Luận án: Chính sách tái cơ cấu tập đoàn kinh tế Hàn Quốc - Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Đề tài kinh tế NhậtĐẠI Mô hình tập đoànTRƯỜNG Bản vàHỌCgiá trịKINH TẾđối với việxây dựng tham khảo các tập=================== đoàn kinh tế Việt Nam hiện nay TRẦN QUANG NAM ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU Ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế Quốc tế Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế Quốc tế Mã số: 6231070 CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU TẬP ĐOÀN KINH TẾ CỦA CHÍNH PHỦ HÀN QUỐC - BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Hà Nội, 2016 i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ==================== TRẦN QUANG NAM CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU TẬP ĐOÀN KINH TẾ CỦA CHÍNH PHỦ HÀN QUỐC - BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 62.06 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Người hướng dẫn: 1) PGS. Hà Văn Hội 2) TS. Nguyễn Anh Thu Hà Nội, 2016 ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Chính sách tái cơ cấu tập đoàn kinh tế của Chính phủ Hàn Quốc - Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào khác.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Nghiên cứu sinh Trần Quang Nam i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

viii PHẦN MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU TẬP ĐOÀN KINH TẾ CỦA HÀN QUỐC. Nội dung tổng quan. Các nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn tái cơ cấu tập đoàn kinh tế nói chung.

Các nghiên cứu về chính sách và giải pháp tái cơ cấu tập đoàn kinh tế của Chính phủ Hàn Quốc. Đánh giá các công trình nghiên cứu đã được tổng quan. 33 Kết luận Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU TẬP ĐOÀN KINH TẾ.

Lý luận chung về tập đoàn kinh tế. Khái niệm tập đoàn kinh tế. Môi trường, điều kiện hình thành và phát triển các tập đoàn kinh tế. Đặc điểm của tập đoàn kinh tế.

Cấu trúc và mô hình của tập đoàn kinh tế. 47 ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái quát về chính sách tái cơ cấu tập đoàn kinh tế. Tái cơ cấu tập đoàn kinh tế.

Chính sách tái cơ cấu tập đoàn kinh tế. 57 Kết luận Chương 2. CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU CÁC CHAEBOL CỦA CHÍNH PHỦ HÀN QUỐC SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á NĂM 1997. Khái quát về các Chaebol của Hàn Quốc.

Lịch sử hình thành Chaebol. Đặc điểm và mối quan hệ giữa các Chaebol với Chính phủ Hàn Quốc. Chính sách tái cơ cấu các Chaebol của Chính phủ Hàn Quốc. Bối cảnh và nguyên nhân dẫn đến việc Chính phủ Hàn Quốc thực hiện chính sách tái cơ cấu các Chaebol.

Mục tiêu của chính sách tái cơ cấu các Chaebol. Nội dung chính sách tái cơ cấu các Chaebol. Kết quả thực thi chính sách tái cơ cấu các Chaebol của Chính phủ Hàn Quốc. 112 Kết luận Chương 3.

BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ CHÍNH SÁCH TÁI CƠ CẤU CÁC CHAEBOL CỦA CHÍNH PHỦ HÀN QUỐC VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI VIỆT NAM. 122 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bài học kinh nghiệm từ chính sách tái cơ cấu các Chaebol của Chính phủ Hàn Quốc. Một số bài học thành công.

Một số bài học chưa thành công. Khái quát tình hình tái cơ cấu các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam. So sánh mô hình tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước của Việt Nam và mô hình Chaebol của Hàn Quốc. Thực trạng và kết quả tái cơ cấu các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam.

Hàm ý chính sách trong việc tái cơ cấu các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước của Việt Nam thời gian tới. Cách tiếp cận đối với quá trình tái cơ cấu các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước của Việt Nam thời gian tới. Một số hàm ý chính sách đối với Việt Nam trong tái cơ cấu các tổng công ty, tập đoàn kinh tế nhà nước thời gian tới. 152 Kết luận Chương 4.

