Luận án tiến sĩ: Tác động của kiểm soát nội bộ tới hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam - Phan Thị Thanh Loan

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN PHAN THỊ THANH LOAN TÁC ĐỘNG CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI – NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN PHAN THỊ THANH LOAN TÁC ĐỘNG CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA HÀ NỘI – NĂM 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày.năm 2021 Nghiên cứu sinh Phan Thị Thanh Loan ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân, nghiên cứu sinh đã được hướng dẫn và trang bị thêm rất nhiều kiến thức, kỹ năng nghiên cứu khoa học quý báu để có thể hoàn thành luận án tiến sĩ chuyên ngành kế toán, kiểm toán và phân tích. Để có được kết quả nghiên cứu này, nghiên cứu sinh xin được gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân, Viện Đào tạo Sau đại học, Ban lãnh đạo Viện Kế toán – Kiểm toán đã tạo điều kiện thuận lợi để nghiên cứu sinh có thể hoàn thành tốt quá trình học tập nghiên cứu và giảng dạy chuyên môn.

Nghiên cứu sinh xin được bày tỏ sự biết ơn chân thành, sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa – người hướng dẫn khoa học đã luôn tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và động viên, giúp đỡ tác giả rất nhiều trong quá trình thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh cũng xin trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, các thầy cô giáo và anh chị em đồng nghiệp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân, Viện Kế toán – kiểm toán đã góp ý để nghiên cứu sinh có thể sửa chữa những hạn chế, thiếu sót, đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi về thời gian, giúp đỡ trong công việc để nghiên cứu sinh hoàn thiện luận án. Nghiên cứu sinh xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình và quý báu của các anh chị công tác tại Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, đã giúp tác giả thu thập đầy đủ các phiếu điều tra từ các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên sàn chứng khoán Hà Nội và Hồ Chí Minh. Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin dành lời cảm ơn đặc biệt nhất tới gia đình, bạn bè – những người đã luôn ở bên cạnh động viên, khích lệ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Phan Thị Thanh Loan iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT.vii DANH MỤC CÁC BẢNG.viii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Lý do chọn đề tài.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Kết cấu của Luận án.5 TÓM TẮT CHƯƠNG 1. 6 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN tác động của KIỂM SOÁT NỘI BỘ tới HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu tác động của kiểm soát nội bộ tới hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp phản ánh qua các chỉ tiêu tài chính.

Các công trình nghiên cứu tác động của kiểm soát nội bộ tới hiệu quả hoạt động doanh nghiệp phản ánh qua các chỉ tiêu phi tài chính.3 Khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của tác giả. Lý thuyết đại diện (Agency Theory). Lý thuyết đối phó ngẫu nhiên (Contingency Theory). Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory).

Lý luận chung về kiểm soát nội bộ và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Những vấn đề cơ bản về kiểm soát nội bộ. Hiệu quả hoạt động và hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả hoạt động.3 Mối quan hệ giữa kiểm soát nội bộ và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đặc điểm của doanh nghiệp chế biến thực phẩm ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ.

44 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 48 iv CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu. Nguồn dữ liệu.

Nghiên cứu định tính. Nghiên cứu tài liệu. Hỏi ý kiến chuyên gia. Nghiên cứu định lượng.

Chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp xử lý dữ liệu.59 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 61 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU thực trạng tác động của kiểm soát nội bộ tới hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đặc điểm của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ. Đặc điểm của ngành chế biến thực phẩm Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới. Rủi ro đối với ngành chế biến thực phẩm Việt Nam. Thực trạng kiểm soát nội bộ của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thực trạng môi trường kiểm soát tại các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thực trạng đánh giá rủi ro tại các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thực trạng hoạt động kiểm soát tại các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thực trạng hệ thống thông tin và truyền thông tại các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thực trạng giám sát tại các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Tác động của kiểm soát nội bộ tới hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Phân tích tác động của kiểm soát nội bộ đối với hiệu quả hoạt động của các v doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đánh giá ưu, nhược điểm của kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoánViệt Nam. Ưu điểm của kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoánViệt Nam. Nhược điểm của kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoánViệt Nam.119 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 124 CHƯƠNG 5 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT NỘI BỘ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM.

Xu thế phát triển của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế 125 5. Một số khuyến nghị hoàn thiện kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Hoàn thiện môi trường kiểm soát. Hoàn thiện đánh giá rủi ro.

Hoàn thiện các hoạt động kiểm soát. Hoàn thiện hệ thống thông tin và truyền thông. Hoàn thiện giám sát. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.147 TÓM TẮT CHƯƠNG 5.150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 Phụ lục 1 Danh sách các công ty Chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.170 Phụ lục 2 Phiếu khảo sát kiểm soát nội bộ.172 Phụ lục 3 Tổng hợp kết quả khảo sát thực trạng kiểm soát nội bộ của các doanh nghiệp qua phiếu khảo sát.184 Phụ lục 4 Kết quả phân tích hồi quy các yếu tố KSNB tác động đến HQHĐ của các doanh nghiệp CBTP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.192 vi Phụ lục 5 Một số chỉ tiêu của các doanh nghiệp CBTP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2018.195 Phụ lục 6 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần Tập đoàn Kinh Đô.197 Phụ lục 7 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn.199 Phụ lục 8 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần tập đoàn Masan.

203 Phụ lục 9 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần mía đường Thành Thành Công Tây Ninh.208 Phụ lục 10 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần mía đường Thành Thành Công Tây Ninh.212 Phụ lục 11 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần Thuỷ sản MeKong. 215 Phụ lục 12 Một số thông tin về KSNB trong Báo cáo thường niên của Công ty Cổ phần Đầu tư Thương Mại Thuỷ sản.216 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT AICPA Hiệp hội Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (American Institue of Certified Public Accountants) CBTP Chế biến thực phẩm COSO Hiệp hội các tổ chức tài trợ (Committee of Sponsoring Organizations) CPTPP Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Partnership Agreement) EFA Phân tích nhân tố khám phá ( Exploratory factor analysis) ERM Quản trị rủi ro doanh nghiệp (Enterprise risk management) ERP Hoạch định nguồn lực (enterprise resourse planing) EVFTA Hiệp định thương mại tự do Châu Âu – Việt Nam (European – Vietnam Free Trade Agreement) HQHĐ Hiệu quả hoạt động HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (Hanoi Stock Exchange) HOSE Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (Ho Chi Minh Stock Exchange) IFAC Liên đoàn Kế toán quốc tế (International Federation of Accountants) ISA Chuẩn mực kiểm toán quốc tế (International Standard on Auditing) KSNB Kiểm soát nội bộ ROA Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (return on assets) ROE Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (return on equity) VSA Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (Vietnamese Standards on Auditing) vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Mô hình thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard) của Kaplan.1: Tiêu chí đo lường Môi trường kiểm soát.2: Tiêu chí đo lường Đánh giá rủi ro.3: Tiêu chí đo lường Hoạt động kiểm soát.4: Tiêu chí đo lường Thông tin & truyền thông.5: Tiêu chí đo lường Giám sát.6: Thông tin về đối tượng trả lời phiếu khảo sát.