa trên phim CHT ___________________________ 64 3.

Thời gian được ghép TBG _____________________________________ 64 3. Đặc điểm máu ngoại vi của đối tượng nghiên cứu ___________________ 65 3. Đặc điểm tế bào tuỷ xương của đối tượng nghiên cứu ________________ 66 3. HIỆU QUẢ CHIẾT TÁCH VÀ CHẤT LƯỢNG KHỐI TBG TỦY XƯƠNG.

Hiệu quả chiết tách khối TBG bằng máy Sepax II ___________________ 66 3. Thông số đánh giá chất lượng khối TBG __________________________ 70 3. ĐÁNH GIÁ TÍNH AN TOÀN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG KHỐI TBG TỰ THÂN TỪ TUỶ XƯƠNG TRONG ĐIỀU TRỊ CTCS CÓ LTHT 76 3. Các tai biến, tác dụng không mong muốn của liệu pháp ______________ 76 3.

Phục hồi thần kinh sau ghép ____________________________________ 78 3. Đánh giá kết quả trên cộng hưởng từ _____________________________ 79 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN __________________________________84 4. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA NHÓM NGHIÊN CỨU. Đặc điểm tuổi, giới, nghề nghiệp ________________________________ 84 4.

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh ________________________ 85 4. Thời gian được ghép TBG _____________________________________ 87 4. Đặc điểm tế bào ngoại vi và tuỷ xương của đối tượng nghiên cứu 88 4. HIỆU QUẢ CHIẾT TÁCH VÀ CHẤT LƯỢNG KHỐI TẾ BÀO GỐC TUỶ XƯƠNG.

Kỹ thuật chọc hút dịch tuỷ xương _______________________________ 90 4. Hiệu suất tách TBG tuỷ xương của máy Sepax II ___________________ 92 4. Tế bào gốc tạo máu trong khối TBG tuỷ xương _____________________ 95 4. Tế bào gốc trung mô trong khối TBG tuỷ xương ___________________ 101 4.

ĐÁNH GIÁ TÍNH AN TOÀN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG KHỐI TBG TỰ THÂN TỪ TUỶ XƯƠNG TRONG ĐIỀU TRỊ CTCS CÓ LTHT 108 4. Các tai biến, tác dụng không mong muốn ________________________ 108 4. Kết quả điều trị _____________________________________________ 114 KẾT LUẬN _______________________________________122 KIẾN NGHỊ _______________________________________123 MỘT SỐ CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Thang điểm AIS (The ASIA Impairment Scale) .2: Sử dụng MSC trong điều trị tổn thương tuỷ sống trên mô hình động vật .3: Tóm tắt một số thí nghiệm lâm sàng ghép tế bào gốc tuỷ xương cho bệnh nhân bị tổn thương tuỷ sống .1: Thang điểm phân loại và đánh giá mức độ tổn thương tuỷ sống theo Hiệp hội chấn thương cột sống Hoa Kỳ .2: Đánh giá chất lượng cuộc sống theo thang điểm SF36 .3: Trả lời câu hỏi và tính điểm số thang điểm SF36 .4: Tính điểm trung bình của 8 lĩnh vực đánh giá thang điểm SF36 .5: Đánh giá chất lượng sản phẩm khối tế bào gốc .6: Các phương pháp đánh giá hiệu quả điều trị .1: Phân bố bệnh theo tuổi, giới. Nghề nghiệp và nguyên nhân chấn thương .3: Phân bố bệnh nhân theo vị trí tổn thương .4: Mức độ tổn thương dựa trên phim CHT.

Thời gian được ghép TBG sau khi bị chấn thương. Một số chỉ số máu ngoại vi trước và sau lấy dịch tủy xương. 65 của 42 BN ở nhóm ghép TBG (n=126). Một số chỉ số tế bào tuỷ xương của nhóm ghép TBG trước chọc DTX lần 1, lần 2, lần 3.

Thành phần TB máu và TBG tạo máu trong 120ml DTX. 66 trước tách (n=126). Đánh giá số lượng TBĐN và TBG tạo máu trong 120ml DTX trước tách ở 3 lần chọc hút DTX (so sánh cặp giữa các lần chọc, T-test). Thành phần tế bào trong DTX trước tách và khối TBG thu được sau tách bằng máy Sepax II (n=126).

Hiệu quả loại bỏ và thu hồi TB máu và TBG tạo máu bằng máy Sepax II để tạo khối TBG (n=126). Đặc điểm TBG tạo máu (CD34+) trong khối TBGTX (n=126). Kết quả nuôi cấy cụm CFU-F (n=126). Số lượng, nồng độ TB CD73+/CD90+/CD105+ trong khối TBG (n=126).

Đánh giá số lượng TBG tạo máu và TBG trung mô của khối TBG (so sánh cặp giữa các lần tách chiết, T-test). Kết quả xét nghiệm cấy khuẩn, nấm và endotoxin (n=126). Các tai biến, tác dụng không mong muốn. 76 trong ghép TBG tuỷ xương .18: Số lượng tế bào gốc ghép cho bệnh nhân (n=42).

Đánh giá phục hồi thần kinh theo thang điểm AIS. Liều ghép TBCD34+, TBCD73+/CD 90+/CD105+ theo nhóm cải thiện AIS (AIS-A lên B, C, D) và không cải thiện AIS.21: So sánh kết quả MRI ở nhóm chứng và nhóm can thiệp tại thời điểm trước ghép TBG. So sánh kết quả MRI ở nhóm chứng và nhóm can thiệp tại thời điểm sau 12 tháng.1: Tổng hợp kết quả điều trị ở giai đoạn cấp và bán cấp của một số tác giả trên thế giới. So sánh hiệu quả tạo khối TBG .3 Chất lượng khối TBG từ dịch tuỷ xương .4: Bảng đánh giá các tác dụng phụ của một số nghiên cứu trên thế giới .