162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 165 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Đầy đủ ASEAN Economic Community 1 AEC Cộng đồng Kinh tế ASEAN Asia-Pacific Economic Cooperation 2 APEC Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương Association of Southeast Asian Nations 3 ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á Central Institute for Economic Management 4 CIEM Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương 5 DNNN Doanh nghiệp nhà nước Foreign Direct Investment 6 FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Fair Trade Commission 7 FTC Uỷ ban Thương mại tự do Gross Domestic Product 8 GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross National Product 9 GNP Tổng sản phẩm quốc dân Group of Twenty 10 G20 Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi 11 HĐQT Hội đồng quản trị 12 HĐTV Hội đồng thành viên International Monetary Fund 13 IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế Korea Fair Trade Commission 14 KFTC Uỷ ban Thương mại tự do Hàn Quốc v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com STT Chữ viết tắt Đầy đủ Mergers and Acquisitions 15 M&A Mua bán và Sáp nhập Multinational Corporations 16 MNCs Công ty đa quốc gia National Centre for Socio-Economic Information and 17 NCSEIF Forecast Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội quốc gia Newly Industrialized Economies 18 NIEs Các nền kinh tế mới nổi Research & Development 19 R&D Nghiên cứu và Phát triển State Capital Investment Corporation 20 SCIC Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước 21 TCT Tổng công ty 22 TĐKT Tập đoàn kinh tế 23 TĐKTNN Tập đoàn kinh tế nhà nước Transnational Corporations 24 TNCs Công ty xuyên quốc gia 25 TNHH Trách nhiệm hữu hạn Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement 26 TPP Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương United Nations Conference on Trade and Development 27 UNCTAD Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển United States dollar 28 USD Đô la Mỹ World Trade Organization 29 WTO Tổ chức Thương mại thế giới vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Danh sách các Chaebol hàng đầu Hàn Quốc .2: Danh sách các Chaebol được xếp vào danh mục 500 công ty lớn nhất thế giới năm 1996 .3: Kết quả chương trình “Workout” (cuối năm 2002) .4: So sánh giữa kết quả và kế hoạch chương trình hoán đổi “Big Deal” .5: Kết quả tái cơ cấu tự nguyện của bảy ngành (4/2002).6: Các chính sách tái cơ cấu Chaebol khi xảy ra khủng hoảng tài chính .7: Số lượng trung bình giám đốc và giám đốc thuê ngoài trong các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Hàn Quốc.8: Chính sách của Chính phủ Hàn Quốc trong việc thực hiện tái cơ cấu doanh nghiệp .9: Tổng tài sản của 30 Chaebol hàng đầu Hàn Quốc .10: Tổng tài sản của 5 Chaebol hàng đầu Hàn Quốc. 120 vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ nợ của các tập đoàn Hàn Quốc trong mối quan hệ so sánh với GDP .2: Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản của 10 Chaebol hàng đầu Hàn Quốc .3: Lượng tiền chính phủ bơm vào các ngân hàng và các tổ chức tài chính thời kỳ 1998-2002. 117 viii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Quá trình phát triển kinh tế Hàn Quốc ghi đậm dấu ấn của các TĐKT lớn ở nước này - các Chaebol, tiền thân thuộc sở hữu của các gia đình Hàn Quốc. Chaebol ra đời từ đầu những năm 60 của thế kỷ XX khi chính quyền Tổng thống Pắc Chung Hy vạch ra các kế hoạch 5 năm và chiến lược phát triển kinh tế theo hướng xuất khẩu, thay thế hàng nhập khẩu, chọn một số TĐKT mạnh để thực hiện. Chính phủ Hàn Quốc đã chủ trương dành nhiều ưu đãi và gánh bớt rủi ro tài chính để các Chaebol yên tâm thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế theo kế hoạch mà Chính phủ đề ra. Cụ thể là, Chính phủ yêu cầu ngân hàng thương mại nhà nước cung cấp các khoản vay ưu đãi khổng lồ với lãi suất thấp cho các Chaebol; đứng ra bảo lãnh nợ của Chaebol đối với các khoản vay nước ngoài; giảm nợ, xóa nợ khi các Chaebol không có khả năng trả nợ.

Chính phủ còn tiến hành giảm thuế, hạn chế kiểm soát hàng nhập khẩu của các Chaebol. Nhờ những ưu đãi này, nhiều Chaebol đã phát triển nhanh chóng thành các tập đoàn lớn không chỉ ở Hàn Quốc mà trên quy mô toàn cầu, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và tạo nên những thành công đáng kinh ngạc của Hàn Quốc. Tuy nhiên, cũng chính từ sự ưu đãi quá mức của Chính phủ và thiếu cơ chế kiểm soát, giám sát hiệu quả, quá trình phát triển của các Chaebol trong 3 thập kỷ sau đó đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Cụ thể là Chaebol do được ưu đãi về vốn đã đầu tư tràn lan, bành trướng quy mô, đặc biệt, đã đầu tư quá mức vào một số ngành dư thừa trên thị trường thế giới và có lợi nhuận thấp (ô tô, sắt thép, điện tử) khi Chính phủ tập trung phát triển các ngành này, thậm chí còn đầu tư vào những ngành nghề có rủi ro rất cao.

Mỗi Chaebol đều có 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngành nghề kinh doanh đa dạng nhưng lại khá đồng nhất giữa các Chaebol, điều này làm giảm khả năng chuyên môn hóa và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các Chaebol hầu hết đều có tỷ lệ nợ trên tổng tài sản cao, trong đó nợ ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn; hoạt động đầu tư kém hiệu quả, sinh lợi thấp do dư nợ/vốn chủ sở hữu quá cao (nhiều trường hợp là trên 400%). Hoạt động của Chaebol phụ thuộc quá nhiều vào vốn vay từ Chính phủ nên thiếu tính cạnh tranh trên thị trường. Tình trạng sở hữu chéo giữa các công ty thành viên diễn ra khá phổ biến.

Bên cạnh đó, cơ chế quản lý theo kiểu gia đình đã không còn phù hợp, không tách bạch giữa quyền quản lý và quyền sở hữu; thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát, không minh bạch trong quản lý.